განახლებადი ენერგიის სამართლებრივი ჩარჩო
განახლებადი ენერგია საქართველოში ენერგეტიკის შესახებ კანონით რეგულირდება, რომელიც სახელმწიფოს ენერგეტიკული პოლიტიკიდან იწყება და კომისიის ამოცანებით და წარმოების ხელშეწყობით გრძელდება. განახლებადი ენერგიის წყაროებად კანონი განმარტავს განახლებად არაწიაღისეულ წყაროებს — ქარს, მზეს, გეოთერმულ ენერგიას, ტალღებს, ზღვის მიქცევ-მოქცევას, ჰიდროენერგიას, ბიომასას, ნარჩენების გადამუშავებით მიღებულ გაზს, წყალარინების გამწმენდი სადგურების გაზსა და ბიოგაზს. ამრიგად, განახლებადი პროექტის დაგეგმვისას ყველა ძირითადი კითხვა — მხარდაჭერის მექანიზმები, ქსელთან ინტეგრაცია და საჯარო მომსახურების ვალდებულებები — ამ ერთიანი ჩარჩოდან უნდა იკითხებოდეს.
პრაქტიკული თვალსაზრისით ეს ჩარჩო სამი დონედ ჩანს. პირველი დონე სტრატეგიულია — სახელმწიფოს ენერგეტიკული პოლიტიკა და მისი ეროვნული გეგმა, სადაც განახლებადი ენერგიის მიზნები ფიქსირდება. მეორე დონე რეგულაციურია — კომისიის ამოცანები, მის მიერ დადგენილი წესები და მეთოდოლოგიები. მესამე დონე კონტრაქტულია — მხარდაჭერის მექანიზმები, რომლებიც საკანონმდებლო და სამთავრობო აქტებით განისაზღვრება. განახლებადი პროექტის წარმატება სამივე დონეზე ერთდროულ გაანგარიშებას მოითხოვს.
სახელმწიფოს ენერგეტიკული პოლიტიკა
სამინისტრო მთავრობასთან, კომისიასთან და სხვა მხარეებთან თანამშრომლობით შეიმუშავებს სახელმწიფოს ენერგეტიკულ პოლიტიკას სულ მცირე 10-წლიანი პერიოდისთვის და პარლამენტის მიერ დამტკიცებისა და გამოქვეყნების შემდეგ უზრუნველყოფს მის განხორციელებას. ამ პოლიტიკაში გათვალისწინებული უნდა იყოს, გარდა სხვებისა, ზომები, რომლებთა მიზანიც განახლებადი ენერგიის წყაროების გამოყენებაა ასეთი წყაროებიდან ელექტროენერგიის წარმოებისა და მოხმარების მიზნით, ისევე როგორც ნებისმიერი წამახალისებელი ზომა ან მხარდამჭერი მექანიზმი; ასევე ელექტროენერგიისა და სითბოს კომბინირებული წარმოების ხელშეწყობის მიზნით დადგენილი ზომები. პოლიტიკა ასევე უნდა ითვალისწინებდეს მომხმარებლებისთვის ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის უსაფრთხო და საიმედო მიწოდების, ფიზიკური და ფინანსური ხელმისაწვდომობისა და ენერგეტიკული სიღარიბის ეტაპობრივი დაძლევის ღონისძიებებს. პოლიტიკა უნდა მოიცავდეს ენერგეტიკისა და კლიმატის ეროვნულ, ინტეგრირებულ გეგმას, რომელიც მიმართულია სათბურის გაზების ემისიების შემცირებისკენ და რომელიც ენერგეტიკული პოლიტიკის დოკუმენტის შემადგენელ ნაწილად ან დანართად მტკიცდება; ეროვნული გეგმა მომზადდება და წარედგინება ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოს მინისტრთა საბჭოს რეკომენდაციის შესაბამისად.
საჯარო მომსახურების ვალდებულებები
კანონის მე-9 მუხლი საჯარო მომსახურებას აწესრიგებს. საერთო ეკონომიკური ინტერესიდან გამომდინარე — მიწოდების უსაფრთხოების, უწყვეტობის, ხარისხისა და ფასის, გარემოს დაცვის, ენერგოეფექტურობისა და განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან ენერგიის წარმოებისა და კლიმატის დაცვის უზრუნველსაყოფის მიზნით — ენერგეტიკულ საწარმოს შესაძლოა დაეკისროს საჯარო მომსახურების გაწევის ვალდებულება. ეს ვალდებულება აკისრებს მთავრობა კომპეტენტურ ორგანოებთან, კომისიასთან და ენერგეტიკული გაერთიანების სამდივნოსთან კონსულტაციის შემდეგ; ის დროებითი ღონისძიებაა და რეგულარულ გადახედვას ექვემდებარება. კომპენსაცია ან ექსკლუზიური უფლების მინიჭება გამჭვირვალე და არადისკრიმინაციული გზით უნდა მოხდეს, და სახელმწიფოს მიერ გაცემული სარგებელი არ უნდა აღემატებოდეს ვალდებულების შესრულებასთან დაკავშირებულ ხარჯებს. კომისია უფლებამოსილია დაადგინოს ტარიფი ამ ვალდებულების შესრულებისთვის.
