კონვერტირებადი ვალდებულება: ქართული კონსტრუქცია
კონვერტირებადი ვალდებულება სამოქალაქო კოდექსის ნაწილებისგან იწყობა: სესხის ხელშეკრულება (623), შეთანხმებული პროცენტი (625), პირობითი გარიგება პოზიტიური პირობით (90, 93), გაუქმების პირობა (97) და გამოსყიდვის უფლება (509). აშშ-ის ბაზრის ავტომატური კონვერტაციის ინსტრუმენტს — განსაზღვრული შეფასების ზღვრით და ვალის ფენის გარეშე — ქართული სტატუტური ფორმა არ აქვს: ადგილობრივი ინსტრუმენტი სესხია, რომლის კონვერტაციაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პირობით ხორციელდება. პირობის ფორმულირება სიზუსტეზეა დამოკიდებული.
კონვერტაციის შედეგად გასაცემი აქციების ან წილების ემისია კი მოქმედი მეწარმეთა შესახებ კანონით რეგულირდება — ეს ცალკე ფენაა და ხელშეკრულების დაგეგმვისას წინასწარ უნდა იყოს გათვალისწინებული. გათვალისწინება დოკუმენტის სისრულეზე აისახება.
სასესხო ფენა
623-ე მუხლით სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. 625-ე მუხლი პროცენტს შეთანხმებას უტოვებს, მაგრამ ზღვარსაც აწესებს: სესხის წლიური ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს, და ეს მოთხოვნა ყველა სახის სესხზე ვრცელდება.
ვალუტის წესიც იგივეა, რაც სხვა სესხებზე: 200 000 ლარამდე სესხი უნდა გაიცეს მხოლოდ ლარით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც გაცემის შედეგად მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები ამავე გამსესხებლის მიმართ 200 000 ლარს აღემატება. ზღვარის გადამოწმება გამოცხადებამდე ხდება.
კონვერტაციის პირობითობა
90-ე მუხლით პირობითად ითვლება გარიგება, რომელიც სამომავლო და უცნობ მოვლენაზეა დამოკიდებული: ან შესრულება გადადებულია მის დადგომამდე, ან გარიგება მისი დადგომისთანავე წყდება. კონვერტაციის ტრიგერი — შემდეგი საფინანსო რაუნდი, განსაზღვრული შეფასება ან სხვა მოვლენა — სწორედ ასეთი პირობაა. მოვლენის დადგენის წესიც დოკუმენტში იწერება.
93-ე მუხლი პოზიტიურ პირობას ზუსტავს: თუ გარიგება იმ პირობითაა დადებული, რომ მოვლენა განსაზღვრულ ვადაში დადგება, პირობა ძალადაკარგულად ითვლება, თუ ვადა გავიდა და მოვლენა არ დადგა; ვადის განსაზღვრის გარეშე პირობა ნებისმიერ დროს შესრულდება, და ის ძალადაკარგულად მიიჩნევა, როცა აშკარაა, რომ მოვლენის დადგომა უკვე შეუძლებელია. ამიტომ კონვერტაციის ვადა ხელშეკრულებაში ყოველთვის განსაზღვრული უნდა იყოს.
97-ე მუხლი საპირწონე მექანიზმს აწვდის ძალას: გარიგება გაუქმების პირობით დადებულად ითვლება, როცა პირობის დადგომა გარიგების შეწყვეტას იწვევს და აღადგენს დადებამდე არსებულ მდგომარეობას. კონვერტაციის კონტექსტში ეს იმ შემთხვევის აღწერაა, როცა ვალი აქციებად გადაცვლით წყდება — სესხობრივი ურთიერთობა მთავრდება და მის ადგილს კორპორატიული მონაწილეობა იკავებს. გადასვლა კორპორატიულ რეგისტრში აისახება.
