მასობრივი დელიქტური სამართალწარმოება ქართულ სამართალში
როცა ერთი მოვლენა მრავალ ადამიანს აზიანებს, საერთაშორისო პრაქტიკაში ამას მასობრივი სარჩელების ინსტიტუტები უნდა უპასუხოს. აქ სიცხადეა საჭირო: საქართველოს სამართალში კლასური სარჩელის, ანუ ერთი სარჩელით უცნობი მრავალი დაზარალებულის წარმომადგენლობის მექანიზმი არ არსებობს. ჯგუფური მოთხოვნების საპროცესო რეგულაცია ცალკე საკითხად რჩება და მას სხვა კანონმდებლობა წყვეტს. სამოქალაქო კოდექსი ამ სფეროში ერთადერთ კონსოლიდირებელ ინსტრუმენტს სოლიდარულ პასუხისმგებლობას აძლევს: მრავალმხრივი ზიანის სცენარში თითოეული დაზარალებული თავის მოთხოვნას ინდივიდუალურად აგებს, მაგრამ მოვალეების მხრიდან პასუხისმგებლობის განაწილება სოლიდარობის წესით ხდება. სწორედ ამ კონსტრუქციის გააზრებული გამოყენება განასხვავებს ძლიერ მასობრივ სტრატეგიას დაშლილ ცალკეულ სარჩელებისგან.
სოლიდარული პასუხისმგებლობა როგორც აგრეგაციის ერთადერთი საშუალება
სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ეს ნიშნავს, რომ დაზარალებულს შეუძლია მოთხოვნა წარადგინოს რომელიმე ერთი მონაწილის მიმართ სრული ოდენობით, და მონაწილეებს შორის შიდა გადანაწილება უკვე მათ ურთიერთობაში გადაწყდება. მრავალ დამაზიანებელზე დაყრდნობილ დავაში ეს დაზარალებულის მნიშვნელოვანი უპირატესობაა: სრული ანაზღაურება ერთ-ერთი ყველაზე ფინანსურად მდგრადი მონაწილისგანაც კი შეიძლება მოთხოვნილი იყოს.
იმავე მუხლის მეორე ნაწილი პასუხისმგებლობის წრეს აფართოებს: ზიანისთვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. მასობრივ სცენარებში ეს კრიტიკულია: გამოძიების ობიექტი არა მარტო უშუალო შემსრულებელია, არამედ მთელი ჯაჭვი, რომელიც ზიანს ხელს უწყობდა ან მისგან სარგებლობდა.
ბრალის ზოგადი ჩარჩო
დელიქტური მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლია: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. მასობრივ დავაში ეს ჩარჩო თითოეული დაზარალებულისთვის ცალკე ფიქსირდება: უნდა დადგეს, ვინ მოქმედებდა, რამდენად იყო მოქმედება მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი თუ გაუფრთხილებელი, და რა კავშირია ამ მოქმედებასა და კონკრეტულ ზიანს შორის. რაც უფრო მეტი დაზარალებულია, მით მნიშვნელოვანია მტკიცებულებების ცენტრალიზებული დაგეგმვა: საერთო დოკუმენტაცია თითოეულ ინდივიდუალურ მოთხოვნას ერთდროულად ამაგრებს.