სპორტული ფსონების სამართლებრივი რეჟიმი საქართველოში
სპორტული ფსონების ორგანიზება საქართველოში ნებართვაზე დაფუძნებული საქმიანობაა: კანონი მას მომგებიანი თამაშობის — ტოტალიზატორის — კატეგორიაში ათავსებს და ცალკე სანებართვო პირობებს უწესრიგებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ ნებართვის სახეებსა და ვადებს, მოთამაშის დაცვის იმ ნორმებს, რომლებიც ამ კანონში მიმდინარეობს, და თამაშის წესების გამოქვეყნების მოთხოვნას. თუ აპირებთ ამ ბაზარზე შესვლას ან უკვე მოქმედხართ, ეს ჩარჩო განსაზღვრავს, რა შეიძლება და რა აკრძალულია.
ნებართვის სახეები და რეჟიმი
კანონით ნებართვის გაცემას ექვემდებარება ტოტალიზატორის მოწყობა, სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების ორგანიზება და სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების საერთაშორისო ორგანიზება. იმავე ჩამონათვალშია სამორინის, სათამაშო აპარატების სალონის, ლოტოს, ბინგოს, აზარტული კლუბის მოწყობა, წამახალისებელი გათამაშება და აზარტული ან/და მომგებიანი თამაშების მიწოდება. ეს ნებართვები გაიცემა მხოლოდ საქართველოში რეგისტრირებულ მეწარმეზე.
ტოტალიზატორის შემთხვევაში წესი ასეთია: სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების ორგანიზების ნებართვა გაიცემა ტოტალიზატორის მოწყობის ნებართვის მფლობელზე, ხოლო საერთაშორისო ორგანიზების ნებართვა — მოწყობის ნებართვის გარეშე. ამასთანავე, თითოეული ნებართვით დასაშვებია მხოლოდ ერთი ინტერნეტდომენის სახელით არსებული ვებგვერდის ორგანიზება. ვადებიც განსაზღვრულია: ტოტალიზატორის მოწყობის ნებართვა, ისევე როგორც სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების საერთაშორისო ორგანიზების ნებართვა, გაიცემა 5 წლის ვადით, ხოლო მოწყობის ნებართვის საფუძველზე გაცემული სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების ორგანიზების ნებართვა — იმ ნებართვის მოქმედების დარჩენილი ვადით. თამაშობის მიწოდების ნებართვა 5 წლის ვადით გაიცემა.
ორგანიზატორისთვის მნიშვნელოვანი შეზღუდვები
კანონი აწესებს რიგ შეზღუდვას, რომლებიც ორგანიზატორის სანებართვო სტატუსს ეხება. ნებართვა არ გაიცემა აღიარებული საგადასახადო დავალიანების არსებობის შემთხვევაში. აკრძალულია ნებართვის სხვა პირისთვის გადაცემა. აკრძალულია ნებართვის გაცემა იმ პირზე, რომლის ხელმძღვანელობისა და წარმომადგენლობის უფლებამოსილების მქონე პირი, დამფუძნებელი/პარტნიორი ან ბენეფიციარი მესაკუთრე მსჯავრდებულია ან ნასამართლევია განზრახ ეკონომიკური დანაშაულისთვის, მათ შორის საფინანსო საქმიანობის სფეროში, ან განზრახ მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის, თუ ნასამართლობა მოხსნილი ან გაქარწყლებული არ აქვს.
