რა არის დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობა
დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობად ითვლება დაზღვევის ხელშეკრულების ან გადაზღვევის ხელშეკრულების დასადებად პირის მიერ განხორციელებული საშუამავლო ანაზღაურებადი საქმიანობა. კანონი ამ საქმიანობას კონკრეტულად განსაზღვრავს: ის მოიცავს ქვემოთ ჩამოთვლილი მოქმედებებიდან ერთ-ერთს მაინც:
- დაზღვევის ხელშეკრულების/გადაზღვევის ხელშეკრულების დადების მიზნით შეთავაზება;
- ამ ხელშეკრულებების დადებისთვის მოსამზადებელი სამუშაოების შესრულება და დაზღვევის ხელშეკრულების დადების ორგანიზება;
- მზღვეველის სახელით დაზღვევის ხელშეკრულების დადება ან/და გადამზღვეველი კომპანიის სახელით გადაზღვევის ხელშეკრულების დადება;
- დაზღვევის ხელშეკრულებით/გადაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული, სადაზღვევო შემთხვევიდან გამომდინარე ზარალის შეფასებისა და სადაზღვევო ანაზღაურების გადახდის პროცედურების ადმინისტრირება;
- მზღვეველის/დამზღვევის მიერ წინასწარ განსაზღვრულ ფარგლებში ხელშეკრულების შესრულების ხელშეწყობა — სადაზღვევო პრემიის შეკრებისა და სადაზღვევო ანაზღაურების გაცემის უფლების ჩათვლით.
ამავდროულად, კანონი მკაფიოდ განსაზღვრავს, რა არ მიიჩნევა საშუამავლო საქმიანობად: ასეთია ზემოთ აღწერილი საქმიანობა, თუ მას მზღვეველი ან მისი თანამშრომელი ახორციელებს; სხვა პროფესიული საქმიანობის ფარგლებში მომხმარებლისთვის დამატებითი ინფორმაციის მიწოდება, თუ მისი მიზანი არ არის დაზღვევის ხელშეკრულების დადებაში ან შესრულებაში დახმარების გაწევა; აგრეთვე სხვა პროფესიული საქმიანობის ფარგლებში სადაზღვევო ორგანიზაციის ზარალის ან საჩივრის მართვა, დარეგულირება ან საექსპერტო შეფასება. ეს გამიჯვნა მნიშვნელოვანია, რადგან სწორედ საშუამავლო საქმიანობაა დაკავშირებული აგენტისა და ბროკერისთვის დადგენილ სპეციალურ მოთხოვნებთან.
დაზღვევის აგენტი — ვინ არის და რას აკეთებს
დაზღვევის აგენტი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც მოქმედებს მზღვეველის დავალებით და სახელით, მზღვეველის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში. აგენტი მზღვეველთან დავალებით ურთიერთობაშია: ის წარმოადგენს მზღვევლის ინტერესებს და მხოლოდ იმ უფლებამოსილებებს იყენებს, რომლელიც მზღვეველს მიუძღვნია მისთვის. შესაბამისად, აგენტთან ურთიერთობისას მომხმარებელი ფაქტობრივად მზღვეველის წარმომადგენელთან საქმიანობს, თუმცა აგენტის უფლებამოსილების ფარგლების გაცნობა მაინც მნიშვნელოვანია.
წინაპირველად სასარგებლოა იმის ცოდნაც, თუ ვინ არის მზღვეველი: კანონით მზღვეველია სააქციო საზოგადოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია სადაზღვევო საქმიანობის განსახორციელებლად და რომელსაც დადგენილი წესით მიღებული აქვს დაზღვევის შესაბამისი სახეობის განხორციელების ლიცენზია, ანდა ეკონომიკური განვითარებისა და ურთიერთთანამშრომლობის ორგანიზაციის (OECD) წევრ ქვეყნებში რეგისტრირებული და შესაბამისი ორგანოების მიერ ლიცენზირებული სადაზღვევო და გადაზღვევის ორგანიზაციების მიერ საქართველოში დაფუძნებული ფილიალი (წარმომადგენლობა), რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
სადაზღვევო ბროკერი — დამოუკიდებელი შუამავალი
სადაზღვევო ბროკერი არის ინდივიდუალური მეწარმე ან საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად შექმნილი იურიდიული პირი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით რეგისტრირებულია საჯარო სამართლის იურიდიული პირის — საქართველოს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურის მიერ — და დამოუკიდებლად ახორციელებს დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას, როგორც თავისი სამეწარმეო საქმიანობის სახეს. ბროკერი აგენტისგან განსხვავებით მზღვეველზე არ არის მიბმული: ის ბაზარზე დამოუკიდებელ მოთამაშედ გამოდის და სწორედ ამიტომ ექვემდებარება სამსახურში რეგისტრაციას.
