ბიომასის ენერგეტიკული პროექტების სამართლებრივი ბაზა
ბიომასის ენერგეტიკული პროექტები საქართველოში ენერგეტიკის შესახებ კანონის ზოგად ჩარჩოში ერთიანდება. კანონი ადგენს ელექტროენერგეტიკის სექტორში წარმოების, გადაცემის, განაწილების, მიწოდებისა და ვაჭრობის, ხოლო ბუნებრივი გაზის სექტორში გადაცემის, განაწილების, მიწოდების, შენახვისა და ვაჭრობის საერთო სამართლებრივ ჩარჩოს, გამართული, გამჭვირვალე და კონკურენტული ბაზრების შექმნის მიზნით. ბიომასისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კანონის პირველი მუხლის ის ნორმა, რომლითაც ბუნებრივი გაზისთვის, მათ შორის გათხევადებული ბუნებრივი გაზისთვის დადგენილი ნორმები ვრცელდება აგრეთვე ბიოგაზსა და ბიომასიდან მიღებულ გაზზე, ან სხვა სახეობის გაზზე, თუ ტექნიკურად შესაძლებელია მისი ბუნებრივი გაზის სისტემაში უსაფრთხოდ შეშვება და ტრანსპორტირება. ეს ნიშნავს, რომ ბიოგაზის პროექტი არ არის სამართლებრივ ვაკუუმში — ის მიმდინარეობს იმავე წესებით, რაც გაზის სექტორი საერთოდ.
ბიომასის ადგილი განახლებადი ენერგიის განმარტებებში
კანონის მე-3 მუხლი განახლებადი ენერგიის წყაროებს განმარტავს როგორც განახლებად არაწიაღისეულ ენერგიის წყაროებს და მათ შორის პირდაპირ ასახელებს ქარს, მზეს, გეოთერმულ ენერგიას, ტალღებს, ზღვის მიქცევ-მოქცევას, ჰიდროენერგიას, ბიომასას, ნარჩენების გადამუშავებით მიღებულ გაზს, წყალარინების გამწმენდი სადგურების გაზსა და ბიოგაზს. ბიომასაზე აგებული წარმოების ობიექტი ამრიგად სარგებლობს განახლებადი წყაროს სტატუსით, რაც კანონით გათვალისწინებულ წახალისებისა და მხარდაჭერის მექანიზმებთან წვდომის წინაპირობაა.
იმავე მუხლში განმარტებულია მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურიც: საბოლოო მომხმარებლის ან მომხმარებელთა ჯგუფის მფლობელობაში არსებული წარმოების ობიექტი, რომელიც იყენებს განახლებადი ენერგიის წყაროებს და უკავშირდება გამანაწილებელ ქსელს. ასეთი ობიექტის დადგმული სიმძლავრე 100 კილოვატს არ უნდა აღემატებოდეს, თუმცა კომისიას უფრო მაღალი ზედა ზღვარის განსაზღვრის უფლება აქვს — ამასთანავე ზღვარი 500 კილოვატს არავითარ შემთხვევაში არ უნდა აღემატებოდეს. ბიომასის მცირე პროექტებისთვის ეს განმარტება გადამწყვეტია, რადგან სწორედ ის განსაზღვრავს გამარტივებულ რეჟიმს. კანონი ცალკე განმარტავს მცირე სიმძლავრის ელექტროსადგურსაც — სადგურს, რომლის საპროექტო სიმძლავრე 15 მეგავატს არ აღემატება; ეს განმარტება ბიომასის შედარებით მსხვილი ობიექტების კლასიფიკაციისთვისაა მნიშვნელოვანი.
ტერმინოლოგიური სისწორე ბიომასის პროექტის დაგეგმვის საფუძველიცაა: კანონი ავტორიზაციას საქმიანობის ლიცენზირებასა და სერტიფიცირებასთან ერთად სხვა უფლებამოსილებების მინიჭებად განმარტავს, სიმძლავრე კი ელექტროენერგეტიკაში მეგავატებში გამოიხატება, ბუნებრივი გაზის სექტორში კი დროის ერთეულზე მაქსიმალურ ნაკადად განისაზღვრება შესაბამის ოპერატორთან დადებული ხელშეკრულებით. ამ ცნებების ზუსტი გამოყენება განაცხადების, ხელშეკრულებებისა და ანგარიშგების შედგენისას თავიდან იცილებს უსაფუძვლო უარყოფას და დავის რისკს.
