სადისტრიბუციო ხელშეკრულება და კონკურენციის სამართალი
სადისტრიბუციო ხელშეკრულება მწარმოებელსა და დისტრიბუტორს შორის საქართველოში ფასდება „კონკურენციის შესახებ“ კანონით დადგენილი ჩარჩოთი. კანონის ტერმინოლოგიით, დისტრიბუციის რგოლის სხვადასხვა დონეზე მოქმედ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება, რომელიც ეხება საქონლის ან მომსახურების შეძენისა და გაყიდვის პირობებს, ვერტიკალური შეთანხმებაა. სწორედ ეს კლასიფიკაცია განსაზღვრავს, რომელი მოთხოვნები გამოიყენება თქვენს ხელშეკრულებაზე და რამდენად უსაფრთხოა მისი ცალკეული პირობა.
კანონი განასხვავებს ჰორიზონტალურ და ვერტიკალურ შეთანხმებებს: პირველი დაიდება წარმოების ან დისტრიბუციის ერთსა და იმავე დონეზე მოქმედ ეკონომიკურ აგენტებს შორის, მეორე — სხვადასხვა დონეზე მოქმედებს. შესაბამისი ბაზარიც ფართოდ განისაზღვრება: ის შეიძლება მოიცავდეს საქართველოს მთელ ტერიტორიას, მის ნაწილს ან ქართულ ტერიტორიას სხვა ქვეყნის ნაწილთან ერთად — ამიტომ ბაზრის სწორი განსაზღვრა შეთანხმების შეფასების პირველი ნაბიჯია.
აკრძალული პირობები დისტრიბუციულ ურთიერთობებში
კანონი აკრძალვს ისეთი ხელშეკრულების დადებას, რომლის მიზანია ან შედეგია შესაბამის ბაზარზე კონკურენციის შეზღუდვა, დაუშვებლობა ან აკრძალვა. აკრძალული კატეგორიები შეეხება როგორც ჰორიზონტალურ, ისე ვერტიკალურ ურთიერთობებს და მოიცავს ფასების ან სხვა სავაჭრო პირობების პირდაპირ ან არაპირდაპირ დადგენას, წარმოების, ბაზრის, ტექნოლოგიური განვითარების ან ინვესტიციების შეზღუდვას.
ასევე აკრძალულია ბაზრების ან მიწოდების წყაროების მომხმარებლის, ტერიტორიული ან სხვა ნიშნით განაწილება, გარკვეულ სავაჭრო პარტნიორებზე იდენტურ ტრანზაქციებზე განსხვავებული პირობების დაწესება, რითაც ისინი არაკონკურენტულ მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან, და გარიგებასთან საგნობრივად და კომერციულად დაუკავშირებელი დამატებითი ვალდებულების დაწესება. მნიშვნელოვანია: ასეთი შეთანხმება ბათილია, თუ მასზე კანონით დადგენილი გამონაკლისები არ ვრცელდება — ეს ნიშნავს, რომ დარღვეული პირობა სასამართლოში უძლიერეს შემთხვევებში არ აღსრულდება.
წილის ზღვრები და გამონაკლისები
ვერტიკალური შეთანხმებისთვის კანონი ინახავს მნიშვნელოვან შემამსუბუქებელ წესს: აკრძალვა არ ვრცელდება შეთანხმებაზე, თუ შესაბამის ბაზარზე თითოეული მხარის საბაზრო წილი 15 პროცენტს არ აღემატება. ჰორიზონტალური შეთანხმების შემთხვევაში საქმე გაცილებით მკაცრია — გამონაკლისი ორიენტირებულია მხარეთა ერთობლივ 10 პროცენტზე, ხოლო შერეული შეთანხმებებისთვის თითოეული მხარის 10 პროცენტიან ზღვარზე.
ამასთან, წილის ეს ზღვრები არ ვრცელდება ყველაზე მძიმე დარღვევებზე: ფასების ფიქსაციისა და ბაზრების განაწილების შემთხვევებში გამონაკლისი საერთოდ არ მოქმედებს. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, მცირე წილი არ იხსნის იმ ხელშეკრულებას, რომელიც ფასს თუ ბაზარს კონკურენტებს შორის იზიარებს — ასეთი პირობები ყოველთვის რისკიანია.