საცდელი გაშვება და კომპლექსური გასინჯვა
მზის ფერმის ექსპლუატაციაში მისაღებად „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-36 მუხლი სავალდებულო ეტაპად განსაზღვრავს ობიექტის საცდელ გაშვებას ან/და კომპლექსურ გასინჯვას. საწარმომ, რომელმაც ელექტროენერგიის წარმოების ობიექტი ააშენა ან რეკონსტრუქცია განახორციელა — მათ შორის, გაზარდა მისი სიმძლავრე — და კანონმდებლობით დადგენილი წესითა და ტექნიკური მოთხოვნების დაცვით მიაერთა იგი გადამცემ ან გამანაწილებელ ქსელთან, საცდელი გაშვებისთვის ან/და კომპლექსური გასინჯვისთვის უნდა მიმართოს შესაბამისი სისტემის ოპერატორს, და გადამცემი სისტემის ოპერატორის წარმომადგენლები ამ პროცესში მონაწილეობენ. გასინჯვა და ექსპლუატაციაში მიღებაზე თანხმობა ხორციელდება ქსელის წესებით დადგენილი წესით, ხოლო თუ წესებით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ოპერატორმა თანხმობა ან უარი საცდელი გაშვებიდან არაუმეტეს 90 კალენდარული დღის ვადაში უნდა განაცხადოს. ამ პერიოდში ობიექტის მფლობელი საწარმო ლიცენზიის მოპოვების ვალდებულებისგან გათავისუფლებულია, წარმოებული ელექტროენერგიის ყიდვა-გაყიდვა კი ელექტროენერგიის ბაზრის წესებით რეგულრდება. ექსპლუატაციაში მიღებული ობიექტით წარმოება დაიშვება მხოლოდ წარმოების ლიცენზიის საფუძველზე, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევებში — უფლებამოსილი ორგანოს მიერ გაცემული ექსპლუატაციაში მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტით.
წარმოების ხელშეწყობის პრინციპები
კანონის მე-37 მუხლის თანახმად, ელექტროენერგიის წარმოების ხელშეწყობა რეგულრდება გამჭვირვალედ და არადისკრიმინაციულად, ეკონომიკური მიზანშეწონილობის, საბოლოო მომხმარებლის მინიმალური დანახარჯებისა და ელექტროენერგეტიკულ ბალანსსა და სისტემის ოპერირებაზე ზეგავლენის კრიტერიუმების გათვალისწინებით. განახლებადი ენერგიების წყაროებიდან ელექტროენერგიის წარმოება და მაღალი ეფექტიანობის კოგენერაცია შეიძლება წახალისდეს საკანონმდებლო აქტებით ან მთავრობის ნორმატიული აქტებით დადგენილი წახალისებისა და მხარდაჭერის მექანიზმებით — იმ დონის მისაღწევად, რომელიც ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით საქართველოსთვის არის დადგენილი. აღნიშნული წესები უნდა მოიცავდეს მხარდაჭერის მექანიზმებს, ენერგეტიკული საწარმოების უფლებებსა და მოვალეობებს, წახალისებული წარმოების პირობებსა და დაკავშირებულ მარეგულირებელ მოთხოვნებს, ხოლო ყოველი წამახალისებელი ღონისძიება საჭიროების შემთხვევაში უნდა დასაბუთდეს კონკურენციისა და სახელმწიფო დახმარების მარეგულირებელი კანონმდებლობის შესაბამისად.
გადამცემი ქსელის ათწლიანი განვითარების გეგმა
მზის ფერმის ინტეგრაცია ქსელში დაგეგმვით უზრუნველყოფილ კონტექსტში ხდება: კანონის მე-53 მუხლით გადამცემი სისტემის ოპერატორი ყოველწლიურად, მომდევნო 10 კალენდარული წლისთვის შეიმუშავებს ან განაახლებს გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიან გეგმას, რომელიც მიწოდებისა და მოთხოვნის არსებულ და საპროგნოზო მაჩვენებლებს ეფუძნება. გეგმა შეიცავს ინფორმაციას მოთხოვნა-მიწოდების, შიდა წარმოებისა და ტრანსსასაზღვრო გადადინების, ასაშენებელი ან გასაუმჯობესებელი ძირითადი ინფრასტრუქტურის, მომდევნო 3 წლის ინვესტიციების, პროექტების კონკრეტული ვადების და — მზის პროექტისთვის გადამწყვეტია — წარმოების ახალი ობიექტების, მათ შორის განახლებადი ენერგიის წყაროების, ქსელში ინტეგრირების შესახებ. გეგმის პროექტი დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციების შემდეგ, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 1 ოქტომბრისა, ეგზავნება სამინისტროს და კომისიას; კომისია თავის შენიშვნებს პროექტის მიღებიდან 2 თვის ვადაში წარუდგენს სამინისტროს, ხოლო სამინისტრო მთავრობის თანხმობით გეგმას წლის დასრულებამდე ამტკიცებს. დაგეგმილი ინვესტიციის არაგანხორციელების შემთხვევაში კომისია მთავრობასთან შეთანხმებით ღია ტენდერსაც კი ატარებს, თუმცა ასეთი ინვესტორები ვერ იქნებიან წარმოების, მიწოდების ან ვაჭრობის სფეროს კომპანიები.
