სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთი უმთავრესი მონაპოვარია. საქართველოში მოქმედებს რეგიონში ერთ-ერთი ყველაზე ლიბერალური კანონმდებლობა ამ მიმართულებით, რომელიც იცავს აზრის, სიტყვისა და ინფორმაციის თავისუფლებას. თუმცა, თავისუფლება არ არის აბსოლუტური; ის მთავრდება იქ, სადაც ირღვევა სხვისი უფლებები, როგორიცაა ღირსება, რეპუტაცია ან პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა. სწორედ აქ წარმოიშობა სამართლებრივი დავები: სად გადის ზღვარი კრიტიკასა და ცილისწამებას შორის? რა ითვლება შეურაცხყოფად და რა - დაცულ მოსაზრებად? Legal.ge-ზე წარმოდგენილი სპეციალისტები გეხმარებიან ამ დელიკატური ბალანსის დაცვაში.
სიტყვის თავისუფლების სამართალი მოიცავს როგორც ჟურნალისტებისა და მედია საშუალებების დაცვას ცენზურისგან, ასევე კერძო პირების დაცვას ცილისწამებისგან (დეფამაცია). ციფრულ ეპოქაში განსაკუთრებით აქტუალურია სოციალურ ქსელებში გამოხატული აზრის სამართლებრივი რეგულირება. ხშირია შემთხვევები, როდესაც საჯარო პირები ან დამსაქმებლები ცდილობენ შეზღუდონ კრიტიკული აზრი სასამართლო დავების გზით. კვალიფიციური იურისტის ჩართულობა აუცილებელია იმისათვის, რომ დაამტკიცოთ თქვენი სიმართლე, იქნება ეს გამოხატვის უფლების დაცვა თუ შელახული რეპუტაციის აღდგენა.
რას მოიცავს სიტყვის თავისუფლების სერვისი?
- ცილისწამების (დეფამაციის) დავები: დაცვა ცილისწამების ბრალდებისგან ან სარჩელის აღძვრა პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფის მოთხოვნით.
- ჟურნალისტთა უფლებების დაცვა: იურიდიული დახმარება ჟურნალისტებისთვის, რომლებსაც ხელი ეშლებათ პროფესიულ საქმიანობაში ან სთხოვენ წყაროს გათქმას.
- ინფორმაციის თავისუფლება: საჯარო ინფორმაციის გამოთხოვა სახელმწიფო უწყებებიდან და უარის გასაჩივრება სასამართლოში.
- ინტერნეტ სამართალი: სოციალურ ქსელებში გავრცელებული ინფორმაციის, კომენტარებისა და ბლოგების სამართლებრივი შეფასება და დავები.
- ცენზურის წინააღმდეგ ბრძოლა: სამართლებრივი რეაგირება მედია საშუალებების დახურვის, ვებ-გვერდების დაბლოკვის ან მაუწყებლობის შეზღუდვის მცდელობებზე.
- საჯარო გამოსვლები და პროტესტი: გამოხატვის თავისუფლების დაცვა მანიფესტაციებისა და აქციების დროს.
ხშირი სცენარები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
გავრცელებული სცენარია, როდესაც ჟურნალისტი აქვეყნებს მამხილებელ სტატიას საჯარო მოხელეზე, რასაც მოსდევს სარჩელი ცილისწამებისთვის და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ჟურნალისტს სჭირდება დაცვა, რათა დაამტკიცოს, რომ გავრცელებული ინფორმაცია იყო ფაქტი ან დაცული მოსაზრება. მეორე სცენარია კერძო კომპანიის თანამშრომლის მიერ სოციალურ ქსელში დამსაქმებლის კრიტიკა, რასაც მოჰყვება სამსახურიდან დათხოვნა. მესამე შემთხვევაა აქტივისტი, რომელსაც უკრძალავენ ბანერის გაშლას პარლამენტის წინ. ყველა ამ შემთხვევაში, სამართლებრივი არგუმენტაცია ეყრდნობა გამოხატვის თავისუფლების მაღალ სტანდარტს.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
საქართველოში სიტყვის თავისუფლებას იცავს საქართველოს კონსტიტუცია და კანონი „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“. ეს კანონი ადგენს უნიკალურ სტანდარტს: მტკიცების ტვირთი ყოველთვის ეკისრება მოსარჩელეს (ვინც იჩივის ცილისწამებაზე), და დაცულია არა მხოლოდ ფაქტები, არამედ „მოსაზრებაც“, რომელიც არ შეიძლება იყოს ცილისწამება. გარდა ამისა, მოქმედებს „აბსოლუტურ პრივილეგიათა“ სისტემა გარკვეული ტიპის გამონათქვამებისთვის. საქმის წარმოება ეფუძნება ასევე სამოქალაქო კოდექსს (პატივი, ღირსება, საქმიანი რეპუტაცია) და საქართველოს ზოგად ადმინისტრაციულ კოდექსს (ინფორმაციის თავისუფლება).
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
ცილისწამების დავის დროს, იურისტი პირველ რიგში აანალიზებს სადავო გამონათქვამს: არის ეს ფაქტის მტკიცება (რისი გადამოწმებაც შეიძლება) თუ მოსაზრება/შეფასება (რაც დაცულია). თუ საქმე ეხება ფაქტს, იწყება მტკიცებულებების მოძიება მის სისწორეზე. სასამართლოში პროცესი შეჯიბრებითია. საჯარო ინფორმაციის დავებზე პროცესი იწყება ადმინისტრაციული საჩივრით და გრძელდება სასამართლოში ინფორმაციის გაცემის დავალდებულების მოთხოვნით.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
სიტყვის თავისუფლების საქმეები მოითხოვს არა მარტო კანონის, არამედ ენობრივი ნიუანსებისა და სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკის ცოდნას. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით მედია სამართლის ექსპერტებს, რომლებიც დაგეხმარებიან დაიცვათ თქვენი უფლება, ილაპარაკოთ თავისუფლად, ან დაიცვათ თქვენი რეპუტაცია დაუსაბუთებელი თავდასხმებისგან.
განახლდა: ...