საქმიანობის შეწყვეტისასაც არის წესი: ტოტალიზატორის მოწყობის ნებართვით გათვალისწინებული საქმიანობის შეწყვეტისას/შეჩერებისას ამ ნებართვის საფუძველზე მიღებული სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ტოტალიზატორის თამაშობების ორგანიზების ნებართვით საქმიანობის განხორციელება დაშვებულია მიმდინარე კვარტალის განმავლობაში, მაგრამ არაუმეტეს 60 კალენდარული დღისა. ყოველ მომდევნო კვარტალში ეს საქმიანობა დასაშვებია მხოლოდ ფიზიკურად მოწყობილი ობიექტის ფუნქციონირების არანაკლებ 30 დღით განახლების შემთხვევაში. ნებართვის გაუქმების შემთხვევაში მის საფუძველზე მიღებული სისტემურ-ელექტრონული ფორმის ნებართვაც უქმდება. მოთამაშის ანგარიშზე განთავსებული თანხის განკარგვის წესს შეწყვეტის/გაუქმების შემთხვევაში ადგენს ფინანსთა მინისტრი.
მოთამაშის დაცვის ნორმები
კანონი მოთამაშეს ორი მკაფიო გარანტიით იცავს. პირველი: სათამაშო აპარატებზე გათვალისწინებული უნდა იყოს დადებული ფსონის სულ ცოტა 80 პროცენტი მოგება — ეს ნორმა სწორედ სათამაშო აპარატების რეჟიმს მიემართება და უზრუნველყოფს, რომ დადებული თანხიდან მინიმალური წილი მოთამაშეს დაუბრუნდეს მოგების სახით. მეორე: თამაშის წესები უნდა განთავსდეს იმ ადგილზე, სადაც თამაშობა ტარდება, და მოთამაშეს პირველი მოთხოვნისთანავე უნდა წარუდგინონ — გამჭვირვალე წესები მოთამაშის ინფორმირებული არჩევანის წინაპირობაა.
თანამედროვე ბაზარზე, სადაც სპორტული ფსონები ძირითადად ონლაინ გარემოში დგება, ამ გარანტიებს ისეთი შეზღუდვებიც ერთვის, როგორიცაა აკრძალულია აზარტული ან/და მომგებიანი თამაშობის სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზება ინტერნეტით მომსახურების გაწევის ობიექტში და აზარტული თამაშობისთვის განკუთვნილ ობიექტში მონაწილეობისთვის კომპიუტერის ან მსგავსი ელექტრონული მოწყობილობის განთავსება. ასევე დაუშვებელია, აზარტულ თამაშობაში მონაწილეობისას არსებობდეს ნივთობრივი მოგების მიღების შესაძლებლობა.
რა დარჩეთ პრაქტიკული რჩევები
მოთამაშეს: ჩამოწერეთ თამაშის წესები პირველივე მოთხოვნით — ეს თქვენი უფლებაა; გახსოვდეთ, რომ სათამაშო აპარატებზე მინიმალური გათამაშება კანონით არის დაცული. ორგანიზატორს: ზუსტად დაიცავით ნებართვის ტიპი და ვადა, არ გადასცეთ ის სხვას, მოიხსენიეთ საგადასახადო დავალიანება განაცხადამდე და გაითვალისწინეთ კვარტალური გადასვლების წესი შეწყვეტისას. სპორტული ფსონების სამართალი სწორედ ამ დეტალებშია — და მათი უგულებელყოფა სანებართვო პირობების დარღვევად ითვლება.
დამატებით გაითვალისწინეთ: საგანგებო ან საომარი მდგომარეობის გამოცხადებისას მთავრობას უფლება აქვს, ამ სფეროში სანებართვო საქმიანობისთვის განსხვავებული წესი შემოიღოს — ეს ნიშნავს, რომ რეგულაცია მგრძნობიარეა საგანგებო სიტუაციების მიმართ. ასევე მნიშვნელოვანია ლოკაციური და პიროვნული ფილტრები: აზარტული კლუბის მოწყობის ნებართვა მხოლოდ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში, მხოლოდ სამორინის ან/და სათამაშო აპარატების სალონის მოწყობის ნებართვის მფლობელზე გაიცემა, და აზარტული კლუბი უნდა მოეწყოს სამორინის დარბაზისგან ან/და სათამაშო აპარატების სალონისგან დამოუკიდებლად, ცალკე ობიექტად.