ხელშეკრულებები არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებთან — სამართლებრივი ჩარჩო
არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებთან გარიგებები, როგორც ყველა უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული საქმე, საქართველოში წესრიგდება საერთაშორისო კერძო სამართლის კანონით. ეს კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელი სამართლებრივი წესრიგი გამოიყენება უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, აგრეთვე საპროცესო სამართლის ნორმებს ასეთი საქმის წარმოებისას. ამიროების ბაზარი ქართული ბიზნესისთვის ერთ-ერთი პირველია: ვაჭრობა, მშენებლობა, ლოჯისტიკა და მომსახურება იქ ხშირად სწორედ უცხოური სამართლის ელემენტებთან ერთად ხორციელდება. ამ დროს გადამწყვეტი სამი კითხვა წარმოიშობა: რომელი სასამართლო იქნება კომპეტენტური, რომელი ქვეყნის სამართალი გამოიყენება ხელშეკრულებაზე და რომელი ფორმა ჩაითვლება დაცულად. სამივეზე პასუხს სწორედ ქართული კანონი აძლევს, და ხელშეკრულების დადებამდე ამ პასუხების ცოდნა იმას წყვეტს, გამოდგება თუ არა გარიგება დავის შემთხვევაში.
შეთანხმებები საერთაშორისო კომპეტენციაზე
მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საქართველოს სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზე იმ შემთხვევაშიც, როცა კანონის სხვა ნორმებით ის კომპეტენტური არ არის. ასეთი შეთანხმება დგება წერილობით ან სიტყვიერად, წერილობითი დადასტურებით, ხოლო საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებისას — იმ ფორმით, რომელიც შეესაბამება საერთაშორისო სავაჭრო ჩვეულებებს და რაც მხარეებისთვის ცნობილია ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო. საქართველოს სასამართლოებს კომპეტენცია ექნებათ აგრეთვე, თუ მოპასუხე პროტესტის გარეშე თანხმდება პროცესში მონაწილეობაზე — მიუხედავად იმისა, რომ ის ადვოკატის მიერ არის წარმოდგენილი და მოსამართლემ შეატყობინა მას პროტესტის განცხადების შესაძლებლობაზე, რაც საქმის წარმოების ოქმში ფიქსირდება. ამიროელ პარტნიორთან ურთიერთობაში ეს პრაქტიკულად ნიშნავს: ქართული მხარისთვის ხშირად ჯობია კომპეტენცია წინასწარ იყოს დადგენილი ხელშეკრულებით, ვიდრე დავის შემდეგ გამოირკვეს, რომ საქმე ადგილობრივ სასამართლოში ვერ აღწევს. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ უცხო ქვეყნის სასამართლოს კომპენციაზეც, თუ ერთ-ერთ მათგანს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი უცხო ქვეყანაში აქვს, თუმცა კანონით განსაკუთრებით დადგენილი კომპეტენციის შესახებ შეთანხმებები ბათილია, და ასეთ შემთხვევაში მოპასუხის პროტესტის გარეშე თანხმობა ხელს არ უშლის ეს დეფექტი.
გარიგების ფორმა ქართულ-ამიროელ გარიგებებში
გარიგების ფორმა განისაზღვრება იმ ქვეყნის სამართლით, სადაც დაიდო გარიგება, ან იმ ქვეყნის სამართლით, რომელიც გამოიყენება გარიგების საგნის მიმართ. ხელშეკრულება, დადებული სხვადასხვა ქვეყანაში მყოფ პირებს შორის, ფორმის დაცვით ჩაითვლება, თუ შეესაბამება ერთ-ერთი ქვეყნის სამართლის მოთხოვნებს — თბილისსა და დუბაის შორის დადებული ხელშეკრულება ასე ხშირად ხდება, როცა მხარენი ერთდროულად სხვადასხვა სახელმწიფოში ხელმოწერენ. თუ ხელშეკრულება დადებულია წარმომადგენლის მეშვეობით, ფორმის ნორმის გამოყენებისას იგულისხმება ის ქვეყანა, სადაც იმყოფება წარმომადგენელი. მიწის ნაკვეთზე უფლების საგანად მქონე გარიგებებზე მიუხედავად დადების ადგილისა გამოიყენება იმ ქვეყნის სამართლის იმპერატიული ნორმები, სადაც ნაკვეთია. გარიგება, რომლითაც ნივთზე უფლება წარმოიშობა ან განკარგავს, ფორმის დაცვით დადებულად ითვლება, თუ შეესაბამება იმ ქვეყნის მოთხოვნებს, რომლის სამართალიც წარმომშობ ურთიერთობას ექვემდებარება. ამიროელ ბაზარზე ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ადგილობრივი ბიზნეს-პრაქტიკა ხშირად ვაჭრობის ჩვეულებებს ეყრდნობა: ჩვეულების ფორმა კომპეტენციის შეთანხმებისთვის საკმარისია, მაგრამ თვით ხელშეკრულების ფორმალური მოთხოვნები ცალკე უნდა შემოწმდეს.