გამოსყიდვის სარეზერვო მექანიზმი
509-ე მუხლი გამოსყიდვას აღწერს: თუ გამყიდველს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აქვს გამოსყიდვის უფლება, ამ უფლების განხორციელება გამყიდველის ნებაზეა დამოკიდებული. კონვერტირებადი ინსტრუმენტის დაგეგმვაში ეს მექანიზმი იმ სცენარს ააშენებს, როცა კონვერტაცია არ ხდება და მხარეებს შორის გამოსყიდვის გზით გამოსაშველი სტრუქტურაა საჭირო. გამოსყიდვის პირობები სესხის ფუნდამენტს ამაგრებს.
სამი ფენის — სესხის, პირობის და გამოსყიდვის — ერთმანეთთან შეთანხმება სწორედ ის სამართლებრივი სამუშაოა, რომელიც უცხოური შაბლონების სიტყვასიტყვო გადმოტანას არ ითმენს: ტერმინები ქართულ კონსტრუქციებზე უნდა გადაიწეროს და არა მხოლოდ თარგმნას. ადგილობრივი კონსტრუქცია უცხოურ შაბლონს ანაცვლებს.
კიდევ ერთი პრაქტიკული დეტალი: კონვერტაციის ფორმულა — რამდენი აქცია ან წილი შეესაბამება ერთეულ სესხს — დოკუმენტში არითმეტიკულად განსაზღვრული უნდა იყოს, რადგან კოდექსი ამ ფორმულას ნაგულისხმევად არ იძლევა; არაზუსტი ფორმულა საერთო წესებზე გადადის და მომდევნო რაუნდის ფასთან დავას წარმოშობს. ფასის ფორმულა დავას წინასწარ ხსნის.
დოკუმენტის სტრუქტურაში ასევე მნიშვნელოვანია თანამიმდევრობა: ჯერ სესხობრივი ურთიერთობა და მისი დაბრუნების წესი, შემდეგ კონვერტაციის პირობა და ვადა, ბოლოს კი გამოსყიდვის სცენარი — ასეთი რიგი კითხვადობასაც ამაღლებს და დავის რისკსაც ამცირებს სტრუქტურის სისწორე სამი გამოცდით მოიზომება: სესხის ფენა კანონიერებით, კონვერტაციის პირობა — განხორციელებადობით, გამოსყიდვა — რეალისტურობით. დოკუმენტი, რომელიც სამივე ტესტს აღწევს, მომდევნო რაუნდს მხარეთა ნდობით ხსნის. დოკუმენტის სამი ფენა — სესხი, კონვერტაცია და გამოსყიდვა — ერთმანეთის წინააღმდეგ არ მუშაობს, არამედ ერთობლიობაში აგებს იმ ბალანსს, რომელსაც ინვესტორი და კომპანია ერთად ეძებენ.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ კონვერტირებადი ვალდებულების სტრუქტურირებასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
არსებობს თუ არა ავტომატური კონვერტაციის ამერიკული ინსტრუმენტის ქართული ფორმა?
არა. ადგილობრივი ინსტრუმენტი სესხის ხელშეკრულებაა, რომლის კონვერტაციაც პირობითი გარიგებით ხორციელდება.
რამდენი შეიძლება პროცენტი?
წლიური ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს.
რა მოხდება, თუ კონვერტაციის ვადა გავა?
პირობა ძალადაკარგულად ითვლება — მოვლენა აღარ დგება და შედეგი დოკუმენტის დანარჩენი პირობებით განისაზღვრება.
როგორ მუშაობს გაუქმების პირობა?
პირობის დადგომა გარიგებას წყვეტს და დადებამდელ მდგომარეობას აღადგენს — ეს კონვერტაციის სამართლებრივი ბუნებაა.
გამოსყიდვა რისთვის სჭირდება?
იმ სცენარისთვის, როცა კონვერტაცია არ ხდება: გამოსყიდვის უფლება გამყიდველის ნებით აღსრულდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით კონვერტირებადი ვალდებულების სრულ დოკუმენტში: ავაწყობთ სასესხო ფენას პროცენტის კანონიერი ზღვრით, ჩავაყალიბებთ კონვერტაციის პირობას ვადით და გამოსყიდვის სარეზერვო მექანიზმს. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — სწორად სტრუქტურირებული ინსტრუმენტი მომდევნო რაუნდს დავის გარეშე ხსნის.