სტარტაპის დაფუძნება: რომელი კანონი და რომელი ფორმა
სტარტაპის დაფუძნება და სტრუქტურირება მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით რეგულირდება. კანონის პირველივე მუხლი აღწერს მის გამოყენების სფეროს და დისპოზიციურობის პრინციპს: ის აწესრიგებს მეწარმის სამართლებრივ ფორმებს, დაფუძნებისა და რეგისტრაციის პროცედურებს. სოლიდარული, კომანდიტური, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებებისა და კოოპერატივის წესდებით ან პარტნიორთა შეთანხმებით შეიძლება განსხვავებული წესების განსაზღვრა, გარდა იმპერატიული ნორმებისა; სააქციო საზოგადოებაში კი განსხვავება მხოლოდ კანონით დაშვებულ ფარგლებში შეიძლება.
ეს ბოლო განსხვავება სტარტაპისთვის მნიშვნელოვანია: მოქნილი სტრუქტურირების სივრცე ფორმის არჩევანთან ერთად იწყება, და სააქციო ფორმა ყველაზე ნაკლებ თავისუფლებას ტოვებს.
მეწარმის ცნება და ფორმები
მეწარმედ მიიჩნევა ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც აქვს საწარმო — სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების ორგანიზებული სისტემა. სამეწარმეო საქმიანობა მოგების მიღების მიზნით განხორციელებული მართლზომიერი, არაერთჯერადი, დამოუკიდებელი და ორგანიზებული საქმიანობაა. ის ორი გზით ხორციელდება: ინდივიდუალური მეწარმის ან სამეწარმეო საზოგადოების ფორმით.
განსხვავება ფუნდამენტურია: სამეწარმეო საზოგადოება იურიდიული პირია, ინდივიდუალური მეწარმე კი — არა. ინდივიდუალური მეწარმე საქმიან ურთიერთობაში უფლებებს ფიზიკური პირივით ახორციელებს და სამეწარმეო ვალდებულებებისთვის კრედიტორის წინაშე პირადად, მთელი თავისი ქონებით პასუხობს. სტარტაპისთვის, სადაც ინვესტორი მოდის, ეს პირადი რისკი თითქმის ყოველთვის გამორიცხავს ინდივიდუალურ ფორმას საერთო საწარმოს სასარგებლოდ.
საზოგადოების ფორმები: სამი განსხვავებული არქიტექტურა
სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში პარტნიორები ერთიანი საფირმო სახელწოდებით მოქმედებენ და ვალდებულებებზე უშუალოდ და შეუზღუდავად, სოლიდარული მოვალეების სტატუსით პასუხობენ; ამ ფორმას სულ მცირე 2 პარტნიორი სჭირდება. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში კაპიტალი წილებად არის დაყოფილი და პარტნიორების პასუხისმგებლობა შეზღუდულია; საზოგადოება კრედიტორის წინაშე მთელი ქონებით პასუხობს, პარტნიორთა ვალდებულებებზე კი — არა.
სააქციო საზოგადოებაში კაპიტალი აქციებად არის დაყოფილი; აქციონერი საზოგადოების ვალდებულებებისთვის პასუხს არ აგებს, საზოგადოება კრედიტორის წინაშე მთელი ქონებით პასუხობს და აქციონერთა ვალდებულებებზე პასუხს არ აგებს. სტარტაპები ქართულ პრაქტიკაში უმეტესად შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმით იწყებენ და ინვესტორული რაუნდების ზრდასთან ერთად სააქციო ფორმაზე გადადიან.
ერთი პირის საზოგადოების ინსტიტუტი ორივე ფორმაზე ვრცელდება: შეზღუდული პასუხისმგებლობის თუ სააქციო საზოგადოება ერთმა პირმაც დააფუძნებს, და თუ რეგისტრაციის შემდეგ ყველა წილი ან აქცია ერთ პარტნიორზე გადადის, საზოგადოება ერთი პირის საზოგადოება ხდება — ეს ფაქტი რეესტრში ან კანონით დადგენილი წესით საჯაროდ აისახება.
