ავიაციის სამართლის სფერო და კოდექსის მოქმედების არე
საქართველოს საჰაერო კოდექსი ავიაციის სამართლის ცენტრალური ნორმატიული საფუძველია. მისი მოქმედების არე ვრცელდება საქართველოს ტერიტორიის ფარგლებში არსებულ ყველა საჰაერო-სატრანსპორტო საშუალებაზე, მიუხედავად საკუთრების ფორმისა, უწყებრივი დაქვემდებარებისა და ეროვნულობისა, ასევე საქართველოს ტერიტორიაზე საავიაციო საქმიანობით დაკავებულ ყველა იურიდიულ და ფიზიკურ პირზე.
კოდექსი მოქმედებს საქართველოს საჰაერო ხომალდებზეც მათი უცხო სახელმწიფოში ყოფნის დროს, თუ იმ ქვეყნის კანონები სხვა ნორმებს არ ითვალისწინებს. მოქმედების არე მოიცავს ყველა იმ პირსაც, რომლის საქმიანობამ შეიძლება ზემოქმედება მოახდინოს ხომალდის ფრენაზე — ასე იცავს კანონი ფრენის უსაფრთხოებას ყველა წრიდან.
საჰაერო ხომალდების რეგისტრაცია და რეესტრები
ფრენისათვის ვარგისი ყველა ხომალდი ექვემდებარება სავალდებულო სახელმწიფო რეგისტრაციას სერტიფიკატის გაცემით. სამოქალაღო ხომალდი რეგისტრირდება სამოქალაღო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში ან ზემსუბუქი ხომალდების რეესტრში, ხოლო რეესტრში ჩაიწერება მხოლოდ ფრენის ვარგისობის სერტიფიკატის მქონე ხომალდი. რეგისტრაციის, აღრიცხვისა და რეესტრიდან ამოღების წესებს ადგენს სააგენტო.
სახელმწიფო ხომალდებისთვის ცალკე რეესტრს თავდაცვის სამინისტრო აწარმოებს. ექსპერიმენტული ხომალდები რეესტრში არ რეგისტრირდება — აღირიცხება იმ ორგანიზაციებში, სადაც საცდელ-საკონსტრუქტორო ან სამეცნიერო-კვლევით ფრენას ახორციელებენ. არასამრეწველო ხერხით დამზადებული, არაუმეტეს 1 000 კილოგრამი მასის მქონე ხომალდის (გარდა ზემსუბუქისა) რეგისტრაცია საავიაციო სპორტის შესაბამის უწყებაში სავალდებულოა. ხომალდი რეესტრიდან ამოიღება უვარგისობის გამო ჩამოწერისას, უფლებამოსილი პირის მოთხოვნით, უკვალოდ დაკარგულად გამოცხადებისას, დანიშნულების შეცვლისას ან მხარეთა შეთანხმებით, მათ შორის ვადიან სარგებლობაში უცხო სახელმწიფოსთვის გადაცემისას. ამოღების შემდეგ სარეგისტრაციო სერტიფიკატი კარგავს იურიდიულ ძალას.
ამოსაცნობი ნიშნები და უცხო ხომალდების საბუთების ცნობა
რეესტრში შეტანისას სამოქალაღო ხომალდს ენიჭება სარეგისტრაციო და ეროვნულობის დამადასტურებელი ამოსაცნობი ნიშნები, რომლებიც ხომალდის გარე ზედაპირზე აღინიშნება. მათ გარდონებ შეიძლება სიმბოლოები, ემბლემები და წარწერებიც დადგენილი პირობების შესაბამისად. ნიშნების აღნიშვნის წესს სამოქალაღო ხომალდებზე სააგენტო ადგენს, სახელმწიფო ხომალდებზე — თავდაცვის სამინისტრო.
უცხო სახელმწიფოს სამოქალაღო ხომალდის საბუთები მოქმედებს საქართველოში, თუ შეესაბამება სამოქალაღო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ნორმებს; დაფრენისას მათ სააგენტო ამოწმებს. ჩიკაგოს 1944 წლის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებს შორის შეთანხმებების საფუძველზე სააგენტო უზრუნველყოფს ექსპლუატანტის სახელმწიფოს მიერ გაცემული ავიასპეციალისტის, საფრენად ვარგისობისა და რადიოსადგურის მოწმობების აღიარებას — ეს გადამწყვეტია საერთაშორისო რეისების ოპერატორებისთვის.
სერტიფიცირება და საავიაციო საქმიანობის ნებართვები
სერტიფიცირებას ექვემდებარება კომერციული გადაყვანა-გადაზიდვის ექსპლუატანტი, საფრენად ვარგისობის შენარჩუნების საწარმო, აეროდრომი, ვერტოდრომი, სააერნაოსნო მომსახურების საწარმო (გარდა საძებნ-სამაშველოსი), საგანმანათლებლო დაწესებულება, ავიასამედიცინო ცენტრი და ექსპერტი, საწვავ-გასამართი საწარმო და მისი პერსონალი, საავიაციო პერსონალი, ბორტკვების საწარმო, ასევე ხომალდი და მისი ძრავა. სერტიფიკატი ადასტურებს ფრენის უსაფრთხოებისა და საავიაციო უშიშროების მოთხოვნებთან შესაბამისობას; სერტიფიცირებას სააგენტო ახორციელებს ჩიკაგოს 1944 წლის კონვენციის, მისი დანართებისა და ქართული კანონმდებლობის შესაბამისად.
