დავები პროდუქტის ხარისხზე პასუხისმგებლობის შესახებ

პროდუქტის ხარისხზე დავა: სახელშეკრულებო მოთხოვნების საფუძველი

როცა ნაყიდი პროდუქტი ხარისხის მოლოდინებს ვერ ამართლებს, მყიდველის მოთხოვნები აგებულია სამოქალაქო კოდექსის ნასყიდობის წესებზე. ეს გზა განსხვავდება მწარმოებლისაგან დელიქტურ სარჩელს: დავა იმ პირთან არსებობს, ვისგანაც ნივთი იყიდეთ, და მოთხოვნის საფუძველი გამყიდველის სახელშეკრულებო ვალდებულებებია. სამოქალაქო კოდექსის 487-ე მუხლი ადგენს ზოგად მოთხოვნას: გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. ეს კონსტრუქცია მყიდველს მკაფიო საყრდენს აძლევს: ხარისხის თითოეული პრობლემა ჯერ სახელშეკრულებო კონტექსტში ფასდება და მხოლოდ ამის შემდეგ ირჩევა შესაბამისი სამართლებრივი საშუალება.

როდის არის ნივთი ნივთობრივად უნაკლო

ნივთის ხარისხის შეფასების კრიტერიუმი კანონში ზუსტად არის განსაზღვრული. სამოქალაქო კოდექსის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი წინასწარ არ არის შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. აქედან პრაქტიკული დასკვნა: ხელშეკრულებაში ხარისხის დეტალური აღწერა მყიდველის პოზიციას მნიშვნელოვნად აძლიერებს, რადგან შეთანხმებული ხარისხისგან გადახრა ადვილად დგინდება. ხარისხის განუსაზღვრელობის შემთხვევაში კი სასამართლო ჩვეულებრივი სარგებლობის სტანდარტით შემოიფარგლება.

კანონი ნაკლის ცნებასაც ფართოდ განსაზღვრავს: ნაკლს უთანაბრდება, თუ გამყიდველი გადასცემს ნივთის მხოლოდ ერთ ნაწილს, სულ სხვა ნივთს, მცირე რაოდენობით ან, თუ ნივთის ერთი ნაწილი ნაკლის მქონეა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ნაკლი არსებით გავლენას ვერ მოახდენს შესრულებაზე. ეს ნიშნავს, რომ არასრული კომპლექტაცია, არასწორი მოდელი ან ნაწილობრივი მიწოდებაც კი ნაკლად შეიძლება ჩაითვალოს, თუ ის შესრულებაზე არსებით გავლენას ახდენს.

გამოსწორება, შეცვლა და ხარჯების ანაზღაურება

ნაკლის აღმოჩენისას მყიდველს გამყიდველის მიმართ საწყისი მოთხოვნები სამოქალაქო კოდექსის 490-ე მუხლით არის განსაზღვრული: თუ გაყიდული ნივთი ნაკლის მქონეა, გამყიდველმა ან უნდა გამოასწოროს ეს ნაკლი, ან, თუ საქმე ეხება გვაროვნულ ნივთს, შეცვალოს ნივთი საამისოდ აუცილებელ ვადაში. ხარჯების საკითხიც გადაწყვეტილია: გამყიდველს ეკისრება ნაკლის გამოსწორებისათვის აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება, მათ შორის ტრანსპორტირების, გზის, სამუშაოს შესრულების და მასალის ღირებულების ხარჯები. ანუ ხარვეზიანი ნივთის ტრანსპორტირება, შეკეთების სამუშაოები და მასალები გამყიდველის ხარჯზე უნდა წავიდეს.

ორი დამატებითი წესი ავსებს ამ სურათს. პირველი: გამყიდველს შეუძლია უარი თქვას როგორც ნაკლის გამოსწორებაზე, ასევე ნივთის შეცვლაზე, თუ ეს მოითხოვს შეუსაბამოდ დიდ ხარჯებს. მეორე: თუ გამყიდველი ნაკლის გამოსწორების მიზნით მყიდველს გადასცემს უნაკლო ნივთს, მაშინ მას შეუძლია მყიდველს მოსთხოვოს ნაკლის მქონე ნივთის უკან დაბრუნება. ამ ბოლო წესით ხდება შეცვლის ეკონომიკური ბალანსირება: ახალი ნივთი მიიღება, ხარვეზიანი კი გამყიდველს უბრუნდება.