განახლებადი ენერგიისა და კოგენერაციის წახალისება
კანონის მე-37 მუხლით ელექტროენერგიის წარმოების ხელშეწყობა რეგულირდება გამჭვირვალედ და არადისკრიმინაციულად, ეკონომიკური მიზანშეწონილობის, საბოლოო მომხმარებლის მინიმალური დანახარჯებისა და ელექტროენერგეტიკულ ბალანსსა და სისტემის ოპერირებაზე ზეგავლენის კრიტერიუმების გათვალისწინებით. განახლებადი ენერგიების წყაროებიდან ელექტროენერგიის წარმოება და მაღალი ეფექტიანობის კოგენერაცია შეიძლება წახალისდეს საკანონმდებლო აქტებით ან მთავრობის ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესებით განსაზღვრული მექანიზმებით, იმ დონის მისაღწევად, რომელიც ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით საქართველოსთვის არის დადგენილი. ბიომასის პროექტისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ მხარდაჭერის ფორმები და პირობები სწორედ ამ ჩარჩოდან უნდა იკითხებოდეს, და არა ცალკე სპეციალური კანონიდან — ამ კანონში ბიომასისთვის ცალკე სპეციალური რეჟიმი განსაზღვრული არ არის.
მიწოდების უსაფრთხოების ზომები და ბიომასა
კანონის მე-134 მუხლი სამინისტროს კომისიასთან და სხვა კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოებთან თანამშრომლობით ავალებს მიწოდების უსაფრთხოების ზომების მიღებას. ამ ზომებს შორის პირდაპირ არის დასახელებული განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან, აგრეთვე ელექტროენერგიისა და სითბოს კომბინირებული წარმოებით მიღებული ელექტროენერგიის ხელშეწყობა, ენერგოეფექტურობისა და ახალი ტექნოლოგიების, მათ შორის მოთხოვნის მართვის, განახლებადი ენერგიისა და ჭკვიანი აღრიცხვის ტექნოლოგიების და განაწილებული წარმოების დანერგვის წახალისება. ამავე დროს, ყველა ასეთი ზომა უნდა იყოს არადისკრიმინაციული და არ უნდა ზღუდავდეს ბაზარზე კონკურენციას და ფასებთან დაკავშირებულ სიგნალებს იმაზე მეტად, ვიდრე აუცილებელია, და არ უნდ აკისრებდეს გაუმართლებელ ტვირთს ბაზრის მონაწილეებს.
რა უნდა იცოდეს პროექტის დამგეგმავმა
ბიომასის პროექტის დაგეგმვისას პირველი კითხვა გაზის თუ ელექტროენერგიის ხაზით გადის: ბიოგაზის შემთხვევაში გადამწყვეტია ტექნიკური შესაძლებლობა სისტემაში უსაფრთხოდ შეშვებისა, რაც კანონით პირდაპირ არის დასახელებული; ელექტროენერგიის შემთხვევაში კი — ობიექტის სიმძლავრე და მისი კლასიფიკაცია. მეორე კითხვა მხარდაჭერის მექანიზმებია: კანონი მათ არსს არ დეტალიზებს, არამედ ამბობს, რომ ისინი საკანონმდებლო და სამთავრობო აქტებით განისაზღვრება, ამიტომ პროექტის ეკონომიკური მოდელი ამ აქტების ამჟამინდელ ვერსიაზე უნდა იყოს აგებული. მესამე კითხვა ქსელთან ურთიერთობაა — მიერთება, დაშვება და ბაზარზე გაყიდვა კანონის ზოგადი წესებით მიმდინარეობს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ბიომასის ენერგეტიკულ პროექტებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
როგორ არის ბიომასა განმარტებული კანონში?
ბიომასა განახლებად არაწიაღისეულ წყაროდ არის დასახელებული ქარს, მზეს, გეოთერმულ ენერგიასა და ჰიდროენერგიასთან ერთად; ჩამონათვალში ასევე ბიოგაზი და ნარჩენების გადამუშავებით მიღებული გაზია. ბიომასის პროექტი ამრიგად განახლებადი წყაროს სტატუსით სარგებლობს.
ვრცელდება თუ არა გაზის ნორმები ბიოგაზზე?
დიახ. ბუნებრივი გაზისთვის დადგენილი ნორმები ვრცელდება ბიოგაზსა და ბიომასიდან მიღებულ გაზზე, თუ ტექნიკურად შესაძლებელია მისი სისტემაში უსაფრთხოდ შეშვება და ტრანსპორტირება.
რა არის მიკროსიმძლავრის ელექტროსადგურის ზღვარი?
ასეთი ობიექტის დადგმული სიმძლავრე 100 კილოვატს არ აღემატება; კომისიას შეუძლია ზღვრის აწევა, მაგრამ ის 500 კილოვატს არავითარ შემთხვევაში არ უნდა აღემატებოდეს.
არის თუ არა ამ კანონში ბიომასისთვის ცალკე რეჟიმი?
არა — ბიომასის პროექტები ამ კანონის ზოგადი ჩარჩოთი რეგულირდება, ხელშეწყობის მექანიზმები კი საკანონმდებლო და სამთავრობო აქტებით განისაზღვრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ პროექტის სამართლებრივ კლასიფიკაციაში, გაზის სისტემაში შეშვების შესაძლებლობის შეფასებაში, მხარდაჭერის მექანიზმებთან წვდომის გაანგარიშებაში და ქსელთან მიერთების პროცედურებში. ყოველი რჩევა ეყრდნობა ენერგეტიკის შესახებ კანონის ზემოაღნიშნული მუხლების ზუსტ ტექსტს.