ხელშეკრულებები დსთ-ს ქვეყნებთან — ქართული სამართლებრივი ჩარჩო
საქართველოს კომპანიების მიერ დსთ-ს ქვეყნებთან დადებული ხელშეკრულებები ხშირად ერთდროულად ეხება რამდენიმე სამართლებრივ წესრიგს, ამიტომ მათი სწორად შედგენა საგანმანათლებლოა — ის წყვეტს, სად განიხილება დავა და რომელი ქვეყნის სამართალი გამოიყენება. ქართული საერთაშორისო კერძო სამართლის კანონი ამ ურთიერთობას სამ ბირთვულ კითხვაზე პასუხს აწვდის: სად შეიძლება ფორუმის შეთანხმებით საქმის განხილვა, რომელი სამართალი გამოიყენება მხარეთა არჩევანით ან მაშინ, როცა არჩევანს არ აკეთებენ, და როგორ ცნობს და აღასრულებს საქართველო უცხო ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილებას. ამ გვერდზე ეს საკითხები დეტალურად არის გაანალიზებული შესაბამისი ნორმების მიხედვით — ფორუმის შეთანხმებების, სამართლის არჩევისა და გამოყენების, გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ დებულებების ჭრილში.
პოსტსაბჭოთა სივრცესთან ვაჭრობისას კონტრაგენტი ხშირად იმავე რეგიონის სასამართლოში ითხოვს დავის განხილვას, რაც ქართული მხარისთვის დამატებით რისკს ქმნის. სწორედ ამიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ხელშეკრულებაში თავიდანვე იყოს განსაზღვრული როგორც განხილვის ადგილი, ისე გამოსაყენებელი სამართალი — კანონი ამის საშუალებას იძლევა და ქვემოთ ვნახავთ, რომელი ფორმით.
ფორუმის შეთანხმება და ქართული სასამართლოს კომპეტენცია
კანონის შესაბამისად, მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საქართველოს სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზე იმ შემთხვევაშიც კი, როცა კანონის სხვა ნორმებით იგი კომპენტური არ არის. ასეთი შეთანხმება უნდა დაიდოს წერილობით ან სიტყვიერად, წერილობითი დადასტურებით; საერთაშორისო სავაჭრო ურთიერთობებისას კი იმ ფორმით, რომელიც შეესაბამება საერთაშორისო სავაჭრო ჩვეულებებს და რაც მხარეებისთვის ცნობილია ან ცნობილი უნდა ყოფილიყო. ეს ნიშნავს, რომ დსთ-ს კონტრაგენტთან ხელშეკრულებაში ჩაიწერება ქართული სასამართლოს იურისდიქციის პირობა და ის შესასრულებლად სავალდებულო იქნება.
კანონი ასევე ითვალისწინებს იმ შემთხვევას, როცა საქართველოს სასამართლოებს საერთაშორისო კომპეტენცია ენიჭებათ მოპასუხის ქცევით: თუ მოპასუხე სასამართლოს კომპეტენტურობაზე პროტესტის გარეშე თანხმდება პროცესში მონაწილეობაზე, კომპეტენცია წარმოიქმნება მიუხედავად იმისა, რომ ის ადვოკატის მიერ არის წარმოდგენილი და მოსამართლემ შეატყობინა მას პროტესტის განცხადების შესაძლებლობაზე, როცა ეს შეტყობინება დაფიქსირებულია საქმის წარმოების ოქმში. პრაქტიკული გაკვეთილი ცხადია: ქართულ სასამართლოში წარმოდგენილ უცხოურ კომპანიას, რომელსაც კომპეტენციაზე წინააღმდეგობა არ აქვს, პროცესში მონაწილეობა უკვე თანხმობად ჩაითვლება.
მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ უცხო ქვეყნის სასამართლოს საერთაშორისო კომპეტენციაზეც, თუ ერთ-ერთ მათგანს საცხოვრებელი ადგილი, რეზიდენცია ან ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელი უცხო ქვეყანაში აქვს. ამასთან, კანონის მიხედვით განსხვავებული წესით დადგენილ განსაკუთრებულ კომპეტენციაზე შეთანხმება ბათილია, და ასეთ შემთხვევაში მხარის ქცევით კომპეტენციის წარმოქმნაც აღარ ხდება.
გამოსაყენებელი სამართალი — მხარეთა არჩევანი
სახელშეკრულებო ურთიერთობებიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობების განსაზღვრა — კერძოდ, ხელშეკრულებათა განმარტება, შესრულება, შეწყვეტა, აგრეთვე ბათილობის შედეგები და ვალდებულებათა დარღვევა, წინასახელშეკრულებო და ხელშეკრულების შემდგომი ვალდებულებების დარღვევის ჩათვლით — წესრიგდება მხარეების მიერ არჩეული ქვეყნის სამართლით. ეს ნიშნავს, რომ დსთ-ს პარტნიორთან გარიგებაში შეგიძლიათ პირდაპირ მიუთითოთ, რომ ხელშეკრულებას ვრცელდება, მაგალითად, საქართველოს სამართალი, და სწორედ ის გამოყენდება დავის დროს.
არჩეული ქვეყნის სამართალი მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება შეიცვალოს სხვა ქვეყნის სამართლით ხელშეკრულების დადების შემდეგაც. ამასთან, სამართლის არჩევა ჩაითვლება ბათილად, თუ იგი უგულებელყოფს ხელშეკრულებასთან ყველაზე მჭიდროდ დაკავშირებული ქვეყნის სამართლის იმპერატიულ ნორმებს — ამიტომ არჩევანის ჩაწერისას მნიშვნელოვანია იმპერატიული ნორმების ანალიზი.