საარჩევნო უფლებების ძირითადი პრინციპები
ხმის მიცემის უფლებები საქართველოს საარჩევნო კოდექსით არის დარეგულარებული, რომლის მე-3 მუხლი არჩევნების, რეფერენდუმისა და პლებისციტის ჩატარების ძირითად პრინციპებს ადგენს. აქტიური საარჩევნო უფლება აქვს საქართველოს ყველა მოქალაქეს, რომელსაც არჩევნების დღემდე შეუსრულდა ან იმ დღეს უსრულდება 18 წელი და რომელიც აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ პირობებს. ამომრჩევლები თანასწორ საფუძველზე მონაწილეობენ კენჭისყრაში და ერთი და იმავე ოლქის ყველა ამომრჩეველს ხმათა თანაბარი რაოდენობა აქვს. საქართველოში არჩევნები პირდაპირია: პარლამენტის წევრს, საკრებულოს წევრსა და მერს ამომრჩევლები ირჩევენ უშუალოდ, ხოლო პრეზიდენტს საარჩევნო კოლეგია ირჩევს დებატების გარეშე ღია კენჭისყრით. კენჭისყრა ფარულია, აკრძალულია ამომრჩევლის იძულება, დაშინება და ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევა, რაც დამრღვევის სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს.
ამომრჩეველთა ერთიანი სია და მისი შემოწმება
კოდექსის მე-31 მუხლის მიხედვით, ამომრჩეველთა ერთიანი სია იწყობა მოსახლეობის რეგისტრაციის მონაცემთა ბაზის, გარდაცვლილთა შესახებ მონაცემებისა და კონსულო აღრიცხვის საფუძველზე; სიაში შედის ის პირებიც, რომლებსაც არჩევნების დღისთვის უსრულდებათ 18 წელი. ცესკო სიას წელიწადში ოთხჯერ ანახლებს. ამომრჩეველს უფლება აქვს მოითხოვოს მხოლოდ თავის და თავისი ოჯახის წევრთა მონაცემების გაცნობა და უზუსტობის აღმოჩენის შემთხვევაში არჩევნების დღემდე არაუგვიანეს მე-18 დღისა მოითხოვოს შესწორება. საოლქო საარჩევნო კომისია განცხადებას განიხილავს მისი მიღებიდან 2 დღის ვადაში, ხოლო თუ კენჭისყრის დღემდე 2 დღეზე ნაკლები დარჩა — დაუყოვნებლივ. გადაწყვეტილებაზე უარი შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში. აკრძალულია სიებში ცვლილების შეტანა არჩევნების დღემდე ბოლო 12 დღის განმავლობაში, ხოლო გარკვეულ შემთხვევებში ცვლილება მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეტანება. მე-34 მუხლის მიხედვით, საუბნო კომისია ამომრჩეველთა სიებს მისთვის გადაცემიდან არაუგვიანეს მომდევნო დღისა თვალსაჩინო ადგილას გამოაკრავს; სიებში აღინიშნება კონსულო აღრიცხვა, უცხოეთში ყოფნა, სამხედრო სამსახური, ჰოსპიტალიზაცია ან გადასატანი ყუთის სიაში შეყვანა.
ამომრჩევლის ბარათი
კოდექსის მე-35 მუხლის თანახმად, საუბნო საარჩევნო კომისია ამომრჩევლის ბარათს კენჭისყრის დღემდე არაუადრეს 30 დღისა და არაუგვიანეს 2 დღისა გადასცემს ამომრჩეველს. ბარათში მითითებულია კენჭისყრის თარიღი და დრო, შენობის მისამართი, ამომრჩევლის ნომერი სიაში, უბნის ნომერი და რეგისტრაციის ადგილი. მნიშვნელიანი გარანტიაა, რომ ბარათის მიუღებლობა კენჭისყრაში მონაწილეობის უფლების შეზღუდვის საფუძველი არ არის: ამომრჩეველი ხმის მიცემის უფლებას პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტით ახორციელებს.
