ვენჩურული სესხი: სესხი და გირავნობის პაკეტი
ვენჩურული სესხი ორი ფენისგან შედგება: სესხის ხელშეკრულებისგან (623, 625) და გირავნობით უზრუნველყოფის პაკეტისგან (254, 256, 274). აშშ-ის პრაქტიკის ვარანტებიანი ვენჩურული სესხის ჩარჩოს — სესხის ფასდებადობის მექანიკით — ცალკე ქართული ფორმა არ აქვს: ადგილობრივი ინსტრუმენტი სესხი და გირავნობაა, და აქციებზე ოფციონი ცალკე ინსტრუმენტად უნდა გამოიყოს.
ეს გვერდი სწორედ ორივე ფენას აღწერს და აჩვენებს, თუ როგორ აერთიანებს ქართული კოდექსი სესხობრივ და უზრუნველყოფით ელემენტებს ერთ სტრუქტურად.
სასესხო ფენა და პროცენტის ზღვარი
623-ე მუხლით სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. ვენჩურული სესხი სესხია მიუხედავად იმისა, გამსესხებელი ბანკია, ფონდი თუ კერძო ინვესტორი.
625-ე მუხლი პროცენტს შეთანხმებას უტოვებს, მაგრამ საზღვარსაც დგენს: სესხის წლიური ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს, და ეს მოთხოვნა ყველა სახის სესხზე ვრცელდება. დამატებითი წესიც არსებობს: 200 000 ლარამდე სესხი უნდა გაიცეს მხოლოდ ლარით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები ამავე გამსესხებლის მიმართ 200 000 ლარს აღემატება.
გირავნობის ცნება და უზრუნველყოფის ობიექტი
254-ე მუხლი გირავნობის ცნებას განსაზღვრავს: მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად — ისე, რომ მოგირავნე იძენს უფლებას დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით მის საკუთრებაში მიღებით.
ვენჩურული სესხის პაკეტისთვის ეს ფართო არჩევანია: აპარატურა და მარაგები, დებიტორული დავალიანება და ინტელექტუალური საკუთრება — ყველა მოძრავი თუ არამატერიალური სიკეთე, რომლის გადაცემაც დასაშვებია — გირავნობის საგნად მოიაზრება. გირავნობით შეიძლება უზრუნველყოფილ იქნეს სამომავლო ან პირობითი მოთხოვნებიც, და მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ის ქონებაც, რომელსაც დამგირავებელი მომავალში შეიძენს — სამომავლო ქონება მისი შეძენისთანავე ხდება უზრუნველყოფის საშუალება.
არაფულადი მოთხოვნის გირავნობა მხოლოდ მაშინაა ნამდვილი, თუ შესაძლებელია მისი გამოხატვა ფულადი ფორმით — ვენჩურული სესხის შემთხვევაში ეს პრობლემა იშვიათად დგება, მაგრამ არაფულადი ანაზღაურების პირობებზე მითითებისას გასათვალისწინებელია.
გირავნობის ფარგლები
256-ე მუხლი განსაზღვრავს, თუ რას აძლიერებს გირავნობა ფაქტობრივად: ის უზრუნველყოფს მოთხოვნასა და მასთან დაკავშირებულ სხვა დამატებით უფლებებს — მათ შორის პროცენტსა და პირგასამტეხლოს — აგრეთვე ქონების მოვლა-შენახვის, სასამართლოსა და რეალიზაციის ხარჯებს, თუ კანონით ან შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
გირავნობის უფლება ვრცელდება გირავნობის საგნიდან მიღებულ ნაყოფზეც, თუ მხარეები სხვას არ შეთანხმდებიან. ვენჩურული სესხის დაგეგმვაში ეს იმას ნიშნავს, რომ დაგირავებული აქტივების მომავალი შემოსავლები და პროცენტი ერთი პაკეტით იზღვება.
დაგირავებული აქტივის გასხვისება
274-ე მუხლი სტარტაპის მოძრაობისთვის არის კრიტიკული: გირავნობის საგნის გასხვისებისას შემძენზე გადადის გირავნობით დატვირთული საკუთრება. გამონაკლისები ორია: მფლობელობითი გირავნობის დროს, თუ მოგირავნე ან მისი უფლებამოსილი პირი გირავნობის საგნის მფლობელობას შემძენს გადასცემს, გირავნობა წყდება და გადადის დაუტვირთავი საკუთრება; და დამგირავებლის მიერ გირავნობის საგნის ჩვეულებრივი სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში გასხვისებისას შემძენზე დაუტვირთავი საკუთრება გადადის — თუ შემძენი და დამგირავებელი არაკეთილსინდისიერად არ მოქმედებდნენ.
რეგისტრირებული გირავნობისას გასხვისების შემთხვევაში დამგირავებელსა და შემძენს საჯარო რეესტრში შემძენის დამგირავებლად რეგისტრაციის ვალდებულება ეკისრებათ, წინააღმდეგ შემთხვევაში ზიანისთვის სოლიდარულად პასუხობენ.
სესხის ხელშეკრულების ცნება თავად კოდექსშია: გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. პროცენტის წესებიც გადამწყვეტია: მხარეთა შეთანხმებით სესხისათვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი, იპოთეკით უზრუნველყოფილ სესხში კი ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი პირდაპირ უნდა მიეთითოს — და კანონი საპროცენტო განაკვეთების ზღვრებსაც აწესრიგებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ ვენჩურული სესხთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
ვენჩურული სესხი რომელი ხელშეკრულებით გაიცემა?
სესხის ხელშეკრულებით — გამსესხებლის სტატუსით კოდექსი არ ზღუდავს.
რა შეიძლება იყოს გირავნობის საგნი?
მოძრავი ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, თუ მისი გადაცემა დასაშვებია — მათ შორის სამომავლო ქონებაც.
რას აძლიერებს გირავნობა?
მოთხოვნას, პროცენტს, პირგასამტეხლოს და ხარჯებს; ნაყოფსაც — თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის.
შეიძლება თუ არა დაგირავებული აქტივის გასხვისება?
დიახ, და მყიდველზე გირავნობით დატვირთული საკუთრება გადადის — გამონაკლისები მფლობელობითი გირავნობა და ჩვეულებრივი სამეწარმეო გასხვისებაა.
პროცენტს აქვს ზღვარი?
დიახ — წლიური ეფექტური განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით ვენჩურული სესხის სრულ სტრუქტურაში: ავაწყობთ სასესხო ფენას პროცენტის კანონიერი ზღვრით, შევარჩევთ გირავნობის პაკეტს თქვენი აქტივების შესაბამისად და დავიცავთ სესხის გასხვისების წესები. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — სწორად დაგირავებული სესხი ფონდისთვის სანდო, კომპანიისთვის კი სუნთქვის საშუალებად რჩება.