პერსონალურ მონაცემთა დაცვა, როგორც სამოქალაქო უფლება
სამოქალაქო უფლებების თანამედროვე შინაარსში ერთ-ერთი ცენტრალური გარანტია პერსონალურ მონაცემთა დაცვაა. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლი ადგენს, რომ მონაცემთა დამუშავებისას დაცული უნდა იყოს განსაზღვრული პრინციპები: მონაცემები უნდა დამუშავდეს კანონიერად, სამართლიანად, მონაცემთა სუბიექტისთვის გამჭვირვალედ და მისი ღირსების შეულახავად. მონაცემები შეგროვდება მხოლოდ კონკრეტული, მკაფიოდ განსაზღვრული და ლეგიტიმური მიზნებისთვის და მუშავდება მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც აუცილებელია ამ მიზნის მისაღწევად. მონაცემები უნდა იყოს ნამდვილი და ზუსტი, შენახულ უნდა იქნეს მხოლოდ იმ ვადით, რომელიც მიზნის მისაღწევად არის საჭირო, და დაცული უნდა იყოს ტექნიკური და ორგანიზაციული ზომებით უნებართვო, უკანონო დამუშავებისგან, შემთხვევითი დაკარგვისგან, განადგურებისგან ან დაზიანებისგან. დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირი პასუხისმგებელია ამ პრინციპების დაცვაზე და უნდა შეძლოს მათთან შესაბამისობის დასაბუთება.
დამუშავების საფუძვლები და განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემები
მე-5 მუხლის მიხედვით, მონაცემთა დამუშავება დასაშვებია, თუ არსებობს ერთ-ერთი კანონით დადგენილი საფუძველი: მონაცემთა სუბიექტის თანხმობა კონკრეტული მიზნით, გარიგებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება ან გარიგების დადება, კანონით გათვალისწინებული დამუშავება, საჯაროდ ხელმისაწვდომი მონაცემი, სასიცოცხლო ინტერესების დაცვა, მნიშვნელოვანი საჯარო ინტერესი, დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან მესამე პირის ლეგიტიმური ინტერესები ან მონაცემთა სუბიექტის განცხადების განხილვა. საფუძვლის დასაბუთების ვალდებულება ეკისრება დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს. მე-6 მუხლი განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემებს ეხება: ასეთი მონაცემების დამუშავება დასაშვებია მხოლოდ გარანტიების უზრუნველყოფის პირობებში და, მაგალითად, მონაცემთა სუბიექტის წერილობითი თანხმობით ერთი ან რამდენიმე კონკრეტული მიზნით, პირდაპირი სამართლებრივი რეგულირებისას, სასიცოცხლო ინტერესებისას, ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში ანსამის სხვა კანონიერ საფუძვლებზე. ასეთი საფუძვლის დასაბუთებაც პასუხისმგებელ პირს ევალება.
ვიდეომონიტორინგის სამართლებრივი წესი
კანონის მე-10 მუხლი ვიდეომონიტორინგს აწესრიგებს. ის დასაშვებია დანაშაულის თავიდან აცილების, მისი გამოვლენის, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების, პირის უსაფრთხოებისა და საკუთრების დაცვის, არასრულწლოვანის დაცვის ან სხვა ლეგიტიმური ინტერესის მიზნებისთვის, თუ ის მიზნის ადეკვატური და პროპორციული საშუალებაა. პასუხისმგებელი პირი წერილობით განსაზღვრავს მიზანს, მოცულობას, ხანგრძლივობას და შენახვის ვადას. დასაქმებულის სამუშაო პროცესის ვიდეომონიტორინგი დასაშვებია მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევაში, თუ მიზნის მიღწევა სხვა საშუალებით შეუძლებელია. დაუშვებელია ვიდეომონიტორინგი გამოსაცვლელ ოთახებში და ჰიგიენისთვის განკუთვნილ ადგილებში. ვიდეოჩანაწერებზე წვდომის თითოეული შემთხვევა აღირიცხება. საცხოვრებელი შენობის საერთო შესასვლელისა და საერთო სივრცის ვიდეომონიტორინგი დასაშვებია მესაკუთრეთა ნახევარზე მეტის წერილობითი თანხმობით, ხოლო ვიდეომონიტორინგის მიმდინარეობის შესახებ თვალსაჩინოდ უნდა იყოს განთავსებული გამაფრთხილებელი ნიშანი.
