ხელშეკრულებები არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებთან — სამართლებრივი ჩარჩო
არაბეთის გაერთიანებულ საამიროებთან გარიგებები, როგორც ყველა უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული საქმე, საქართველოში წესრიგდება საერთაშორისო კერძო სამართლის კანონით. ეს კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელი სამართლებრივი წესრიგი გამოიყენება უცხო ქვეყნის სამართალთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებების არსებობისას, აგრეთვე საპროცესო სამართლის ნორმებს ასეთი საქმის წარმოებისას. ამიროების ბაზარი ქართული ბიზნესისთვის ერთ-ერთი პირველია: ვაჭრობა, მშენებლობა, ლოჯისტიკა და მომსახურება იქ ხშირად სწორედ უცხოური სამართლის ელემენტებთან ერთად ხორციელდება. ამ დროს გადამწყვეტი სამი კითხვა წარმოიშობა: რომელი სასამართლო იქნება კომპეტენტური, რომელი ქვეყნის სამართალი გამოიყენება ხელშეკრულებაზე და რომელი ფორმა ჩაითვლება დაცულად. სამივეზე პასუხს სწორედ ქართული კანონი აძლევს, და ხელშეკრულების დადებამდე ამ პასუხების ცოდნა იმას წყვეტს, გამოდგება თუ არა გარიგება დავის შემთხვევაში.
შეთანხმებები საერთაშორისო კომპეტენციაზე
მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საქართველოს სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზე იმ შემთხვევაშიც, როცა კანონის სხვა ნორმებით ის კომპეტენტური არ არის. ასეთი შეთანხმება დგება წერილობით ან სიტყვიერად, წერილობითი დადასტურებით, ხოლო საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებისას — იმ ფორმით, რომელიც შეესაბამება საერთაშორისო სავაჭრო ჩვეულებებს და რაც მხარეებისთვის ცნობილია ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო. საქართველოს სასამართლოებს კომპეტენცია ექნებათ აგრეთვე, თუ მოპასუხე პროტესტის გარეშე თანხმდება პროცესში მონაწილეობაზე — მიუხედავად იმისა, რომ ის ადვოკატის მიერ არის წარმოდგენილი და მოსამართლემ შეატყობინა მას პროტესტის განცხადების შესაძლებლობაზე, რაც საქმის წარმოების ოქმში ფიქსირდება. ამიროელ პარტნიორთან ურთიერთობაში ეს პრაქტიკულად ნიშნავს: ქართული მხარისთვის ხშირად ჯობია კომპეტენცია წინასწარ იყოს დადგენილი ხელშეკრულებით, ვიდრე დავის შემდეგ გამოირკვეს, რომ საქმე ადგილობრივ სასამართლოში ვერ აღწევს. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ უცხო ქვეყნის სასამართლოს კომპენციაზეც, თუ ერთ-ერთ მათგანს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი უცხო ქვეყანაში აქვს, თუმცა კანონით განსაკუთრებით დადგენილი კომპეტენციის შესახებ შეთანხმებები ბათილია, და ასეთ შემთხვევაში მოპასუხის პროტესტის გარეშე თანხმობა ხელს არ უშლის ეს დეფექტი.
გარიგების ფორმა ქართულ-ამიროელ გარიგებებში
გარიგების ფორმა განისაზღვრება იმ ქვეყნის სამართლით, სადაც დაიდო გარიგება, ან იმ ქვეყნის სამართლით, რომელიც გამოიყენება გარიგების საგნის მიმართ. ხელშეკრულება, დადებული სხვადასხვა ქვეყანაში მყოფ პირებს შორის, ფორმის დაცვით ჩაითვლება, თუ შეესაბამება ერთ-ერთი ქვეყნის სამართლის მოთხოვნებს — თბილისსა და დუბაის შორის დადებული ხელშეკრულება ასე ხშირად ხდება, როცა მხარენი ერთდროულად სხვადასხვა სახელმწიფოში ხელმოწერენ. თუ ხელშეკრულება დადებულია წარმომადგენლის მეშვეობით, ფორმის ნორმის გამოყენებისას იგულისხმება ის ქვეყანა, სადაც იმყოფება წარმომადგენელი. მიწის ნაკვეთზე უფლების საგანად მქონე გარიგებებზე მიუხედავად დადების ადგილისა გამოიყენება იმ ქვეყნის სამართლის იმპერატიული ნორმები, სადაც ნაკვეთია. გარიგება, რომლითაც ნივთზე უფლება წარმოიშობა ან განკარგავს, ფორმის დაცვით დადებულად ითვლება, თუ შეესაბამება იმ ქვეყნის მოთხოვნებს, რომლის სამართალიც წარმომშობ ურთიერთობას ექვემდებარება. ამიროელ ბაზარზე ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმიტომ, რომ ადგილობრივი ბიზნეს-პრაქტიკა ხშირად ვაჭრობის ჩვეულებებს ეყრდნობა: ჩვეულების ფორმა კომპეტენციის შეთანხმებისთვის საკმარისია, მაგრამ თვით ხელშეკრულების ფორმალური მოთხოვნები ცალკე უნდა შემოწმდეს.