ენერგიის შენახვის პროექტები საქართულ სამართალში
ენერგიის შენახვის მსურველმა ინვესტორმა ჯერ ერთი რამ უნდა იცოდეს: საქართველოს კანონმდებლობაში ელექტროენერგიის შენახვის ცალკე სტატუტი არ არსებობს. ამოქმედებული რეგულაციული ჩარჩოდან შენახვის ერთადერთი დეტალურად დარეგულირებული სფერო ბუნებრივი გაზის შენახვაა, რომელსაც ენერგეტიკის შესახებ კანონი აწესრიგებს. ამიტომ თუ თქვენი პროექტი გაზის საცავს ეხება, ქვემოთ აღწერილი ნორმები პირდაპირ გამოიყენება; ელექტროენერგიის შენახვის ბატარეების პროექტები კი ამ ჩარჩოს მიღმა რჩება და მათთვის სპეციალური სალიცენზო ან სანებართვო რეჟიმი არ არსებობს — ეს უნდა ითქვას პირდაპირ და დაგეგმვისას გათვალისწინებული იყოს.
დაგეგმვისას ასევე გაითვალისწინეთ, რომ საცავის სფეროსთან დაკავშირებული ურთიერთობები ორ დონედ იყოფა: ერთი მხრივ, ოპერატორის საქმიანობა — შენახვის ობიექტების ოპერირება და მართვა; მეორე მხრივ, მოსარგებლეთა ურთიერთობა ოპერატორთან — დაშვების მოპოვება, სიმძლავრის განაწილებაში მონაწილეობა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დაცვის მოთხოვნა. კანონი ორივე დონეს აწესრიგებს, და ინვესტორის პოზიცია სწორედ იმაზეა დამოკიდებული, რომელ მხარეს იკავებს ის ამ ურთიერთობაში.
ბუნებრივი გაზის საცავის სისტემის ოპერატორი
ბუნებრივი გაზის შენახვის საქმიანობას ახორციელებს ბუნებრივი გაზის საცავის სისტემის ოპერატორი, რომელიც ამ საქმიანობას ენერგეტიკის შესახებ კანონითა და საქართველოს სხვა საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე სამართლებრივი აქტებით დადგენილი წესით აწარმოებს. ოპერატორის სტატუსი ასეთი საქმიანობის წინაპირობაა: შენახვის ობიექტის მართვა და ოპერირება სწორედ მის კომპეტენციას მიეკუთვნება და მისი ფუნქციები კანონით განსაზღვრული წესებით ხორციელდება.
საცავის ობიექტზე და მილსადენზე დაშვება
გაზის შენახვის მიზნით საცავის ობიექტსა და მილსადენზე დაშვების ორგანიზებისთვის გამოიყენება შეთანხმებული ან რეგულირებული დაშვების პროცედურა, თუ ეს ტექნიკურად ან ეკონომიკურად აუცილებელია მომხმარებლის გაზით მომარაგებისთვის სისტემაზე ეფექტიანი დაშვებისა და დამხმარე მომსახურების ხელმისაწვდომობის ორგანიზების უზრუნველსაყოფად. კომისია განსაზღვრავს და აქვეყნებს კრიტერიუმებს, რომელთა საფუძველზეც წყდება, რომელი პროცედურა გამოიყენება; პროცედურები ობიექტური, გამჭვირვალე და არადისკრიმინაციული გზით უნდა გამოყენებულ იქნეს. საცავის სისტემის ოპერატორი აქვეყნებს ინფორმაციას, საცავის რომელი ობიექტი ან მისი ნაწილია შეთავაზებული დაშვების სხვადასხვა პროცედურით, ხოლო ბუნებრივი გაზის გადამცემი სისტემის ოპერატორი — გაზის შენახვისთვის გამოყენებული სისტემის რა ნაწილია შეთავაზებული დაშვების სხვადასხვა პროცედურით.
შეთანხმებული დაშვების შემთხვევაში კომისია იღებს ყველა საჭირო ზომას, რათა ურთიერთდაკავშირებული სისტემის ტერიტორიის ფარგლებში ან მისი ფარგლების გარეთ არსებულ გაზის საწარმოებსა და საბოლოო მომხმარებლებს შესაძლებლობა ჰქონდეთ შეთანხმდნენ შენახვის ობიექტებსა და მილსადენთან დაშვებაზე. მხარეები ვალდებული არიან დაშვებასთან და დამხმარე მომსახურებასთან დაკავშირებული მოლაპარაკებები კეთილსინდისიერად აწარმოონ — ეს ვალდებულება პირდაპირ კანონით არის დაწესებული და მისი დარღვევა დავის საგანი ხდება.
