საარჩევნო უფლებები

არჩევნების ჩატარების ძირითადი პრინციპები

საქართველოს საარჩევნო კოდექსის მე-3 მუხლი აფიქსირებს არჩევნების, რეფერენდუმისა და პლებისციტის ჩატარების ძირითად პრინციპებს. აქტიური საარჩევნო უფლება აქვს საქართველოს ყველა მოქალაქეს, რომელსაც კენჭისყრის დღემდე შეუსრულდა ან იმ დღეს უსრულდება 18 წელი; არჩევნები თანასწორია — ერთი და იმავე საარჩევნო ოლქის ყველა ამომრჩეველს ხმათა თანაბარი რაოდენობა აქვს — და პირდაპირი: პარლამენტის წევრს, საკრებულოს წევრსა და მერს ამომრჩევლები ირჩევენ უშუალოდ, ხოლო საქართველოს პრეზიდენტს საარჩევნო კოლეგია ირჩევს დებატების გარეშე ღია კენჭისყრით. კენჭისყრა ფარულია: აკრძალულია ამომრჩევლის იძულება, დაშინება და ხმის მიცემის ფარულობის დარღვევა, რაც სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს. სუბიექტების რეგისტრაციას ახორციელებს შესაბამისი კომისიის თავმჯდომარე: არასათანადო საბუთების შემთხვევაში წარმომადგენელს ეცნობება 2 დღეში, სრულყოფისთვის ეძლევა 3 დღე, ხოლო შესწორების შემდეგ საკითხი წყდება წარდგენიდან 2 დღეში.

დამკვირვებელთა სტატუსი და რეგისტრაციის წესი

არჩევნებზე დაკვირვების უფლება აქვთ ადგილობრივ და საერთაშორისო დამკვირვებელ ორგანიზაციებს, რომლებიც რეგისტრაციას გაივლიან ცესკოში ან საოლქო კომისიაში. ადგილობრივი დამკვირვებელი ორგანიზაცია შეიძლება იყოს კენჭისყრის დღემდე არაუგვიანეს 1 წლისა რეგისტრირებული არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომლის წესდებაც ითვალისწინებს არჩევნების მონიტორინგს ან ადამიანის უფლებათა დაცვას; მისი ხელმძღვანელი ანდა ხელმძღვანელი ორგანოს წევრი არ შეიძლება იყოს პოლიტიკური პარტიის ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირი ან პარტიის შემომწირველი ბოლო 4 წლის განმავლობაში. ადგილობრივი დამკვირვებელი შეიძლება იყოს საქართველოს მოქალაქე 18 წლის ასაკიდან, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა — მაგალითად, მოსამართლე, კომისიის წევრი ან სუბიექტის წარმომადგენელი; სამართალდამრღვევად ცნობილი პირი კი — 4 წლის განმავლობაში. რეგისტრაციისთვის ადგილობრივი ორგანიზაცია განაცხადს არჩევნების დღემდე არაუგვიანეს მე-10 დღისა იმავთავებს, ხოლო საერთაშორისო — არაუგვიანეს მე-7 დღისა; კომისია განაცხადის მიღებიდან 5 დღის ვადაში წყვეტს რეგისტრაციის საკითხს, საერთაშორისო ორგანიზაციების შემთხვევაში კი — კენჭისყრის დღემდე არაუგვიანეს მე-4 დღისა. მოთხოვნების დამკმაყოფილებელ ორგანიზაციას რეგისტრაციაზე უარის თქმის უფლება კომისიას არ აქვს; უარის განკარგულება სასამართლოში 2 დღის ვადაში გასაჩივრდება და სასამართლოც 2 დღეში წყვეტს. ერთ ორგანიზაციას ერთ უბანზე ერთდროულად მხოლოდ ერთი ადგილობრივი და არაუმეტეს 2 საერთაშორისო დამკვირვებელი შეიძლება ჰყავდეს.