განახლებადი ენერგიის კონტრაქტების სამართლებრივი საფუძველი
განახლებადი ენერგიის კონტრაქტები საქართველოში ენერგეტიკის შესახებ კანონის რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ინსტიტუტზე აგებულია: ელექტროენერგიის წარმოების ხელშეწყობაზე, მიწოდების საქმიანობაზე, ორმხრივი ხელშეკრულებების ბაზარსა და მიმწოდებლის არჩევის უფლებაზე. განახლებადი წყაროებიდან წარმოებული ელექტროენერგიის გაყიდვა სწორედ ამ ინსტიტუტების კომბინაციით ხდება, ამიტომ კონტრაქტის დადებამდე მნიშვნელოვანია თითოეულის საზღვრების ზუსტი ცოდნა — რა ფასით ვაჭრობთ, რომელ ბაზარზე და ვის შეუძლია მიმწოდებლის შეცვლა.
აღსანიშნავია მომხმარებლის დაცვის ასპექტიც: დროებითი უნივერსალური მიმწოდებლის რეჟიმი არ ზღუდავს მომხმარებლის უფლებას, სურვილის შემთხვევაში შემდგომ აირჩიოს თავისთვის მისაღები მიმწოდებელი. ეს ნიშნავს, რომ გარდამავალი პერიოდის მიმწოდებელი დროებითი გადაწყვეტილებაა და არა მუდმივი შეზღუდვა, და განახლებადი პროექტის კლიენტურასთან ურთიერთობის დაგეგმვისას ეს პერსპექტივა უნდა გათვალისწინდეს.
განახლებადი პროექტისთვის კონტრაქტული სტრატეგიის არჩევანი სამი შეკითხვაზე აგებულია. პირველი — გაყიდვის არხი: პირდაპირი ორმხრივი ხელშეკრულება მომხმარებელთან თუ მიმწოდებლის მეშვეობით ვაჭრობა; თითოეულ შემთხვევაში განსხვავებული ანგარიშგებითი ვალდებულებები და ფასის ფორმირების ლოგიკა მოქმედებს. მეორე — მხარდაჭერა: თუ პროექტი მხარდაჭერის მექანიზმით სარგებლობს, ხელშეკრულების პირობები ამ მექანიზმის ჩარჩოდან გამოდის და არა თავისუფალი მოლაპარაკებებიდან. მესამე — დრო: ბაზრის გახსნის ეტაპები ცვლის იმას, თუ ვისთან და რომელი წესით შეიძლება ხელშეკრულების დადება, ამიტომ კონტრაქტის ვადა ბაზრის მოდელის კონცეფციასთან უნდა იყოს შეთანხმებული.
წარმოების ხელშეწყობა და მხარდაჭერის მექანიზმები
კანონის მე-37 მუხლით ელექტროენერგიის წარმოების ხელშეწყობა რეგულირდება გამჭვირვალედ და არადისკრიმინაციულად, ეკონომიკური მიზანშეწონილობის, საბოლოო მომხმარებლის მინიმალური დანახარჯებისა და ელექტროენერგეტიკულ ბალანსზე ზეგავლენის კრიტერიუმების გათვალისწინებით. განახლებადი ენერგიების წყაროებიდან ელექტროენერგიის წარმოება და მაღალი ეფექტიანობის კოგენერაცია შეიძლება წახალისდეს კანონმდებლო აქტებით ან მთავრობის ნორმატიული აქტებით დადგენილი წახალისებისა და მხარდაჭერის მექანიზმებით. განახლებადი პროექტის კონტრაქტული მოდელი — მხარდაჭერის ხელშეკრულება თუ საბაზრო გაყიდვა — სწორედ ამ ჩარჩოს მიხედვით უნდა აიგოს.
მიწოდების საქმიანობა და მიწოდების ხელშეკრულება
კანონის მე-101 მუხლი განსაზღვრავს, რომ საბოლოო მომხმარებლისთვის ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიწოდება ხორციელდება კანონითა და მის საფუძველზე გამოცემული ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესით. მიწოდება, გარდა კანონით პირდაპირ განსაზღვრული შემთხვევებისა, ხორციელდება არარეგულირებული, საბაზრო ფასით, საბოლოო მომხმარებელსა და მიმწოდებელს შორის დადებული მიწოდების ხელშეკრულების საფუძველზე. საყოფაცხოვრებო მომხმარებელსა და მცირე საწარმოს უფლება აქვთ, კანონის შესაბამისად ისარგებლონ ელექტროენერგიისა და გაზის მიწოდების მომსახურებით. მიმწოდებელი ენერგიას ყიდულობს ორმხრივი ხელშეკრულების საფუძველზე ან ორგანიზებულ ენერგეტიკულ ბაზარზე; საჯარო მომსახურების ვალდებულების მქონე მიმწოდებელს კი უფლება აქვს ვაჭრობდეს, თუ საბუღალტრო აღრიცხვას განცალკევებულად აწარმოებს.