დისკრიმინაციის ფორმები და აკრძალვა
გენდერული თანასწორობის შესაბამისობა საქართველოში „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონზეა დამყარებული. მუხლის 2 თანახმად, საქართველოში აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. პირდაპირი დისკრიმინაცია არის ისეთი მოპყრობა ან პირობების შექმნა, რომელიც პირს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით სარგებლობისას დაცული ნიშნის — მათ შორის სქესის — გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით. ირიბი დისკრიმინაცია კი ისეთი მდგომარეობაა, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა აღწევს იმავე შედეგს — ორგანიზაციისთვის ეს ნიშნავს, რომ ნეიტრალურად ჩამოყალიბებული წესიც შეიძლება დისკრიმინაციული აღმოჩნდეს.
კანონი ცალკე განსაზღვრავს შევიწროებას — ნებისმიერი ნიშნით პირის დევნა, იძულება ან არასასურველი ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს პირის ღირსების შელახვას და დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი გარემოს შექმნას, — და სექსუალურ შევიწროებას, რომელიც სექსუალური ხასიათის ნებისმიერ არასასურველ სიტყვიერ, არასიტყვიერ ან ფიზიკურ ქცევას მოიცავს. მრავალი ნიშნის მიხედვით დისკრიმინაციაც აკრძალულია, და აკრძალულია პირის იძულება, წაქეზება ან დავალების მიცემა, რომ მესამე პირის მიმართ დისკრიმინაცია განხორციელდეს. ამავდროულად, დისკრიმინაციად არ მიიჩნევა ფაქტობრივი თანასწორობისთვის განკუთვნილი განსაკუთრებული და დროებითი ღონისძიებები — განსაკუთრებით ქალისა და მამაკაცის თანასწორობის, ორსულობისა და დედობის საკითხებში — და განსხვავება, რომელიც სამუშაოს სპეციფიკურ მოთხოვნებს ემყარება.
კანონის მოქმედების სფერო და თანაბარი მოპყრობის გავრცობა
მუხლის 3 თანახმად, კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში — შესაბამისობის პროგრამა მაშასადამე როგორც საჯარო, ისე კერძო სექტორის ორგანიზაციას ეხება. მუხლი 2 თანაბარი მოპყრობის პრინციპს პირდაპირ ავრცობს შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებზე: შერჩევის კრიტერიუმები, დაქირავების პირობები და კარიერული წინსვლის ხელმისაწვდომობა პროფესიული იერარქიის ყველა საფეხურზე, პროფესიული ორიენტაციისა და კვალიფიკაციის ამაღლების ხელმისაწვდომობა, დასაქმების, შრომის, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობები.
თანაბარი მოპყრობა ვრცელდება აგრეთვე ორგანიზაციებში წევრობაზე, სოციალური დაცვისა და ჯანმრთელობის დაცვის პირობებზე, განათლებაზე და საჯაროდ ხელმისაწვდომი საქონლისა და მომსახურების მიღებაზე, საცხოვრებლის ჩათვლით. ორგანიზაციის შიდა პოლიტიკა სწორედ ამ სფეროებს უნდა აფარდებოდეს: არსებული წესების გადარჩემა თანასწორობის თვალსაზრისით ხშირად სწორედ ირიბ დისკრიმინაციას ავლენს.
ორგანიზაციის ვალდებულებები
მუხლის 4 თანახმად, დისკრიმინაციის აღსაფხვრელად ნებისმიერი დაწესებულება ვალდებულია: შეამოწმოს საკუთარი საქმიანობა, სამართლებრივი აქტები და შიდა რეგულაციები და მათ შეუსაბამობები ამ კანონსა და სხვა ანტიდისკრიმინაციულ კანონმდებლობასთან მოიყვანოს შესაბამისობაში; სავარაუდო დისკრიმინაციის ნებისმიერ ფაქტზე სწრაფი და ეფექტიანი რეაგირება მოახდინოს; დისკრიმინაციის ფაქტის დადასტურებისას კი კანონმდებლობისა და შიდა რეგულაციების შესაბამისად პასუხისმგებლობა დააკისროს დამრღვევ პირს და უზრუნველყოს დისკრიმინაციის შედეგების აღმოფხვრა მესამე პირის უფლებების შეულახავად.
ეს ნორმა შესაბამისობის პროგრამის სამივე ძირითად ბლოკს აყალიბებს: პროფილაქტიკა (წესების აუდიტი), რეაგირება (შევიწროებისა და დისკრიმინაციის ფაქტებზე სწრაფი პასუხი) და შედეგების აღმოფხვრა (დამრღვევის პასუხისმგებლობა და მსხვერპლის მდგომარეობის აღდგენა). დამსაქმებლისთვის ეს მხოლოდ რეკომენდაცია კი არა, კანონით დადგენილი ვალდებულებაა.