განახლებადი ენერგიის პროექტისთვის მნიშვნელოვანია ისიც, რომ საჯარო მომსახურების ვალდებულების ჩარჩო გამორიცხავს მის გავრცობას გადაცემასა და განაწილებაზე: ეს საქმიანობები უკვე საჯარო მომსახურების სახით ხორციელდება შესაბამისი ოპერატორების მიერ. ამიტომ წარმოების ობიექტზე ასეთი ვალდებულების დაკისრება მხოლოდ განსაზღვრული საჭიროების შემთხვევაში ხდება, კონსულტაციებით და პროპორციულობის პრინციპით — და თუ ეს თქვენს პროექტს შეეხო, კომპენსაციის წესის გაანგარიშება წინასწარ უნდა მოხდეს.
კომისიის ამოცანები განახლებადი ენერგიის სფეროში
კანონის მე-28 მუხლი კომისიის ამოცანებს ადგენს, და მათ შორის პირდაპირ ფიგურირებს განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის დიდი თუ მცირე მასშტაბის წარმოებისა და გამანაწილებელ ქსელებთან მიერთებული მოწყობილობების გადამცემ და გამანაწილებელ ქსელებთან ინტეგრაციის ხელშეწყობა. ასევე ელექტროენერგიისა და გაზის წარმოების ახალი სიმძლავრეების ქსელზე დაშვების ხელშეწყობა — კერძოდ, იმ წინააღმდეგობების აღმოფხვრა, რომლებმაც შესაძლოა ხელი შეუშალოს ბაზრის ახალ მონაწილეებისა და განახლებადი წყაროებიდან მიღებული ენერგიის ქსელზე დაშვებას. ეს ნორმა განახლებად პროექტებს ბაზრის მონაწილედ შესვლის მხარდამჭერ სამართლებრივ გარანტიას აძლევს. კომისიის ამოცანებში ასევე შედის ენერგოეფექტურობის ხელშეწყობა და მომხმარებელთა დაცვა.
ელექტროენერგიის წარმოების ხელშეწყობა
კანონის მე-37 მუხლით წარმოების ხელშეწყობა რეგულირდება გამჭვირვალედ და არადისკრიმინაციულად, ეკონომიკური მიზანშეწონილობის, საბოლოო მომხმარებლის მინიმალური დანახარჯებისა და ელექტროენერგეტიკულ ბალანსზე ზეგავლენის კრიტერიუმების გათვალისწინებით. განახლებადი წყაროებიდან წარმოება და მაღალი ეფექტიანობის კოგენერაცია შეიძლება წახალისდეს საკანონმდებლო აქტებით ან მთავრობის ნორმატიული აქტებით დადგენილი მექანიზმებით, იმ დონის მისაღწევად, რომელიც ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით საქართველოსთვის დადგენილია. ასეთი წესები უნდა მოიცავდეს მექანიზმებთან ერთად ელექტროენერგეტიკული საწარმოების უფლებებსა და მოვალეობებს, წახალისებული წარმოების პირობებსა და მარეგულირებელ მოთხოვნებს. ყველა წამახალისებელი ღონისძიება შეფასდება კანონის მოთხოვნათა გათვალისწინებით და, საჭიროების შემთხვევაში, დასაბუთდება კონკურენციისა და სახელმწიფო დახმარების წესების შესაბამისად.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ განახლებადი ენერგიის პროექტებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რა ვადით შემუშავდება სახელმწიფოს ენერგეტიკული პოლიტიკა?
სამინისტრო მთავრობასთან, კომისიასთან და სხვა შესაბამის მხარეებთან თანამშრომლობით მას სულ მცირე 10-წლიანი პერიოდისთვის შეიმუშავებს; პარლამენტის მიერ დამტკიცებისა და გამოქვეყნების შემდეგ მის განხორციელებას უზრუნველყოფს.
ვრცელდება თუ არა საჯარო მომსახურების ვალდებულება გადაცემა-განაწილებაზე?
არა — ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის გადაცემა და განაწილება უკვე საჯარო მომსახურების სახით ხორციელდება გადამცემი და გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორების მიერ, ამიტომ ამ მუხლის პირობები მათ არ ვრცელდება.
შეიძლება თუ არა განახლებად პროექტზე ასეთი ვალდებულების დაკისრება?
დიახ, მიზნების ჩამონათვალში ფიგურირებს განახლებადი ენერგიის წყაროებიდან ენერგიის წარმოებაც; ვალდებულებას აკისრებს მთავრობა კონსულტაციის შემდეგ, ის დროებითია და პროპორციული უნდა იყოს.
როგორ წახალისდება განახლებადი წყაროებიდან წარმოება?
საკანონმდებლო აქტებით ან მთავრობის ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესებისა და პირობების შესაბამისად განსაზღვრული წახალისებისა და მხარდაჭერის მექანიზმებით, ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით საქართველოსთვის დადგენილი დონის მისაღწევად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ განახლებადი პროექტის სამართლებრივ კლასიფიკაციაში, მხარდაჭერის მექანიზმებთან წვდომის შეფასებაში, ქსელთან ინტეგრაციისა და დაშვების პროცედურებში და საჯარო მომსახურების ვალდებულებებთან დაკავშირებულ საკითხებში. ყოველი რეკომენდაცია ენერგეტიკის შესახებ კანონის ზემოაღნიშნულ მუხლებს ეყრდნობა. მიმართეთ კონსულტაციისთვის.