სამოქალაქო უფლებების სამართალი

თანასწორობის კანონის არსი და დანიშნულება

სამოქალაქო უფლებების სამართლის ცენტრალური ნაწილი საქართველოში თანასწორობის გარანტიებს შეადგენს. დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ამ კანონის მიზანია დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრა და ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირისთვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უფლებებით თანასწორად სარგებლობის უზრუნველყოფა. დაცვა ვრცელდება ყველა პირზე ნიშნის მიუხედავად: რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, ასაკის, მოქალაქეობის, წარმოშობის, დაბადებისა და საცხოვრებელი ადგილის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, რელიგიის ან რწმენის, ეროვნული, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, პროფესიის, ოჯახური მდგომარეობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, შეზღუდული შესაძლებლობის, სექსუალური ორიენტაციის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების ან სხვა ნიშნის მიუხედავად. ასეთი ფართო ჩამონათვალი ნიშნავს, რომ კანონი დაცვას აწარმოებს არა ცალკეული ჯგუფებისთვის შერჩევით, არამედ თანასწორ სამართლებრივ სტანდარტს ადგენს ყველასთვის.

დისკრიმინაციის ცნება და ფორმები

კანონის მე-2 მუხლი განსაზღვრავს დისკრიმინაციის ფორმებს. პირდაპირი დისკრიმინაცია არის ისეთი მოპყრობა ან პირობების შექმნა, რომელიც პირს რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით. ირიბი დისკრიმინაცია ფორმით ნეიტრალურ, მაგრამ არსით დისკრიმინაციულ დებულებას, კრიტერიუმს ან პრაქტიკას გულისხმობს. შევიწროება არის ნებისმიერი ნიშნით პირის დევნა, იძულება ან არასასურველი ქცევა, რომელიც აყენებს დამაშინებელ, მტრულ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს, ხოლო სექსუალური შევიწროება სექსუალური ხასიათის არასასურველ ქცევას ნიშნავს. მრავალი ნიშნის მიხედვით დისკრიმინაცია ორი ან მეტი ნიშნის გამო არსებობს. აკრძალულია პირის იძულება, წაქეზება ან დავალების მიცემა, რომ მესამე პირის მიმართ დისკრიმინაცია განხორციელდეს. მნიშვნელიანია, რომ დისკრიმინაცია არსებობს იმ შემთხვევაშიც, თუ პირს რეალურად არ აქვს ის ნიშანი, რომლის გამოც მის მიმართ დისკრიმინაციული ქმედება განხორციელდა. ამავე დროს, დისკრიმინაციად არ ითვლება ფაქტობრივი თანასწორობის წასახალისებლად შემუშავებული განსაკუთრებული და დროებითი ღონისძიებები, განსაკუთრებით ქალისა და მამაკაცის თანასწორობის, ორსულობისა და დედობის, აგრეთვე შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირების მიმართ. შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ კანონის შესაბამისად გონივრულ მისადაგებაზე უსაფუძვლო უარიც დისკრიმინაციად ითვლება.

კანონის მოქმედების არე და თანაბარი მოპყრობის სფეროები

მე-3 მუხლის მიხედვით, კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, თუ ეს ქმედებები არ რეგულირდება სხვა სამართლებრივი აქტით. თანაბარი მოპყრობის პრინციპი კონკრეტულად ვრცელდება შრომით და წინასახელშეკრულებო ურთიერთობებზე: შერჩევის კრიტერიუმებზე, დაქირავების პირობებზე, კარიერული წინსვლისა და პროფესიული განვითარების ხელმისაწვდომობაზე, დასაქმების, შრომის ანაზღაურებისა და შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის პირობებზე. იგი ასევე ფარავს დასაქმებულთა და დამსაქმებელთა ორგანიზაციებში წევრობას, სოციალურ დაცვასა და სოციალურ უზრუნველყოფას, ჯანმრთელობის დაცვის მომსახურებას, განათლების ხელმისაწვდომობას და საჯაროდ ხელმისაწვდომი საქონლისა და მომსახურების მიღებას, საცხოვრელის ჩათვლით. ამრიგად, დაცვის სფერო ფაქტობრივად ყველა ყოველდღიურ ურთიერთობას მოიცავს.