მონაცემთა სუბიექტის უფლებები და ვადები
კანონის მე-13, მე-14, მე-15, მე-16 და მე-17 მუხლები მონაცემთა სუბიექტს ფართო უფლებებს აძლევს. მას შეუძლია მოითხოვოს დადასტურება, მუშავდება თუ არა მის შესახებ მონაცემები და მიიღოს დეტალური ინფორმაცია დამუშავების საფუძვლის, მიზნის, წყაროსა და შენახვის ვადის შესახებ. მას უფლება აქვს გაეცნოს მის შესახებ არსებულ მონაცემებს და უსასყიდლოდ მიიღოს ასლები, მოითხოვოს მცდარი მონაცემების გასწორება, განახლება ან შევსება, ასევე მოითხოვოს დამუშავების შეწყვეტა, მონაცემების წაშლა ან განადგურება და გარემოებების არსებობისას — დაბლოკვა. ამ უფლებების განხორციელებას კანონი მკაფიო ვადებს უწესრიგებს: ინფორმაცია და ასლები გადაეცემა მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა, განსაკუთრებულ შემთხვევებში ეს ვადა დასაბუთებით შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 10 სამუშაო დღით. მონაცემები გასწორდება ან მოთხოვნაზე უარი დაისმება ასევე 10 სამუშაო დღის ვადაში, დამუშავება კი შეწყდება იმავე ვადაში. დაბლოკვის შესახებ გადაწყვეტილების შესახებ ინფორმაცია მონაცემთა სუბიექტს ეცნობება მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 3 სამუშაო დღისა. მე-20 მუხლის მიხედვით, თანხმობა შეიძლება გამოიხმოს ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი განმარტების ან დასაბუთების გარეშე, და ამ შემთხვევაში დამუშავება უნდა შეწყდეს ან მონაცემები წაიშალოს მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა, თუ სხვა საფუძველი არ არსებობს.
როგორ გამოვიყენოთ ეს უფლებები პრაქტიკაში
მონაცემთა სუბიექტს უფლება აქვს, თვითონ აირჩიოს ინფორმაციის მიწოდების ფორმა, და თუ სხვა ფორმას არ მოითხოვს, ინფორმაცია მიეწოდება იმავე ფორმით, რომლითაც მოხდა მოთხოვნა. უარის თქმისას პასუხისმგებელი პირი ვალდებულია ეცნობოს უარის საფუძველი და განმარტოს გასაჩივრების წესი. ინფორმაცია და ასლები ძირითადად უსასყიდლოდ გაიცემა; საფასური დასაშვებია მხოლოდ კანონმდებლობით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ან გონივრული საფასურის სახით, რომელიც ფაქტობრივად დახარჯულ რესურსს არ უნდა აღემატებოდეს. ეს ნიშნავს, რომ თითოეულ მოქალაქეს შეუძლია საკუთარი მონაცემების კონტროლი ხელმისაწვდომი და გამჭვირვალე პროცედურებით წარმართოს.
ხშირად დასმული კითხვები მონაცემთა დაცვის შესახებ
რამდენ დღეში უნდა მომცენ ინფორმაციას ჩემ შესახებ?
მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა; განსაკუთრებულ შემთხვევებში და სათანადო დასაბუთებით ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არაუმეტეს 10 სამუშაო დღით, რის შესახებაც დაუყოვნებლივ ეცნობებით.
შემიძლია თუ არა მონაცემების ასლების უსასყიდლოდ მიღება?
დიახ, კანონის მე-14 მუხლის მიხედვით ასლები უსასყიდლოდ გაიცემა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა კანონმდებლობით არის გათვალისწინებული საფასური ან დადგენილია გონივრული საფასური განსხვავებული ფორმით გაცემისთვის.
როდის შემიძლია მონაცემთა დაბლოკვის მოთხოვნა?
მაგალითად, როცა ეჭვქვეშ ვაყენებთ მონაცემების ნამდვილობას, როცა დამუშავება უკანონოა, მაგრამ წაშლას ეწინააღმდეგებით, ან როცა მონაცემები საჭირო აღარ არის, მაგრამ საჩივრისთვის გჭირდებათ. დაბლოკვის შესახებ ინფორმაციას მოთხოვნიდან 3 სამუშაო დღის ვადაში მიიღებთ.
როგორ შემიძლია თანხმობის გამოხმობა?
თანხმობა შეიძლება გამოიხმოს ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი განმარტების გარეშე, იმავე ფორმით, რომლითაც ის განცხადეთ. ამის შემდეგ დამუშავება შეწყდება ან მონაცემები წაიშლება არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
თუ სადმე თქვენი მონაცემები უკანონოდ მუშავდება, ვებგვერდმა ზედმეტი ინფორმაცია მოითხოვა ან ვიდეომონიტორინგი თქვენს უფლებებს ეხება, Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებათ მოთხოვნის გაცემაში, ვადების კონტროლსა და უარის გასაჩივრებაში. ჩვენ შევაფასებთ, რომელი საფუძველი აქვს დამუშავებას, დავგეგმავთ თქვენი უფლებების გამოყენების თანმიმდევრობას და საჭიროებისას მოვამზადებთ საჩივარს.