სამართლის არჩევანი და მჭიდრო კავშირის წესი
სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები — ხელშეკრულებათა განმარტება, შესრულება, შეწყვეტა, ბათილობის შედეგები და ვალდებულებათა დარღვევა, წინასახელშეკრულებო და შემდგომი ვალდებულებების ჩათვლით — წესრიგდება მხარეების მიერ არჩეული ქვეყნის სამართლით. არჩეული სამართალი შეიძლება შეიცვალოს ხელშეკრულების დადების შემდეგაც, მაგრამ არჩევანი ბათილია, თუ უგულებელყოფს ხელშეკრულებასთან ყველაზე მჭიდროდ დაკავშირებული ქვეყნის იმპერატიულ ნორმებს. თუ არჩევანი არ მოხდენილა, ხელშეკრულება ექვემდებარება ყველაზე მჭიდროდ დაკავშირებული ქვეყნის სამართალს: ივარაუდება ის ქვეყანა, სადაც დამახასიათებელ ვალდებულებას შემსრულებელ მხარეს ხელშეკრულების დადებისას ჰქონდა ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი ან ადმინისტრაციის რეზიდენცია. ტვირთის გადაზიდვის ხელშეკრულებისას მჭიდრო კავშირი ვარაუდობს გადამზიდველის ადმინისტრაციის ქვეყანას დატვირთვის, გადმოტვირთვის ან გამგზავნის ადგილთან ერთად, დაზღვევის ხელშეკრულებისას — ქვეყანას, სადაც დასაზღვევი რისკის ძირითადი ნაწილია, მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებას კი — ნაკვეთის ქვეყანა. ამიროელ კონტრაჰენტთან ვაჭრობაში ეს წესები ხშირად გადამზიდველის ან დამზღვევის მხარეს ამიროებისკენ აბრუნებს სამართალს, ამიტომ ქართული მხარისთვის სამართლის არჩევნის პუნქტი ხელშეკრულების არანაირად არ უნდა იყოს დაუფიქრებელი.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულებაში ამიროების სამართლის არჩევა?
დიახ, მხარეები თავისუფლად ირჩევენ სამართალს, თუმცა არჩევანი ბათილია, თუ უგულებელყოფს ხელშეკრულებასთან ყველაზე მჭიდროდ დაკავშირებული ქვეყნის იმპერატიულ ნორმებს.
როგორ დასტურდება კომპეტენციის შეთანხმება ვაჭრობაში?
წერილობით ან სიტყვიერად წერილობითი დადასტურებით, ხოლო საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებში — სავაჭრო ჩვეულებების შესაბამისი ფორმით, რომელიც მხარეებისთვის ცნობილია ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო.
რომელი ფორმა ჩაითვლება დაცულად ორ ქვეყანაში ხელმოწერილ ხელშეკრულებას?
ფორმა დაცულია, თუ ხელშეკრულება შეესაბამება წერილობითი დადების ადგილის, საგნის სამართლის ან მხარეთა ქვეყნებიდან ერთ-ერთის მოთხოვნებს.
რა ხდება სამართლის არჩევნის გარეშე?
მოქმედებს მჭიდრო კავშირის წესი — ივარაუდება ქვეყანა, სადაც დამახასიათებელ ვალდებულებას შემსრულებელ მხარეს ჰქონდა ადგილსამყოფელი ან ადმინისტრაციის რეზიდენცია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით ამიროებთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების მომზადებასა და დავების მართვაში: შევადგენთ ხელშეკრულების პროექტს ისე, რომ კომპეტენცია, სამართლის არჩევანი და ფორმალური მოთხოვნები თავიდანვე იყოს გათვალისწინებული, შევამოწმებთ, რომელი ქვეყნის სამართალი შეეხება თქვენს გარიგებას და სად განიხილება დავა. განვსაზღვრავთ მჭიდრო კავშირის ვარაუდს თქვენი ხელშეკრულების ტიპზე და დავიცავთ ქართულ მხარეს იმპერატიული ნორმების უგულებელყოფისგან. ამიროელ ბაზარზე გარიგებების სიჭარბე იმას ნიშნავს, რომ ტიპური შეცდომები — გაურკვეველი კომპეტენცია, დაუფიქრებელი სამართლის არჩევანი, ფორმის დაუზუსტებლობა — სისტემურად მეორდება. დგვიკავშირდით ხელშეკრულების მომზადების ეტაპზე: წინასწარი შემოწმება დავის პრევენციის ყველაზე იაფი ფორმაა.