საერთაშორისო სავაჭრო ხელშეკრულებები — ჩარჩო და საგნები
საერთაშორისო სავაჭრო ხელშეკრულება საქონლის გაყიდვასა და მის გადაზიდვას აერთიანებს ერთ კომერციულ ჯაჭვში. ქართული სამართლით ამ ჯაჭვის ორივე რგოლი სამოქალაქო კოდექსით რეგულირდება: გაყიდვა — ნასყიდობის წესებით, გადაზიდვა — გადაზიდვის ხელშეკრულების წესებით, ხოლო გადახდები — საერთაშორისო მიმოქცევის ჩვეულებებით. სწორად დაწერილი ხელშეკრულება ამ სამ ელემენტს წინასწარ ამთლიანებს.
ნასყიდობის ხელშეკრულების არსს კოდექსის მე-477 მუხლი განსაზღვრავს: გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი; მყიდველი კი მოვალეა გადაუხადოს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. თუ ფასი ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ არის მითითებული, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ მისი განსაზღვრის საშუალებებზე — ეს მოქნილობა საერთაშორისო გარიგებებში ფასის ინდექსაციისა და ბირჟული ლინკის საშუალებას იძლევა. ყურადღება მიაქციეთ გამყიდველის ვალდებულებასაც საბუთების გადაცემაზე: საკუთრების უფლების გადაცემა ქონებაზე სრულად მიიჩნევა მხოლოდ მაშინ, როცა მასთან დაკავშირებული საბუთებიც მყიდველს გადაეცემა — საერთაშორისო ვაჭრობაში ეს დეტალი გადაზიდვისა და გაბაჟების პროცესს პირდაპირ აფართოებს, და საბუთების ჩამონათვალი ხელშეკრულებაში უნდა იყოს ზუსტი.
რისკის გადასვლა — გადაცემის მომენტი
საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრალური სამართლებრივი კითხვა რისკის გადასვლაა: ვინ ზარალდება, თუ საქონელი გზად იღუპება. კოდექსის მე-482 მუხლი ადგენს: გაყიდული ნივთის გადაცემასთან ერთად მყიდველზე გადადის ნივთის შემთხვევით დაღუპვის ან გაფუჭების რისკი, თუ მხარეებ სხვა რამეზე არ შეთანხმდნენ. გადაცემის მომენტი შეიძლება ხელშეკრულებით გადაინაცვლოს — და საერთაშორისო პრაქტიკაში ხელშეკრულების ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა სწორედ ეს გადანაცვლება ზუსტად დაწესებაა.
ცალკე წესი ეხება გადამისამართებას: თუ გამყიდველი გაყიდულ ნივთს მყიდველის მოთხოვნით გზავნის სხვა ადგილას, ვიდრე ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული, რისკი გადადის მყიდველზე იმ მომენტიდან, როცა გამყიდველმა ნივთი ჩააბარა გადამზიდველს ან ამისთვის პასუხისმგებელ პირს. სატრანსპორტო დოკუმენტების ფიქსაცია აქ მტკიცებლობითი ღირებულების მატარებელია: სწორედ ისინი ადასტურებენ ჩაბარების ფაქტს და მომენტს.
გადაზიდვის ხელშეკრულება და ზედნადები
საქონლის გადაზიდვა გადაზიდვის ხელშეკრულებით ხდება: კოდექსის მე-668 მუხლით გადამზიდველი ვალდებულია შეთანხმებული საზღაურის გადახდით გადაიტანოს ტვირთი ან გადაიყვანოს მგზავრი დანიშნულების ადგილზე. გადაზიდვის ხელშეკრულება საერთაშორისო სავაჭრო ჯაჭვის ის რგოლია, სადაც დოკუმენტაცია გადამწყვეტია.
კოდექსის მე-673 მუხლი აწესრიგებს ზედნადების შედგენას: ზედნადები დგება სამ ცალად, რომლებსაც ხელს აწერენ გამგზავნი და გადამზიდველი; პირველი პირი რჩება გამგზავნს, მეორე თან ერთვის ტვირთს, მესამეს კი იტოვებს გადამზიდველი. თუ გადასაზიდი ტვირთი ნაწილდება რამდენიმე ტრანსპორტზე ან საქმე ეხება სხვადასხვა სახის ტვირთს, გამგზავნსაც და გადამზიდველსაც შეუძლიათ იმდენი ზედნადების შედგენა, რამდენი ტრანსპორტიც ან ტვირთის სახეობაა. ამ წესების დაცვა დავის დროს ტვირთის ბედის აღდგენის საშუალებას იძლევა.