არარეგულარული საერთაშორისო გადაყვანა-გადაზიდვა, ისევე როგორც უცხო ქვეყანაში რეგისტრირებული ხომალდის ექსპლუატანტის სპეციალიზებული ექსპლუატაცია (საავიაციო სამუშაოები), ხორციელდება სააგენტოს ნებართვის საფუძველზე. სააგენტო გასცემს შესაბამის ნებართვას „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ კანონის შესაბამისად — არარეგულარული ჩარტერული რეისის თუ სასოფლო-სამეურნეო და სხვა საავიაციო სამუშაოების დაწყებამდე ოპერატორს ნებართვა ჯერ უნდა აიღოს.
გადაყვანის ხელშეკრულება და ჩარტერი
მგზავრის გადაყვანის ხელშეკრულებით გადამყვანი ვალდებულია მიიყვანოს მგზავრი დანიშნულების ადგილამდე, ბარგის ჩაბარებისას — მიიტანოს და გადასცეს უფლებამოსილ პირს; მგზავრი იხდის საზღაურს და ბარგის საფასურს. ტვირთის გადაზიდვისას გადამზიდველი ტვირთს დანიშნულების ადგილამდე მიიტანს და გადასცემს უფლებამოსილ პირს, გამგზავნი კი იხდის გადაზიდვის საფასურს.
ჩარტერით ერთი მხარე განსაზღვრულ საფასურად გადასცემს მეორეს ერთი ან რამდენიმე ხომალდის მთლიან ტევადობას ან ნაწილს ერთ ან რამდენიმე რეისზე — მგზავრების, ბარგისა და ტვირთისთვის ან სხვა მიზნით. ხელშეკრულებაში უნდა იყოს მხარეთა სახელწოდება, ხომალდის ტიპი, დაქირავების მიზანი, მგზავრებისა და ტვირთის რაოდენობა, ქირის ოდენობა, მარშრუტის საწყისი პუნქტი და დრო, დანიშნულების ადგილი — ეს ელემენტები განსაზღვრავს მხარეთა პასუხისმგებლობის საზღვრებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი ხომალდები ექვემდებარება სავალდებულო რეგისტრაციას?
ფრენისათვის ვარგისი ყველა ხომალდი. სამოქალაღო ხომალდები ირიცხება სამოქალაღო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში ან ზემსუბუქი ხომალდების რეესტრში, სახელმწიფო ხომალდები — თავდაცვის სამინისტროს რეესტრში. ექსპერიმენტული ხომალდები რეესტრში არ რეგისტრირდება, მაგრამ აღირიცხება შესაბამის ორგანიზაციებში.
როდის იღებენ ხომალდს რეესტრიდან და რა ხდება სერტიფიკატს?
ჩამოწერისას უვარგისობის გამო, უფლებამოსილი პირის მოთხოვნით, უკვალოდ დაკარგულად გამოცხადებისას, დანიშნულების შეცვლისას ან მხარეთა შეთანხმებით. ამოღების შემდეგ სარეგისტრაციო სერტიფიკატი კარგავს იურიდიულ ძალას და ხომალდი ამ საფუძვლით ფრენას ვეღარ გააგრძელებს.
ვინ ამოწმებს უცხოური ხომალდის საბუთებს საქართველოში?
დაფრენისას საბუთებს ამოწმებს სააგენტო. ისინი მოქმედებს, თუ შეესაბამება სამოქალაღო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის ნორმებს, ხოლო კონვენციის მონაწილეებს შორის შეთანხმების საფუძველზე აღიარებული იქნება ექსპლუატანტის სახელმწიფოს მიერ გაცემული მოწმობები.
რა უნდა შეიცავდეს ჩარტერის ხელშეკრულება?
მხარეთა სახელწოდებას, ხომალდის ტიპს, დაქირავების მიზანს, მგზავრებისა და ტვირთის რაოდენობას, ქირის ოდენობას, მარშრუტის საწყის პუნქტსა და დროს, დანიშნულების ადგილს. ამ ელემენტების გარეშე ხელშეკრულება სადავო ხდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ავიაციის სამართალი ტექნიკურად რთული და მჭიდროდ რეგულირებული სფეროა. Legal.ge-ს ჯგუფი ეხმარება ოპერატორებს ხომალდის რეგისტრაციისა და ამოღების პროცედურებში, სერტიფიკატებისა და ნებართვების მიღებაში, ჩარტერისა და გადაყვანის ხელშეკრულებების შედგენაში. თუ გაქვთ კითხვა საავიაციო რეგულაციებთან დაკავშირებით, დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს სიტუაციას და დაგეხმარებით სწორი გადაწყვეტილების მიღებაში.