ნასყიდობის ხელშეკრულების ცნება და არსი
საერთაშორისო ნასყიდობის ხელშეკრულება ქართული სამართლის კუთხით ემყარება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ ზოგად მოდელს: ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ეს ორმხრივი სტრუქტურა ქმნის ხელშეკრულების არსს, ზღუდავს მხარეთა მოლოდინებს და საერთაშორისო გარიგებაშიც უცვლელი რჩება.
ფასის საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო ვაჭრობაში: თუ ხელშეკრულებაში ფასი პირდაპირ არ არის მითითებული, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ მისი განსაზღვრის საშუალებებზე. ეს განსაზღვრავს, რომ ფასის გამოთვლის მექანიზმი — ბირჟული კოტირება, ინდექსი თუ სხვა ობიექტური კრიტერიუმი — ხელშეკრულების სრულფასოვან ნაწილად ჩაიწერება და შესრულების მომენტში სადავო აღარ იქნება.
ხელშეკრულების თავისუფლება და მისი საზღვრები
საერთაშორისო ვაჭრობის საფუძველია ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი: კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას — ეს საშუალებას იძლევა ბიზნეს-პრაქტიკაში ჩამოყალიბებული სავაჭრო ფორმები სამართლებრივად დაცული იყოს.
ამასთან, თავისუფლება აბსოლუტური არ არის. თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს არათანაბარი პირობები. გარდა ამისა, პირებს, რომლებიც არასამეწარმეო მიზნებისთვის ან საარსებო მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად იძენენ ქონებას ან მომსახურებას, დაუსაბუთებლად არ შეიძლება უთქვამთ უარი ხელშეკრულების დადებაზე, თუ მეორე მხარე სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში მოქმედებს.
ოფერტა და აქცეპტი
ხელშეკრულების დადება ხდება ოფერტისა და აქცეპტის მექანიზმით. ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადება ითვლება ოფერტად, თუ მიმართულია ერთი ან რამდენიმე პირისადმი და წინადადების მიმცემი თანხმობის შემთხვევაში მზადაა შეასრულოს ის. წინადადება, რომელიც მიმართულია პირთა განუსაზღვრელ წრეზე, წარმოადგენს მხოლოდ მოწვევას ოფერტაზე, თუ ამ წინადადებაში სხვა რამ პირდაპირ არ არის მითითებული — ამიტომ საჯარო ფასის გამოქვეყნება თვითონ ხელშეკრულებას ჯერ კიდევ არ ქმნის.
აქცეპტის ვადა კრიტიკულია: თუ ოფერენტმა აქცეპტისთვის განსაზღვრა ვადა, აქცეპტი შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ ამ ვადაში. საერთაშორისო გარიგებებში, სადაც მხარეები სხვადასხვა სასაზღვრო ზონაში იმყოფებიან, ვადის ზუსტი ფიქსაცია იცავს მხარეებს გაუგებრობისგან — ვადის გასვლის შემდეგ პასუხი უკვე აღარ ქმნის ხელშეკრულებას.