გეგმის აღსრულება და ინვესტიციური გადაწყვეტილებები
დაგეგმილი ინვესტიციის არაგანხორციელებისას კომისია, მთავრობასთან შეთანხმებით, ერთ-ერთ ან რამდენიმე ზომას იღებს: ოპერატორს შესაბამისი ინვესტიციის განხორციელებას მოსთხოვს, ღია ტენდერს ატარებს დაინტერესებული ინვესტორის შესარჩევად ან ოპერატორს ავალებს კაპიტალის გაზრდას და დამოუკიდებელ ინვესტორებს აქციონერობის ან პარტნიორობის შესაძლებლობას აძლევს; ასეთი ინვესტორები ვერ იქნებიან წარმოების, მიწოდების ან/და ვაჭრობის კომპანიები. ტენდერის გზით შერჩეული ინვესტიციის ღირებულება გადაცემასთან დაკავშირებული მომსახურების ტარიფით ანაზღაურდება, ხოლო ტენდერის პირობებში შეიძლება შედიოდეს ოპერატორის თანხმობა მესამე პირების მიერ დაფინანსებაზე ან აქტივების მშენებლობაზე, ასევე ოპერატორის მიერვე ახალი აქტივების აშენება-ოპერირება. სახელმწიფო მიზნების შესაბამისი პროექტების გეგმიდან ამოღება შეუძლებელია, თუმცა მიზანშეწონილობის შემთხვევაში შეიძლება მათი ვადების შეცვლა; ასეთი პროექტების ხარჯები შესაძლოა სრულად ან ნაწილობრივ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსდეს, თუ ხარჯთსარგებლიანობის ანალიზის საფუძველზე მთავრობა ასე გადაწყვეტს, წინააღმდეგ შემთხვევაში კი ისინი რეგულარებად ტარიფში გათვალისწინდება. ოპერატორი ვალდებულია მაქსიმალური ძალისხმევა გამოიჩინოს საინვესტიციო პროექტების ხელშეწყობისთვის და ინვესტორებს ყველა საჭირო ინფორმაცია მიაწოდოს, მათ შორის ახალი მოწყობილობების გადამცემ ქსელთან მიერთებასთან დაკავშირებით; ამ ვალდებულებიდან გამომდინარე ფინანსური შეთანხმებები კომისიის წინასწარ თანხმობას საჭიროებს.
მესამე პირის დაშვება გადამცემ სისტემასთან
კანონის მე-57 მუხლი გადამცემი სისტემის ოპერატორს ავალდებულებს, ქსელის წესების მოთხოვნათა დაცვით უზრუნველყოს გადამცემ სისტემასთან მოსარგებლის არადისკრიმინაციულ და შეუზღუდავ დაშვებას; დაშვების საფასურს ანგარიშობს და ადგენს კომისია შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით. ერთი და იმავე მომსახურება სხვადასხვა მოსარგებლისთვის თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით უნდა შეთავაზდეს. დაშვების პროცედურა, წესები და პირობები, მათ შორის ტექნიკური და რაოდენობრივი მონაცემები, ოპერატორი საკუთარ ვებგვერდზე აქვეყნებს და რეგულარულად აახლებს. გარანტია დაშვების წინაპირობად მხოლოდ კომისიის სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულ შემთხვევებში შეიძლება დაისახოს, და ის არადისკრიმინაციული, გამჭვირვალე და პროპორციული უნდა იყოს. დისპეტჩერიზაციისას ოპერატორი უფლებამოსილია პრიორიტეტი მიანიჭოს იმ ობიექტებს, რომლებიც ენერგიას განახლებადი წყაროთი აწარმოებენ — ეს ნორმა მზის ფერმებისთვის დამატებით საოპერაციო უპირატესობას წარმოადგენს.