სპორტული ფსონების სამართალი საქართველოში სრულად შეესაბამისობის რეჟიმზეა აწყობილი: ორგანიზატორი არ არის მხოლოდ „მოწყობის უფლების“ მფლობელი — ის აქტიურად არის დატვირთული ვალდებულებებით, რომლებიც ეხება ფსონის დადების წესებს, მოთამაშის დაცვას, ასაკობრივ კონტროლს, ვიდეოჩაწერას და აკრძალულ ადგილებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რა მოთხოვნები დგას ფსონების ორგანიზატორის წინაშე და რომელი წესების დარღვევა შეიძლება ძვირად დაუჯდეს როგორც ორგანიზატორს, ისე მოთამაშეს. თუ თქვენ ხართ ტოტალიზატორის ოპერატორი ან მოთამაშე, რომელსაც სურს იცოდეს თავისი უფლებები, ეს მასალა თქვენი სახელმძღვანელოა.
ფსონის დადების წესები და მათი გამოქვეყნება
საფუძველი წესი მარტივია და მოთამაშისთვის გადამწყვეტი: თამაშის წესები უნდა განთავსდეს იმ ადგილზე, სადაც თამაშობა ტარდება, და მოთამაშეს პირველი მოთხოვნისთანავე უნდა წარუდგინონ. ეს ნიშნავს, რომ ფსონის დადების პირობები ორგანიზატორის ფარული ინფორმაცია ვერ იქნება — მათი გაცნობა მოთამაშის უფლებაა. სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებული თამაშობების ორგანიზატორს უფლება აქვს, გამოიყენოს საკუთარი სახელზე გაცემული ნებართვით ორგანიზებულ ობიექტებზე არსებული სალაროები, მოაწყოს სალაროები სხვა პირებზე გაცემული ნებართვების ობიექტებზე, ხოლო სათამაშო ბიზნესის მოსაკრებლის გადახდის შემთხვევაში — მოაწყოს კანონით გათვალისწინებული სალაროც, სადაც მოლარის მეშვეობით ხდება თანხის მოთამაშის დეპოზიტზე შეტანა ან ამ დეპოზიტიდან გაცემა.
ორგანიზატორის ძირითადი მოვალეობები
კანონი ორგანიზატორს მრავალ ვალდებულებას აკისრებს. მან უნდა უზრუნველყოს თამაშობების მოწყობის ადგილზე საზოგადოებრივი წესრიგისა და უსაფრთხოების, მოთამაშეთა და სხვა პირთა კანონიერი უფლებებისა და ინტერესების დაცვა; განახორციელოს გაცემულ მოგებათა რეგისტრაცია და შექმნას ელექტრონული ბაზა; ჩაატაროს თამაშობა და გასცეს მოგებები მოწყობის პირობებით ან/და შეთანხმებული წესის შესაბამისად; მოთხოვნის შემთხვევაში მისცეს მოთამაშეს წერილობითი ცნობა მოგების მიღების შესახებ; მოთამაშის პრეტენზია განიხილოს დადგენილ ვადაში; საიდუმლოდ შეინახოს მონაცემები მოთამაშის მიერ მოგებულ-წაგებულ თანხებზე და ინფორმაცია გასცეს მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში; დროულად გადაიხადოს მოსაკრებლები, გადასახადები და შერჩეული პირის საფასური.
მნიშვნელოვანია მოთამაშეზე ზრუნვის წესებიც: ორგანიზატორს არ უნდა დაუშვას დამატებითი პირობების მოთხოვნა მოგებულ მოთამაშეზე მოგების გაცემისას, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; არ დაუშვას მოთამაშის მიერ სხვა მოთამაშის სათამაშო ანგარიშებზე თანხის გადარიცხვა; საქმიანობის შეწყვეტამდე ან განახლებამდე წერილობით აცნობოს შემოსავლების სამსახურს. თუ ორგანიზატორის ყოველთვიური შემოსავალი ათი ათას ლარს აღემატება, ფულადი სახსრებისა და სხვა ფასეულობის გადაზიდვის ოპერაციები სპეციალიზებული საინკასაციო სამსახურების საშუალებით უნდა განახორციელოს. ტოტალიზატორის მოწყობის ნებართვის მფლობელი (გარდა სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებული თამაშობისა) თამაშობას განახორციელებს შერჩეული პირის მიერ მიწოდებული, შემოსავლების სამსახურის მიერ ავტორიზებული ტერმინალით.
ვიდეოკონტროლი და ფიზიკური უსაფრთხოება
ფსონების მისაღებად განკუთვნილი ობიექტები სპეციალური ტექნიკური მოთხოვნების ქვეშაა: სამორინის, აზარტული კლუბის, სათამაშო აპარატების სალონის, ტოტალიზატორის, ლოტოს და ბინგოსთვის სპეციალურად მოწყობილი შენობა უზრუნველყოფილი უნდა იყოს მუდმივი დენის წყაროთი და აღჭურვილი — სათამაშო დარბაზში, სალაროსთან, შესასვლელსა და გარე პერიმეტრზე დამონტაჟებული ავტომატური ვიდეოტექნიკით, რომელიც შეესაბამება მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს. ვიდეოჩაწერა სათამაშო დარბაზში, სალაროსთან და შესასვლელში მიმდინარეობს ობიექტის მთელი მუშაობის პერიოდში, გარე პერიმეტრზე კი — მუდმივად. ჩანაწერები არანაკლებ ოცდაათი დღისა უნდა ინახებოდეს დაცულ ადგილზე და დასაბუთებული მოთხოვნის შემთხვევაში მოთხოვნისთანავე წარედგინება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ან/და სხვა უფლებამოსილ ორგანოებს. სალარო აღიჭურვება ჯავშნიანი ფანჯრით და დაცვის სამსახურთან დამაკავშირებელი საგანგაშო სიგნალით.
