ციფრული ხელმოწერის სამართლებრივი რეჟიმი
ელექტრონული ხელმოწერა საქართველოში დამოუკიდებელ, სრულფასოვან სამართლებრივ ინსტიტუტად არის აღიარებული. მოქმედი კანონი განსაზღვრავს ტერმინებს, ხელმოწერისა და შტამპის იურიდიულ ძალას და კვალიფიციური სანდო მომსახურების მიმწოდებლების ავტორიზაციის წესს. მუხლი 2 შეიცავს ტერმინთა განმარტებას, მუხლი 3 — ელექტრონული ხელმოწერისა და ელექტრონული შტამპის იურიდიულ ძალას, ხოლო მუხლი 11 — მიმწოდებლის ავტორიზაციასა და მისი საქმიანობის ზედამხედველობას. ამ სამი ნორმის ცოდნა საკმარისია იმისთვის, რომ გავიგოთ, როდის არის ელექტრონული დოკუმენტი სასამართლოში და ადმინისტრაციულ ორგანოსთან სრულყოფილი მტკიცებულება.
კანონი განასხვავებს ელექტრონულ ხელმოწერასა და ელექტრონულ შტამპს: ხელმომწერი ფიზიკური პირია, რომელიც ელექტრონულ დოკუმენტს ელექტრონულად აწერს ხელს, ხოლო შტამპის დამსმელი — იურიდიული პირი, რომელიც ელექტრონულ დოკუმენტზე ელექტრონულ შტამპს ქმნის. იურიდიული პირის ცნება აქ ფართოა და მოიცავს აგრეთვე ადმინისტრაციულ ორგანოს, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობას, არარეგისტრირებულ კავშირსა და ამხანაგობას.
ხელმოწერის სახეები და მათი მნიშვნელობა
კანონი განარჩევს განვითარებულ და კვალიფიციურ ხელმოწერას. განვითარებული ელექტრონული ხელმოწერა აკმაყოფილებს რამდენიმე მოთხოვნას: ის მხოლოდ ხელმომწერთანაა დაკავშირებული, მისი მეშვეობით ხელმომწერის დადგენა შესაძლებელია, ის შექმნილია ისეთი მონაცემებით, რომლებიც ხელმომწერს მტკიცე რწმუნებით, ერთპიროვნული კონტროლით შეუძლია გამოიყენოს, და ხელმოწერილ მონაცემებთან ისეა დაკავშირებული, რომ მათი შემდგომი ცვლილების აღმოჩენა შესაძლებელია.
კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერა განვითარებული ხელმოწერის სახეა, რომელიც შესრულებულია კვალიფიციური შექმნის საშუალებით და კვალიფიციური სერტიფიკატის საფუძველზე. კვალიფიციურ სერტიფიკატს გასცემს კვალიფიციური სანდო მომსახურების ავტორიზებული მიმწოდებელი. ანალოგიური იერარქია არსებობს ელექტრონული შტამპისთვისაც — განვითარებული და კვალიფიციური. ეს განსხვავება პრაქტიკულია: სწორედ კვალიფიციურ ფორმას აქვს ყველაზე მაღალი სამართლებრივი ეფექტი.
იურიდიული ძალა — რა არის დასაშვები და რა არა
კვალიფიციურ ელექტრონულ ხელმოწერას აქვს პირადი ხელმოწერის თანაბარი იურიდიული ძალა. კვალიფიციური ელექტრონული შტამპი კი იძლევა ელექტრონული დოკუმენტის მთლიანობისა და წარმომავლობის სისწორის დადასტურების შესაძლებლობას — დოკუმენტის მთლიანობა და წარმომავლობა უტყუარად ითვლება, ვიდრე საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება.
კანონი აფიქსირებს მკაფიო აკრძალვებს: ადმინისტრაციული წარმოებისას და სასამართლოში სამართალწარმოებისას დაუშვებელია ელექტრონულ დოკუმენტზე უარის თქმა მხოლოდ იმ მოტივით, რომ ის ელექტრონული ფორმითაა წარდგენილი. ასევე დაუშვებელია ხელმოწერისთვის ან შტამპისთვის მტკიცებულებითი ძალის მინიჭებაზე უარის თქმა მხოლოდ იმ მოტივით, რომ ის არ აკმაყოფილებს კვალიფიციური ფორმის მოთხოვნებს. თუმცა ეს არ გამორიცხავს დოკუმენტის მიღებაზე უარს იმ შემთხვევაში, თუ ის წარმოებისთვის დადგენილ წესებს არ აკმაყოფილებს.