ხელშეკრულებები თურქულ კომპანიებთან — სამართლებრივი საფუძველი
საქართველოსა და თურქეთს შორის ვაჭრობა ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური საგარეო ეკონომიკური მიმართულებაა, ამიტომ თურქულ კომპანიებთან დადებული ხელშეკრულებების სწორი სამართლებრივი გაფორმება პრაქტიკულად ყოველდღიური ამოცანაა. ქართული საერთაშორისო კერძო სამართლის კანონი ზუსტად განსაზღვრავს, თუ რომელი სამართლებრივი წესრიგი გამოიყენება უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, აგრეთვე იმ საპროცესო ნორმებს, რომლებიც ასეთი საქმის წარმოებისას მოქმედებს. ამ გვერდზე განმარტებულია, როგორ წყვეტს ეს კანონი ქართულ-თურქულ გარიგებებთან დაკავშირებული სამი მთავარი საკითხი — კანონის გამოყენების სფერო, ფორუმის შეთანხმება და გამოსაყენებელი სამართლის არჩევანი.
თურქულ პარტნიორთან ხელშეკრულების დადებისას ქართული მხარე ხშირად აწყდება კითხვას: რომელი ქვეყნის სასამართლო განიხილავს დავას და რომელი ქვეყნის სამართალი დარჩება ძალაში ხელშეკრულების შესრულებისას. კანონი ორივე კითხვაზე პასუხს აწვდის და მხარეებს მნიშვნელოვანი თვითგამიზნულობის საშუალებას აძლევს — სწორედ ამიტომ ხელშეკრულების პროექტის მომზადებისას ამ ნორმების ცოდნა აუცილებელია.
კანონის გამოყენების სფერო
კანონის პირველი მუხლი განსაზღვრავს მისი მოქმედების არეალს: იგი განსაზღვრავს, თუ რომელი სამართლებრივი წესრიგი გამოიყენება უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, აგრეთვე საპროცესო სამართლის იმ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება ასეთი საქმის წარმოებისას. ქართულ-თურქული ხელშეკრულება ზუსტად ასეთი ურთიერთობაა: ის უკავშირდება უცხო ქვეყნის სამართალს, ამიტომ მასზე ვრცელდება ამ კანონით დადგენილი კოლიზიური წესები.
ეს ნიშნავს, რომ თურქულ კომპანიასთან გარიგებისას არ არის საკმარისი მხოლოდ საკონტრაქტო პირობების შეთანხმება — გადამწყვეტია, რომელი წესრიგი გამოიყენება ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საკითხებზე, დაწყებული მისი განმარტებიდან დარღვევის შედეგებით დამთავრებული. კანონი ამ კითხვებს ორი ინსტრუმენტით პასუხობს: მხარეთა შეთანხმებით და, თუ შეთანხმება არ არსებობს, მჭიდრო კავშირის წესით.
ფორუმის შეთანხმება — სად განხილდება დავა
კანონის შესაბამისად, მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საქართველოს სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზე იმ შემთხვევაშიც, როცა კანონის სხვა ნორმების მიხედვით იგი კომპენტური არ არის. ასეთი შეთანხმება უნდა დაიდოს წერილობით ან სიტყვიერად, წერილობითი დადასტურებით; საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებისას კი — იმ ფორმით, რომელიც შეესაბამება საერთაშორისო სავაჭრო ჩვეულებებს და რაც მხარეებისთვის ცნობილია ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო. ქართულ-თურქულ ხელშეკრულებაში ასეთი პირობა ჩვეულებრივ პუნქტად ფიგურირებს და მისი სწორი ჩამოყალიბება დავის მომავალს წყვეტს.
ასევე მნიშვნელოვანია მოპასუხის ქცევის წესი: საქართველოს სასამართლოებს აქვთ საერთაშორისო კომპეტენცია, თუ მოპასუხე სასამართლოს კომპეტენტურობაზე პროტესტის გარეშე თანხმდება პროცესში მონაწილეობაზე — მიუხედავად იმისა, რომ ის ადვოკატის მიერ არის წარმოდგენილი და მოსამართლემ შეატყობინა მას პროტესტის განცხადების შესაძლებლობაზე, როცა ეს შეტყობინება დაფიქსირებულია საქმის წარმოების ოქმში. ამიტომ, თუ თურქული კომპანია ქართულ სასამართლოში პროცესში ჩაერთვება და კომპეტენციას არ გააპროტესტებს, დავა საქართველოში განხილდება.
მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ უცხო ქვეყნის — მაგალითად, თურქეთის — სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზეც, თუ ერთ-ერთ მათგანს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი უცხო ქვეყანაში აქვს. თუმცა გასათვალისწინებელია: კანონით განსაკუთრებულად დადგენილ კომპეტენციაზე შეთანხმება ბათილია, და ასეთ შემთხვევაში მხარის ქცევით კომპეტენციის წარმოქმნაც აღარ ხდება.