ასაკობრივი შეზღუდვები და შეზღუდული პირები
ასაკობრივი კონტროლი ფსონების სფეროში ორმხრივია. პირველი — აკრძალულია ოცდახუთი წლამდე ასაკის საქართველოს მოქალაქისა და თვრამეტი წლამდე ასაკის უცხო ქვეყნის მოქალაქის ან მოქალაქეობის არმქონე პირის მოწყობის ადგილზე სათამაშოდ შესვლა ან თამაშობაში მონაწილეობა, მათ შორის სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებულ თამაშობაში. ორგანიზატორი ვალდებულია მოწყობის ადგილზე შესულ პირს მოსთხოვოს პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტი ან ვინაობის დამადასტურებელი სხვა დოკუმენტი მატერიალური ან ელექტრონული ფორმით და მის მეშვეობით უზრუნველყოს ასაკის შემოწმება. მეორე — აკრძალულია დამოკიდებულ პირთა სიაში ან/და აკრძალულ პირთა სიაში შეყვანილი პირების შესვლა და მონაწილეობა. ორგანიზატორი ვალდებულია მონაწილეობის მსურველის ყოველი კონკრეტული პირის შესახებ მიმართოს შემოსავლების სამსახურს, რომელიც აწვდის მხოლოდ მონაწილეობის აკრძალვის თაობაზე ინფორმაციას.
სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებისას ორგანიზატორი უზრუნველყოფს თითოეული მოთამაშის რეგისტრაციას, იდენტიფიკაციას და ვერიფიკაციას მისი საიდენტიფიკაციო მონაცემების მიხედვით, ხოლო ვერიფიკაციის დღიდან — ყოველწლიურ ხელახალ ვერიფიკაციას. ასეთი ინფორმაცია ინახება სპეციალურად შექმნილ ელექტრონულ ბაზაში ხუთი წლის განმავლობაში, კონფიდენციალურია და მესამე პირისთვის გადაცემა დასაშვებია მხოლოდ კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. ცალკე აკრძალვა ეხება საერთაშორისო ორგანიზების ნებართვის მფლობელს: მას არ შეუძლია საქართველოს მოქალაქის დაშვება სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებულ თამაშობებში.
აკრძალული ადგილები
სადაც თამაშობა დაუშვებელია: დაუშვებელია ლატარიის, აზარტული და მომგებიანი თამაშობების (გარდა წამახალისებელი გათამაშებისა) მოწყობა, აგრეთვე ბილეთების გაყიდვა/გავრცელება საბავშვო, სამედიცინო და საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, საკულტო ნაგებობებში, საბავშვო სანატორიუმებში, ბიბლიოთეკებში, მუზეუმებში, სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოებისა და მუნიციპალიტეტების ორგანოების ადმინისტრაციულ შენობებში, აგრეთვე მუნიციპალიტეტის შესაბამისი ორგანოს გადაწყვეტილებით აკრძალულ ადგილებში. ამავე დროს, მუნიციპალიტეტის შესაბამისი ორგანო უფლებამოსილია განსაზღვროს ადგილები, სადაც თამაშობების მოწყობა შესაძლებელია — ანუ ტერიტორიული განაწილების გადაწყვეტილება ადგილობრივ დონეზე იღება, კანონით დადგენილი საზღვრების ფარგლებში.
ორგანიზატორზე დაკისრებული აკრძალვები
კანონი პირდაპირ კრძალავს ორ პრაქტიკას, რომელიც მოთამაშის ფინანსურ მოწყვლადობას უკავშირდება: პირველი — ორგანიზატორს ეკრძალება მოთამაშის მიერ ფსონის განსათავსებლად მასზე სესხის გაცემა; მეორე — არასრულწლოვან პირთან შრომითი ხელშეკრულების დადება, რომლითაც ამ პირს ევალება თამაშობის ჩატარების ადგილზე მუშაობა ან თამაშობის ორგანიზებისა და ჩატარების კონტროლი. ამ აკრძალვების საფუძველი ნათელია: ფსონების ორგანიზატორი არ უნდა გახდეს მოთამაშისთვის ვალის წყარო და არ უნდა ჩართოს არასრულწლოვნები თამაშობის გარემოში. ვალდებულებათა შეუსრულებლობა სანებართვო პირობების დარღვევად მიიჩნევა, ხოლო პასუხისმგებლობის ზომებს განსაზღვრავს საქართველოს კანონმდებლობა — ამიტომ შესაბამისობის პროგრამის აწყობისას სწორედ ამ აკრძალვებზე გაუკეთეთ განსაკუთრებული აქცენტი.