რას მოიცავს საზღვაო სამართალი საქართველოში
საზღვაო სამართალი საქართველოში ემყარება სავაჭრო ნაოსნობის კოდექსს, რომელიც აწესრიგებს გემის რეგისტრაციას, გემზე უფლებებსა და ქონებრივ შეზღუდვებს, საზღვაო იპოთეკას, გემის დაკავება-დაპატიმრებას და ნაოსნობასთან დაკავშირებულ ხელშეკრულებებს. კოდექსის ბევრი წესი განურჩევლად ვრცელდება დროშის სახელმწიფოსა და კუთვნილების ფორმის მიუხედავად, თუმცა სამხედრო-საზღვაო დროშით მცურავ გემებზე მისი წესები არ ვრცელდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, რომლებიც ასეთი გემებისა და მათი ტვირთის დაკავების, დაპატიმრების ან ამოღების შესაძლებლობას არ უნდა ითვალისწინებდეს. სამხედრო-საზღვაო გადაზიდვასთან დაკავშირებით კოდექსი გამოიყენება მხოლოდ იმ ნაწილში, რომელიც არ არის გათვალისწინებული ასეთი გადაზიდვის სპეციალურ კანონმდებლობაში.
გემის რეგისტრაცია და რეესტრის წიგნები
გემის რეესტრში რეგისტრაციას ახორციელებს სააგენტო, რომელიც გასცემს მოწმობებს და ამტკიცებს რეგისტრაციის, რეესტრის წარმოებისა და საზღვაო იპოთეკის აღრიცხვის წესებს. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა მუდმივ ან ვადიან რეგისტრაციამდე, არაუმეტეს 6 თვის ვადით, შესაძლებელია გახანგრძლივება 1 წლამდე, ხოლო 1-წლიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ, განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვითა და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით — კიდევ არა უმეტეს 1 წლისა. დროებითი მოწმობა წარმოშობს იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს, რომლებსაც მუდმივი რეგისტრაცია. რეესტრი შედგება საერთაშორისო ნაოსნობის, შიდა ნაოსნობის, ბერბოუტ-ჩარტერისა და მშენებარე გემების წიგნებისაგან; შიდა სახმელეთო წყლების გემების წიგნი ემატება 2026 წლის 1 ივლისიდან. ერთი გემი ერთდროულად მხოლოდ ერთ წიგნში რეგისტრირდება, რეესტრი კი ელექტრონულადაც შეიძლება იწარმოებოდეს. გემზე საკუთრება, სხვა უფლებები და ქონებრივი შეზღუდვები, მათ შორის საზღვაო გირავნობა და იპოთეკა, რეგისტრირდება შესაბამის წიგნში, და თუ შეზღუდვა არსებობს, რეგისტრაციიდან მოხსნა მხოლოდ იმ პირის წერილობითი თანხმობით ხდება, რომლის სასარგებლოდაც ის დარეგისტრირებულია. ბერბოუტ-ჩარტერის წიგნში რეგისტრაცია იმავე უფლებებს წარმოშობს, რომელსაც მუდმივი, მაგრამ ამ წიგნის გემზე იპოთეკისა თუ სხვა შეზღუდვის რეგისტრაცია აკრძალულია. რეესტრში რეგისტრაცია სახელმწიფო დროშით სარგებლობის უფლების პირველადი მტკიცებულებაა, ზომამცირე გემების რეგისტრაციის წესს კი სააგენტო განსაზღვრავს.
გემის დაკავება ნავსადგურში და გასვლის თანხმობა
ყველა გემი ვალდებულია ნავსადგურიდან გასვლამდე საზღვაო ნავსადგურის სახელმწიფო ზედამხედველობისა და კონტროლის სამსახურისაგან მიიღოს გასვლის წერილობითი თანხმობა. ნავსადგურის კაპიტანს გემის ან ტვირთის დაკავების უფლება აქვს, თუ გემი სანაოსნოდ უვარგისია, მწყობრიდან არის გამოსული სანავსადგურო ნაგებობები ან ნავიგაციური მოწყობილობა, დარღვეულია დატვირთვის, მომარაგების ან ეკიპაჟის დაკომპლექტების მოთხოვნები, ან არსებობს ნაოსნობის უსაფრთხოებას, ადამიანთა ჯანმრთელობასა და გარემოს მოქმედი ნაკლოვანება. საფუძველია აგრეთვე საბუთების არასწორი შედგენა, პირის განცხადება საერთო ავარიის, გადარჩენის, ტვირთის გადაზიდვის, გემების შეჯახების, გადასახადის გადაუხდელობის ან სხვა ზიანის შესახებ, და უზრუნველყოფის არწარმოდგენა. განკარგულება დაკავების შესახებ მოქმედებს 3 დღე-ღამეს, დასვენებისა და უქმე დღეების გარეშე ათვლით; თუ ამ ვადაში სასამართლო დაკავებას არ დაადასტურებს, გემი ან ტვირთი დაუყოვნებლივ თავისუფლდება. სხვა სახელმწიფოს არაკომერციული გემის დაკავება დაუშვებელია, გარდა საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
გემის დაპატიმრება საზღვაო სარჩელის უზრუნველსაყოფად
გემის დაპატიმრება ხდება მხოლოდ საზღვაო სარჩელის უზრუნველსაყოფად. საზღვაო სარჩელი გამომდინარეობს გემის საკუთრებიდან და სხვა ქონებრივი ურთიერთობიდან, რომელიც წარმოიშობა გემის მშენებლობის, მართვის, ექსპლუატაციის, კომერციული გამოყენების, იპოთეკის ან გადარჩენასთან დაკავშირებულ ღონისძიებათა განხორციელებისას. დაპატიმრებასა და გათავისუფლებას ახდენს მხოლოდ სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად — კაპიტნის დაკავება და სასამართლოს დაპატიმრება სხვადასხვა ინსტიტუტია. სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული გემის დაპატიმრება და მისთვის სასჯელის დაკისრება შეიძლება მხოლოდ მთავრობის თანხმობით. კრედიტორისთვის დროის დაკარგვა ძვირია: განაცხადი კონკრეტულ საზღვაო სარჩელს უნდა ეყრდნობოდეს და უზრუნველყოფის საჭირობა დასაბუთებული უნდა იყოს, წინააღმდეგ შემთხვევაში გემი გათავისუფლდება და ხარჯი მოთხოვნის წარმდგენ მხარეს დარჩება.
