რას მოიცავს საზღვაო სამართალი საქართველოში
საზღვაო სამართალი საქართველოში ემყარება სავაჭრო ნაოსნობის კოდექსს, რომელიც აწესრიგებს გემის რეგისტრაციას, გემზე უფლებებსა და ქონებრივ შეზღუდვებს, საზღვაო იპოთეკას, გემის დაკავება-დაპატიმრებას და ნაოსნობასთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებებს. კოდექსის ბევრი წესი განურჩევლად ვრცელდება დროშის სახელმწიფოსა და კუთვნილების ფორმის მიუხედავად, თუმცა სამხედრო-საზღვაო დროშით მცურავ გემებზე მისი წესები არ ვრცელდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, რომლებიც ასეთი გემებისა და მათი ტვირთის დაკავების, დაპატიმრების ან ამოღების შესაძლებლობას არ უნდა ითვალისწინებდეს. სამხედრო-საზღვაო გადაზიდვასთან დაკავშირებით კოდექსი გამოიყენება მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც არ არის გათვალისწინებული ასეთი გადაზიდვის სპეციალურ კანონმდებლობაში.
გემის რეგისტრაცია და რეესტრის წიგნები
გემის რეესტრში რეგისტრაციას ახორციელებს სააგენტო, რომელიც გასცემს მოწმობებს და ამტკიცებს რეგისტრაციის, რეესტრის წარმოებისა და საზღვაო იპოთეკის აღრიცხვის წესებს. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა მუდმივ ან ვადიან რეგისტრაციამდე, არაუმეტეს 6 თვის ვადით, შესაძლებელია გახანგრძლივება 1 წლამდე, ხოლო 1-წლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ, განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვითა და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით — კიდევ არა უმეტეს 1 წლისა. დროებითი მოწმობა წარმოშობს იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს, რომლებსაც მუდმივი რეგისტრაცია. რეესტრი შედგება საერთაშორისო ნაოსნობის, შიდა ნაოსნობის, ბერბოუტ-ჩარტერისა და მშენებარე გემების წიგნებისაგან; შიდა სახმელეთო წყლების გემების წიგნი ემატება 2026 წლის 1 ივლისიდან. ერთი გემი ერთდროულად მხოლოდ ერთ წიგნში რეგისტრირდება, რეესტრი კი ელექტრონულადაც შეიძლება იწარმოებოდეს. გემზე საკუთრება, სხვა უფლებები და ქონებრივი შეზღუდვები, მათ შორის საზღვაო გირავნობა და იპოთეკა, რეგისტრირდება შესაბამის წიგნში, და თუ შეზღუდვა არსებობს, რეგისტრაციიდან მოხსნა მხოლოდ იმ პირის წერილობითი თანხმობით ხდება, რომლის სასარგებლოდაც ის დარეგისტრირებულია. ბერბოუტ-ჩარტერის წიგნში რეგისტრაცია იმავე უფლებებს წარმოშობს, რომელსაც მუდმივი, მაგრამ ამ წიგნის გემზე იპოთეკისა თუ სხვა შეზღუდვის რეგისტრაცია აკრძალულია. რეესტრში რეგისტრაცია სახელმწიფო დროშით სარგებლობის უფლების პირველადი მტკიცებულებაა, ზომამცირე გემების რეგისტრაციის წესს კი სააგენტო განსაზღვრავს.
გემის დაკავება ნავსადგურში და გასვლის თანხმობა
ყველა გემი ვალდებულია ნავსადგურიდან გასვლამდე საზღვაო ნავსადგურის სახელმწიფო ზედამხედველობისა და კონტროლის სამსახურისაგან მიიღოს გასვლის წერილობითი თანხმობა. ნავსადგურის კაპიტანს გემის ან ტვირთის დაკავების უფლება აქვს, თუ გემი სანაოსნოდ უვარგისია, მწყობრიდან არის გამოსული სანავსადგურო ნაგებობები ან ნავიგაციური მოწყობილობა, დარღვეულია დატვირთვის, მომარაგების ან ეკიპაჟის დაკომპლექტების მოთხოვნები, ან არსებობს ნაოსნობის უსაფრთხოებას, ადამიანთა ჯანმრთელობასა და გარემოს მოქმედი ნაკლოვანება. საფუძველია აგრეთვე საბუთების არასწორი შედგენა, პირის განცხადება საერთო ავარიის, გადარჩენის, ტვირთის გადაზიდვის, გემების შეჯახების, გადასახადის გადაუხდელობის ან სხვა ზიანის შესახებ, და უზრუნველყოფის არწარმოდგენა. განკარგულება დაკავების შესახებ მოქმედებს 3 დღე-ღამეს, დასვენებისა და უქმე დღეების გარეშე ათვლით; თუ ამ ვადაში სასამართლო დაკავებას არ დაადასტურებს, გემი ან ტვირთი დაუყოვნებლივ თავისუფლდება. სხვა სახელმწიფოს არაკომერციული გემის დაკავება დაუშვებელია, გარდა საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.