სტარტაპის დაფუძნება: რომელი კანონი და რომელი ფორმა
სტარტაპის დაფუძნება და სტრუქტურირება მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით რეგულირდება. კანონის პირველივე მუხლი აღწერს მის გამოყენების სფეროს და დისპოზიციურობის პრინციპს: ის აწესრიგებს მეწარმის სამართლებრივ ფორმებს, დაფუძნებისა და რეგისტრაციის პროცედურებს. სოლიდარული, კომანდიტური, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებებისა და კოოპერატივის წესდებით ან პარტნიორთა შეთანხმებით შეიძლება განსხვავებული წესების განსაზღვრა, გარდა იმპერატიული ნორმებისა; სააქციო საზოგადოებაში კი განსხვავება მხოლოდ კანონით დაშვებულ ფარგლებში შეიძლება.
ეს ბოლო განსხვავება სტარტაპისთვის მნიშვნელოვანია: მოქნილი სტრუქტურირების სივრცე ფორმის არჩევანთან ერთად იწყება, და სააქციო ფორმა ყველაზე ნაკლებ თავისუფლებას ტოვებს.
მეწარმის ცნება და ფორმები
მეწარმედ მიიჩნევა ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც აქვს საწარმო — სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების ორგანიზებული სისტემა. სამეწარმეო საქმიანობა მოგების მიღების მიზნით განხორციელებული მართლზომიერი, არაერთჯერადი, დამოუკიდებელი და ორგანიზებული საქმიანობაა. ის ორი გზით ხორციელდება: ინდივიდუალური მეწარმის ან სამეწარმეო საზოგადოების ფორმით.
განსხვავება ფუნდამენტურია: სამეწარმეო საზოგადოება იურიდიული პირია, ინდივიდუალური მეწარმე კი — არა. ინდივიდუალური მეწარმე საქმიან ურთიერთობაში უფლებებს ფიზიკური პირივით ახორციელებს და სამეწარმეო ვალდებულებებისთვის კრედიტორის წინაშე პირადად, მთელი თავისი ქონებით პასუხობს. სტარტაპისთვის, სადაც ინვესტორი მოდის, ეს პირადი რისკი თითქმის ყოველთვის გამორიცხავს ინდივიდუალურ ფორმას საერთო საწარმოს სასარგებლოდ.
საზოგადოების ფორმები: სამი განსხვავებული არქიტექტურა
სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში პარტნიორები ერთიანი საფირმო სახელწოდებით მოქმედებენ და ვალდებულებებზე უშუალოდ და შეუზღუდავად, სოლიდარული მოვალეების სტატუსით პასუხობენ; ამ ფორმას სულ მცირე 2 პარტნიორი სჭირდება. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში კაპიტალი წილებად არის დაყოფილი და პარტნიორების პასუხისმგებლობა შეზღუდულია; საზოგადოება კრედიტორის წინაშე მთელი ქონებით პასუხობს, პარტნიორთა ვალდებულებებზე კი — არა.
სააქციო საზოგადოებაში კაპიტალი აქციებად არის დაყოფილი; აქციონერი საზოგადოების ვალდებულებებისთვის პასუხს არ აგებს, საზოგადოება კრედიტორის წინაშე მთელი ქონებით პასუხობს და აქციონერთა ვალდებულებებზე პასუხს არ აგებს. სტარტაპები ქართულ პრაქტიკაში უმეტესად შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმით იწყებენ და ინვესტორული რაუნდების ზრდასთან ერთად სააქციო ფორმაზე გადადიან.
ერთი პირის საზოგადოების ინსტიტუტი ორივე ფორმაზე ვრცელდება: შეზღუდული პასუხისმგებლობის თუ სააქციო საზოგადოება ერთმა პირმაც დააფუძნებს, და თუ რეგისტრაციის შემდეგ ყველა წილი ან აქცია ერთ პარტნიორზე გადადის, საზოგადოება ერთი პირის საზოგადოება ხდება — ეს ფაქტი რეესტრში ან კანონით დადგენილი წესით საჯაროდ აისახება.