ჭკვიანი ქსელი ქართულ სამართალში
„ჭკვიანი ქსელი“ საერთაშორისო პრაქტიკაში ხშირად ცალკე სტრატეგიულ პროგრამას უკავშირდება. საქართველოში ჭკვიანი ქსელის განვითარების ცალკე კანონი არ არსებობს — ეს უნდა ითქვას პირდაპირ. რაც არსებობს, არის ენერგეტიკის შესახებ კანონში ჩადებული სამი ურთიერთდაკავშირებული რეჟიმი: ქსელების განვითარების დაგეგმვა (გადამცემი და გამანაწილებელი ქსელების გეგმები), „ჭკვიანი“ ტექნოლოგიების ხელშეწყობის პრინციპი და მიწოდების უსაფრთხოების ზომებში ახალი ტექნოლოგიების — მოთხოვნის მართვის, „ჭკვიანი“ აღრიცხვისა და განაწილებული წარმოების — წახალისება. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს სამი რგოლი ერთად.
პრინციპული საფუძველი
ენერგეტიკული საქმიანობის მარეგულირებელ ზოგად პრინციპებში კანონი პირდაპირ აწესებს: სისტემის ოპერირებისას „ჭკვიანი“ და გარემოსთვის უსაფრთხო ტექნოლოგიების გამოყენების ხელშეწყობა. ეს ნიშნავს, რომ ჭკვიანი ტექნოლოგიები რეგულატორისთვის არა მიზანი, არამედ საშუალებაა — ეფექტიანობის გაზრდისა და გარემოზე უარყოფითი ზეგავლენის შემცირების ინსტრუმენტი. ამავე პრინციპებში ფიგურირებს ენერგეტიკული საქმიანობის ეფექტიანობის გაზრდა და მდგრადი განვითარება, ურთიერთდამაკავშირებლების სიმძლავრეების ეფექტიანი გამოყენება და ენერგეტიკულ ბაზრებზე დივერსიფიკაცია.
გადამცემი ქსელის ათწლიანი გეგმა
გადამცემი სისტემის ოპერატორი ყოველწლიურად, მომდევნო 10 კალენდარული წლისთვის შეიმუშავებს და განაახლებს გადამცემი ქსელის განვითარების ათწლიან გეგმას, რომელიც მიწოდებისა და მოთხოვნის არსებულ და საპროგნოზო მაჩვენებლებს ეფუძნება. გეგმა შეიცავს ინფორმაციას არსებულ და საპროგნოზო მოთხოვნა-მიწოდებაზე, შიდა წარმოებასა და ტრანსსასაზღვრო გადადინებაზე, იმ ძირითად ინფრასტრუქტურაზე, რომელიც მომდევნო 10 წლის განმავლობაში უნდა აშენდეს ან გაუმჯობესდეს, გადაწყვეტილ და მომდევნო 3 წლის განმავლობაში განსახორციელებელ ინვესტიციებზე, კონკრეტულ ვადებს და — მნიშვნელოვანია — ინფორმაციას წარმოების ახალი ობიექტების, მათ შორის განახლებადი ენერგიის წყაროების, ქსელში ინტეგრირების შესახებ.
პროცედურაც განსაზღვრულია: გეგმის პროექტი, დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციების შემდეგ, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 1 ოქტომბრისა წარედგინება სამინისტროსა და კომისიას; კომისია განიხილავს პროექტს და თავის შენიშვნებს წარუდგენს სამინისტროს მიღებიდან 2 თვის ვადაში; სამინისტრო კი მთავრობის თანხმობით არაუგვიანეს შესაბამისი წლის დასრულებისა უზრუნველყოფს გეგმის დამტკიცებას. ჭკვიანი ქსელის პერსპექტივიდან ეს გეგმა ზუსტად ის დოკუმენტია, სადაც ციფრული და ინტელექტუალური ინფრასტრუქტურის ინვესტიციები უნდა აისახოს.
ინვესტიციური დისციპლინაც კანონშია ჩადებული: თუ გადამცემი სისტემის ოპერატორი არ ახორციელებს მომდევნო სამი წლისთვის გეგმით დაგეგმილ ინვესტიციას (გარდა დამოუკიდებელი, დაუძლეველი მიზეზებით გამოწვეული შემთხვევებისა), კომისია, საჭიროების შემთხვევაში მთავრობასთან შეთანხმებით, იღებს ერთ-ერთ ზომას: მოსთხოვს ინვესტიციის განხორციელებას, გამართავს ღია ტენდერს დაინტერესებული ინვესტორის შესარჩევად ან დაავალებს ოპერატორს კაპიტალის გაზრდას ინვესტორების ჩართვით. ასეთი ინვესტორები კი არ შეიძლება იყვნენ წარმოების, მიწოდების ან ვაჭრობის საქმიანობით დაკავებული კომპანიები — ეს ზომა გადაცემის სფეროს დამოუკიდებლობას იცავს.