ბერბოუტ-ჩარტერი, საზღვაო იპოთეკა და ბუქსირზიდვა
ბერბოუტ-ჩარტერი ფორმდება წერილობით და მასში აღნიშნული უნდა იყოს მხარეთა დასახელება, ხელშეკრულების მიზანი, გემის სახელწოდება, აგების წელი და კლასი, ტვირთამწეობა და ტვირთტევადობა, ძრავების სიმძლავრე, სვლის სიჩქარე და საწვავის ხარჯი, გემით სარგებლობის ვადა, საფასურის ოდენობა და შეტანის ვადები, გადაცემის დრო და ადგილი, ეკიპაჟის არჩევის უფლება, რეგისტრაციის ხარჯების გადამყოფი და სხვა აუცილებელი მონაცემები. თუ ხელშეკრულებით სხვა არ არის გათვალისწინებული, დამფრახტველს შეუძლია სუბბერბოუტ-ჩარტერის დადება, მაგრამ ეს არ ათავისუფლებს მას გემთმფლობელთან დადებული ხელშეკრულების პასუხისმგებლობისაგან. ნებისმიერი გემი, მშენებარეც, ან მასზე უფლება შეიძლება დააგირაოს სესხით ან სხვა ფინანსური უზრუნველყოფით, მოგირავნე კი შეიძლება იყოს საქართველოს ან უცხო ქვეყნის ისეთი პირი, რომელსაც გემი გირაოდ შეიძლება გადაეცეს. საზღვაო ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებაც წერილობით ფორმდება: აღნიშნება გაგზავნისა და დანიშნულების ნავსადგურები, ბუქსირზიდვის დრო, მხარეთა უფლებებ-მოვალეობები, პასუხისმგებლობა და საბუქსირო ობიექტების თავისებურებები. ამ ხელშეკრულებათა ფორმალური მოთხოვნების დარღვევა სასამართლოში თავად გარიგების საწინააღმდეგო არგუმენტი ხდება, ამიტომ ფორმისა და აღნიშვნების სისრულე თითოეულ გარიგებაზე უნდა შემოწმდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი ხნით გაიცემა დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა?
არაუმეტეს 6 თვის ვადით, შესაძლებელია გახანგრძლივება 1 წლამდე, ხოლო ვადის ამოწურვის შემდეგ, განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის მიმართვითა და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით — კიდევ არა უმეტეს 1 წლისა.
შეიძლება თუ არა ბერბოუტ-ჩარტერის გემზე იპოთეკის რეგისტრაცია?
არა, ბერბოუტ-ჩარტერის წიგნში რეგისტრირებულ გემზე საზღვაო იპოთეკისა და სხვა ქონებრივი შეზღუდვის რეგისტრაცია აკრძალულია.
ვის შეუძლია გემის დაპატიმრება?
მხოლოდ სასამართლოს, სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით და მხოლოდ საზღვაო სარჩელის უზრუნველსაყოფად; სახელმწიფო გემისთვის — მხოლოდ მთავრობის თანხმობით.
რამდენ ხანს მოქმედებს კაპიტნის დაკავების განკარგულება?
3 დღე-ღამეს; თუ ამ ვადაში სასამართლო დაკავებას არ დაადასტურებს, გემი ან ტვირთი დაუყოვნებლივ თავისუფლდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით საზღვაო სამართლის ყველა მიმართულებით: გემის რეგისტრაციასა და რეესტრის საკითხებში, დროებითი და ბერბოუტ-ჩარტერის რეგისტრაციის განხორციელებაში, საზღვაო იპოთეკის დადება-აღრიცხვაში, ბერბოუტ-ჩარტერისა და ბუქსირზიდვის ხელშეკრულებების მომზადებაში და დაკავება-დაპატიმრების დავებში. განვსაზღვრავთ, რომელი წიგნი ერგება თქვენს გემს, შევამოწმებთ შეზღუდვების რეგისტრაციას და დავგეგმვთ ვადებს, რომ დროებითი მოწმობის გახანგრძლივება დროულად მოხდეს. საზღვაო გარიგებებში შეცდომა ძვირი ჯდება — გემი მოძრაობს, იპოთეკა რეგისტრირდება, დავა კი საზღვრებს კვეთს — ამიტომ თითოეული ნაბიჯი წერილობით და კოდექსის მოთხოვნების დაცვით უნდა განხორციელდეს. დგვიკავშირდით საკითხის გაჩენისთანავე.