კანონი ადგენს, რომ დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას ახორციელებენ დაზღვევის აგენტი და სადაზღვევო ბროკერი. მზღვეველს შეუძლია სადაზღვევო საქმიანობა განახორციელოს როგორც უშუალოდ, ისე დაზღვევის აგენტისა და სადაზღვევო ბროკერის მეშვეობით. ამავე ნორმით გათვალისწინებულია მზღვეველის ვალდებულებაც — სადაზღვევო საქმიანობა განახორციელოს მხოლოდ შესაბამისი წესით რეგისტრირებული სადაზღვევო ბროკერის მეშვეობით. მომხმარებლისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ ბროკერის რეგისტრაციის სტატუსი მისი კანონიერი საქმიანობის აუცილებელი პირობაა.
სახელწოდების დაცვა და რეგისტრაციის მნიშვნელობა
იმ პირის საფირმო სახელწოდება, რომელიც სადაზღვევო ბროკერის საქმიანობას ახორციელებს, უნდა შეიცავდეს სიტყვებს „სადაზღვევო ბროკერი“ ან ამ სიტყვების გამოყენებით სხვა სიტყვათწყობას. არავის აქვს უფლება, სამსახურის მიერ დადგენილი წესით რეგისტრაციის გარეშე თავის საფირმო სახელწოდებაში გამოიყენოს სიტყვები „სადაზღვევო ბროკერი“ ან ამ სიტყვების გამოყენებით სხვა სიტყვათწყობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამ სიტყვების გამოყენება დაწესებულია ან აღიარებულია კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით, ან როდესაც კონტექსტიდან იკვეთება, რომ შესაბამისი პირი არ ახორციელებს კანონით გათვალისწინებულ დაზღვევის სფეროში საშუამავლო საქმიანობას.
ვინ ითვლება მომხმარებლად
კანონი მომხმარებლის ცნებასაც ზუსტად განსაზღვრავს: მომხმარებელია სადაზღვევო მომსახურების მიღების განზრახვის მქონე ფიზიკური პირი ან დაზღვევის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე — დამზღვევი ფიზიკური პირი. დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულების ყველა ეტაპზე კი მომხმარებელია დამზღვევი, დაზღვეული, მოსარგებლე ან/და მესამე პირი — სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევიდან გამომდინარე, პირი, რომელსაც ზიანი მიადგა. ეს განსაზღვრება აგენტისა და ბროკერის მომსახურებით სარგებლობისას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სწორედ მომხმარებლის უფლებების დაცვაზეა აქცენტი გადატანილი თანამედროვე რეგულირებაში.
აგენტი თუ ბროკერი — რა გაითვალისწინოთ არჩევისას
აგენტი და ბროკერი ორივე საშუამავლო საქმიანობას ახორციელებს, მაგრამ მათი სამართლებრივი პოზიცია განსხვავებულია. აგენტი მზღვეველის დავალებით და სახელით მოქმედებს და შესაბამისად კონკრეტულ მზღვეველთან არის დაკავშირებული. ბროკერი დამოუკიდებელი სუბიექტია, რომელიც სამსახურში უნდა იყოს რეგისტრირებული და საშუამავლო საქმიანობას საკუთარ სამეწარმეო საქმიანობად ახორციელებს. თუ ბროკერთან თანამშრომლობას გეგმავთ, გადაამოწმეთ, რომ მისი საფირმო სახელწოდება შეიცავს სიტყვებს „სადაზღვევო ბროკერი“ — ეს რეგისტრაციის აღმქმელი ნიშანია. უფლებების დარღვევის შემთხვევაში დაცვის საკითხები დაზღვევის შესახებ კანონის სხვა ნორმებით არის დარეგულირებული, ხოლო აგენტის ან ბროკერის უფლებამოსილებების ფარგლები ყოველთვის შეგიძლიათ სცანიროთ და გადაამოწმოთ მათთან პირდაპირ.