ინდივიდუალური მეწარმის რეგისტრაცია
თუ საწარმო მაინც ინდივიდუალური ფორმით იწყება, რეგისტრაციის წესი მარტივია: ფიზიკური პირი მარეგისტრირებელ ორგანოს წარუდგენს წერილობით განცხადებას და პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტს; განცხადება შეიცავს განმცხადებლის სახელს, იურიდიულ მისამართს, პირად ნომერს და ხელმოწერას. უცხოელის შემთხვევაში წარდგენილია ის დოკუმენტი, რომელიც სანოტარო მოქმედებებისას იდენტიფიკაციისთვის გამოიყენება.
წესდება: სტრუქტურირების პირველი დოკუმენტი
ნებისმიერი ფორმის საზოგადოების წესდება მინიმუმ შეიცავს სამართლებრივ ფორმას, საქმიანობის საგანს — როგორც ზოგად, ისე კონკრეტულ მითითებით —, პარტნიორთა შორის წილზე საკუთრების შეზღუდვის შეთანხმებას არსებობის შემთხვევაში და ინფორმაციას პარტნიორთა შეთანხმების შესახებ. სტანდარტულ წესდებებს იუსტიციის მინისტრი ამტკიცებს.
სტარტაპის სტრუქტურირება სწორედ წესდებიდან იწყება: წილების კლასები, გასხვისების შეზღუდვები და პარტნიორთა შეთანხმება ამ დოკუმენტების ფარგლებში ფორმდება. წესდების ცვლილება მოგვიანებით რეგისტრაციას საჭიროებს, ამიტომ საწყისი ვერსია ინვესტორულ გეგმასთან ერთად უნდა დაიგეგმოს.
დასკვნად ერთი დაგეგმვითი დეტალი: თანადამფუძნებლების შეთანხმება წილებზე, გადაწყვეტილებებზე და გასვლაზე ხშირად აჯამური დოკუმენტია, რომელიც წესდებასთან ერთად იკითხება — და კანონი მის არსებობას წესდებაში ასახვასაც ითხოვს. ამიტომ ორივე დოკუმენტი ერთად უნდა დაიგეგმოს, და არა წესდება ჯერ და შეთანხმება რაუნდის წინ.
სტანდარტულ წესდებებს სამეწარმეო საზოგადოების სამართლებრივი ფორმების მიხედვით ამტკიცებს საქართველოს იუსტიციის მინისტრი. სტანდარტულ წესდებაში ცვლილება ან გაუქმება თავისთავად არ იწვევს საზოგადოების წესდების შესაცვლელად ვალდებულებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ცვლილების მიზეზი კანონის შესაბამისი შეცვლაა, რომელიც საზოგადოებას წესდების იმპერატიულ მოთხოვნებთან შესაბამისობას ავალდებულებს. თვით წესდება კი უნდა შეიცავდეს სულ მცირე საზოგადოების სამართლებრივ ფორმას, საქმიანობის საგანს და, არსებობის შემთხვევაში, წილზე შეთანხმებულ შეზღუდვასა და პარტნიორთა შეთანხმების შესახებ ინფორმაციას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ სტარტაპის დაფუძნებასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
რომელი ფორმა აირჩეს სტარტაპმა?
ინვესტორების მოლოდინში — შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება; ინდივიდუალური ფორმა პირად ქონებას რისკის ქვეშ ტოვებს.
შეიძლება თუ არა ერთი პირის მიერ დაფუძნება?
დიახ — როგორც შეზღუდული პასუხისმგებლობის, ისე სააქციო საზოგადოება.
წესდებით შეიძლება კანონისგან განსხვავებული წესი?
დიახ, დისპოზიციურობის პრინციპით — გარდა იმპერატიული ნორმებისა; სააქციო ფორმაში მხოლოდ კანონით დაშვებულ ფარგლებში.
რამდენი პარტნიორი სჭირდება სოლიდარულ საზოგადოებას?
სულ მცირე 2, პასუხისმგებლობა კი შეუზღუდავი და სოლიდარულია.
წესდებაში რა უნდა იყოს მინიმუმ?
სამართლებრივი ფორმა, საქმიანობის საგანი, წილზე შეზღუდვის შეთანხმება და ინფორმაცია პარტნიორთა შეთანხმებაზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით სტარტაპის დაფუძნების მთელ გზაზე: ავირჩევთ ფორმას ინვესტორული გეგმიდან გამომდინარე, შევადგენთ წესდებას და პარტნიორთა შეთანხმებას და გავავლებინებთ რეგისტრაციას. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — სწორად აწყობილი საწყისი სტრუქტურა მომდევნო რაუნდებს რესტრუქტურირების ხარჯისგან იხსნის.