ბუნებრივი გაზის საცავის წესები
საცავის ობიექტის ოპერირება და მართვა ხორციელდება ბუნებრივი გაზის საცავის წესებით დადგენილი დებულებების დაცვით. ეს წესები განსაზღვრავს ობიექტის ტექნიკურ პარამეტრებს, უსაფრთხო ოპერირების მოთხოვნებს, მესამე პირის დაშვების პროცედურას, სიმძლავრის განაწილების მექანიზმსა და გადატვირთვის მართვის პროცედურებს, სიმძლავრის გაზომვისა და ჩაჭირხნული თუ მიწოდებული გაზის აღრიცხვის წესს, ობიექტისა და ინფრასტრუქტურის ოპერირებისა და განვითარების დაგეგმვის კრიტერიუმებს, სარგებლობის უფლებებსა და მოვალეობებს, მომსახურების გაწევის ზოგად პირობებს და დავის განხილვის წესს. ასეთი დეტალიზაცია ნიშნავს, რომ ინვესტორისთვის საცავის პროექტის ყველა ეტაპი წინასწარ ცნობილ ჩარჩოში ეტევს.
აღსანიშნავია ინფორმაციული ტრანსპარენტულობის ნორმაც: წესები განსაზღვრავს ოპერატორის ხელთ არსებული მონაცემებისა და ინფორმაციის გამოქვეყნების წესსაც, მათ შორის ყველა შესაბამისი პუნქტის განმარტებასა და გამოქვეყნების გრაფიკს, აგრეთვე ურთიერთდაკავშირებული სისტემების ოპერატორებთან მონაცემთა გაცვლის მეთოდს. ეს ნიშნავს, რომ მოსარგებლეს საშუალება აქვს წინასწარ გაეცნოს სისტემის მდგრადობისა და ხელმისაწვდომობის სურათს და ამ ინფორმაციაზე დაყრდნობით დაგეგმოს საკუთარი შენახვის სტრატეგია.
სიმძლავრის განაწილება და გადატვირთვის მართვა
ბუნებრივი გაზის ბაზრის ყველა მონაწილისთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს საცავის მაქსიმალური სიმძლავრე სისტემის ერთიანობისა და ეფექტიანი ოპერირების გათვალისწინებით. ოპერატორი შეიმუშავებს და აქვეყნებს სიმძლავრის განაწილების არადისკრიმინაციულ და გამჭვირვალე მექანიზმებს, რომლებიც უზრუნველყოფს შესაბამის ეკონომიკურ სიგნალებს და ხელს უწყობს ინვესტიციებს ახალ ინფრასტრუქტურაში, თავსებადია ბაზრის მექანიზმებთან — მათ შორის, სპოტბაზრებთან და სავაჭრო „ჰაბებთან“, — და მოქნილია ბაზრის პირობებთან ადაპტაციისთვის. ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს ზომებს იმ შემთხვევების თავიდან ასაცილებლად, როცა სიმძლავრით სარგებლობის უფლება არ გამოიყენება ან არაეფექტიანად გამოიყენება: ოპერატორი ვალდებულია გამოუყენებელი სიმძლავრე პირველად ბაზარზე შესთავაზოს, ხოლო მოსარგებლეს უფლება აქვს სახელშეკრულებო სიმძლავრე მეორეულ ბაზარზე გადაყიდოს. ეს შეთავაზება უნდა განხორციელდეს წყვეტადი მომსახურების სახით და მომსახურებამდე 1 დღით ადრე მაინც.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ენერგიის შენახვის პროექტებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
არსებობს თუ არა ელექტროენერგიის შენახვის ცალკე რეგულაცია?
არა. ქართულ სამართალში დეტალურად რეგულირებულია მხოლოდ ბუნებრივი გაზის შენახვა; ელექტროენერგიის შენახვისთვის სპეციალური სტატუტი არ არსებობს და ეს პროექტის დაგეგმვისას პირდაპირ უნდა გათვალისწინდეს.
ვინ აწარმოებს გაზის შენახვის საქმიანობას?
ბუნებრივი გაზის საცავის სისტემის ოპერატორი, კანონითა და კანონქვემდებარე აქტებით დადგენილი წესით. ობიექტის ოპერირება და მართვა საცავის წესების დაცვით ხდება.
როგორ ხდება საცავზე დაშვება?
შეთანხმებული ან რეგულირებული პროცედურით, თუ ეს ტექნიკურად ან ეკონომიკურად აუცილებელია. კრიტერიუმებს კომისია განსაზღვრავს და აქვეყნებს; პროცედურები ობიექტური და არადისკრიმინაციული უნდა იყოს.
რა ხდება გამოუყენებელი სიმძლავრით?
ოპერატორი ვალდებულია ის პირველად ბაზარზე შესთავაზოს წყვეტადი მომსახურების სახით, მომსახურებამდე 1 დღით ადრე მაინც; მოსარგებლეს კი უფლება აქვს სახელშეკრულებო სიმძლავრე მეორეულ ბაზარზე გადაყიდოს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით გაზის საცავის პროექტის სამართლებრივ შეფასებაში, ოპერატორთან დაშვების მოლაპარაკებებსა და ხელშეკრულებებში, სიმძლავრის განაწილების მექანიზმების გაანგარიშებაში და ელექტროენერგიის შენახვის პროექტებისთვის არსებული სამართლებრივი ვაკუუმის პირდაპირ შეფასებაში, რათა რისკები ზუსტად იყოს ცნობილი. მიმართეთ კონსულტაციისთვის პროექტის ადრეულ ეტაპზევე.