დარღვევებზე რეაგირება კენჭისყრის დღეს
კენჭისყრის დღეს განცხადება ან საჩივარი გადაეცემა საუბნო საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარეს, მოადგილეს ან მდივანს, რაც კოდექსის მე-72 მუხლით არის დადგენილი. მდივანი განცხადებას ჩანაწერთა წიგნში რეგისტრაციაში გაატარებს და მომჩივანს ცნობას გადასცემს მიღების თარიღით, დროითა და სარეგისტრაციო ნომრით. საჩივარში აღინიშნება დარღვევის არსი, ჩადენის დრო და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, დამრღვევის მონაცემები. თავმჯდომარე ვალდებულია დაუყოვნებლივ ირეაგიროს და აღმოფხვრას დარღვევა; უარის შემთხვევაში დამკვირვებელს ან საარჩევნო სუბიექტის წარმომადგენელს უფლება აქვს დარღვევა დაუყოვნებლივ გაასაჩივროს საოლქო საარჩევნო კომისიაში. ხმის დათვლასთან დაკავშირებულ საჩივარზე საოლქო კომისია გადაწყვეტილებას იღებს რეგისტრაციიდან 4 დღის ვადაში, ხოლო ხარვეზიანი საჩივრის შემთხვევაში წარმდგენს გონივრულ ვადას განსაზღვრავს მის გამოსასწორებლად; პროცედურის დარღვევით წარდგენილი საჩივარი განუხილველად რჩება.
გასაჩივრების ვადები და ინსტანციები
კოდექსის მე-77 მუხლი გასაჩივრების მკაფიო იერარქიას ადგენს. საუბნო კომისიის ან მისი ხელმძღვანელი პირის გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს შესაბამის საოლქო კომისიაში მისი მიღებიდან 3 კალენდარული დღის ვადაში, რომელიც საჩივარს იხილავს 4 კალენდარული დღის ვადაში. საოლქო კომისიის გადაწყვეტილება გასაჩივრდება რაიონულ ან საქალაქო სასამართლოში 2 კალენდარული დღის ვადაში, და სასამართლოც საჩივარს 2 კალენდარული დღის ვადაში იხილავს. სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება შესაძლებელია სააპელაციო სასამართლოში 1 კალენდარული დღის ვადაში, და სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას საჩივრის შეტანიდან 2 კალენდარული დღის ვადაში იღებს. ეს მოკლე ვადები საარჩევნო დავების ოპერატიულად გადაწყვეტას ემსახურება.
ხშირად დასმული კითხვები ხმის მიცემის უფლებებზე
რამდენი წლის უნდა იყოს ამომრჩეველი?
აქტიური საარჩევნო უფლება აქვს მოქალაქეს, რომელსაც არჩევნების დღემდე შეუსრულდა ან იმ დღეს უსრულდება 18 წელი, თუ კანონით სხვა შეზღუდვა არ არსებობს.
როდის გადამეცემა ამომრჩევლის ბარათი?
საუბნო კომისია ბარათს კენჭისყრის დღემდე არაუადრეს 30 დღისა და არაუგვიანეს 2 დღისა გადასცემს; მისი მიუღებლობა ხმის მიცემის უფლებას არ ზღუდავს.
როგორ შევამოწმო ჩემი მონაცემები ამომრჩეველთა სიაში?
უფლება გაქვთ მოითხოვოთ მხოლოდ თქვენი და ოჯახის წევრთა მონაცემების გაცნობა; უზუსტობის შემთხვევაში შესწორების მოთხოვნა არჩევნების დღემდე არაუგვიანეს მე-18 დღისა შეგიძლიათ.
სად გასაჩივრო უბნის კომისიის გადაწყვეტილება?
საუბნო კომისიის გადაწყვეტილება გასაჩივრდება საოლქო კომისიაში მიღებიდან 3 კალენდარული დღის ვადაში, შემდეგ დავა სასამართლომდე და სააპელაციო ინსტანციამდე აღწევს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
თუ თქვენი საარჩევნო უფლება დაირღვა სიების შედგენისას, კენჭისყრის დღეს თუ გასაჩივრების პროცესში, Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებათ საჩივრის სწორი ფორმის შერჩევაში, ვადების გამოთვლაში და შესაბამის კომისიაში ან სასამართლოში მიმართვის მომზადებაში. ჩვენ შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას საარჩევნო კოდექსის მე-3, მე-31, მე-34, მე-35, მე-72, მე-74 და მე-77 მუხლების ჭრილში.