მატარებლის ავარიის სარჩელი

მატარებლის ავარიაში დაზარალებული მგზავრის სარჩელი

მატარებლის ავარიაში დაშავებული მგზავრისთვის საქართველოს სამართალი ორ პარალელურ საფუძველს აძლევს, და ამ ორივეს გააზრება მოთხოვნის ძალის წყაროა. პირველი გზა დელიქტურია და სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარ ზიანზეა აგებული; მეორე გზა სახელშეკრულებოა და გადაყვანის ხელშეკრულებაზე. აქ უნდა ითქვას პირდაპირ: სხვა იურისდიქციებში გავრცელებული, რკინიგზის მუშებისთვის სპეციალური სარჩელის ფედერალური რეჟიმის მსგავსი ნორმა ქართულ სამართალში არ არსებობს. მგზავრის სარჩელი აგებულია ჩვეულებრივ დელიქტურ და სახელშეკრულებო ნორმებზე, და შრომის უსაფრთხოების სფერო ცალკე რეგულაციას ექვემდებარება.

ექსპლუატაციის წყაროდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურება

დელიქტური გზის სპეციალური ნორმა სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლია: მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მატარებლის ავარიის შემთხვევაში ეს ნიშნავს, რომ პასუხისმგებლობა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს ეკისრება და ზიანის კავშირი ექსპლუატაციასთან უნდა დადგეს.

ამავე ნორმაშია ჩამოყალიბებული გამონაკლისებიც. ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა არ გამოიყენება, როცა ზიანდება გადასაზიდი ტვირთი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მგზავრს ეს ტვირთი თან მიაქვს, და როცა ზიანდება სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის მიერ შესანახად მიღებული ნივთი. ასევე, მოვალეობა არ გამოიყენება, როცა ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი წარმოიშვა საავიაციო ტრანსპორტის ექსპლუატაციის დროს. მეოთხე ნაწილი კი ბრალის განაწილებას ეხება: თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი.

მგზავრის მდგომარეობა განსაკუთრებით ძლიერია სახელშეკრულებო გზით. სამოქალაქო კოდექსის 668-ე მუხლით, გადაზიდვის ხელშეკრულებით გადამზიდველი ვალდებულია შეთანხმებული საზღაურის გადახდით გადაიტანოს ტვირთი ან გადაიყვანოს მგზავრი დანიშნულების ადგილზე. ბილეთი სწორედ ამ ხელშეკრულების მტკიცებულებაა. ხელშეკრულებით გზის სიძლიერე 669-ე მუხლით განისაზღვრება: გადამზიდველი პასუხს აგებს მგზავრისთვის მიყენებული ზიანისთვის, ასევე მისი ბარგის დაზიანების ან დაკარგვისთვის. გამონაკლისიც განსაზღვრულია: პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუკი ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალის ან თვით მგზავრის მიერ, ანდა მისი ბარგით.

ამ ნორმის ბოლო ნაწილი გადამწყვეტი ინსტრუმენტია: გადამზიდველის პასუხისმგებლობა არ შეიძლება გამოირიცხოს ან შეიზღუდოს ხელშეკრულებით. ეს ნიშნავს, რომ ბილეთზე ან წესებში შეტანილი პასუხისმგებლობის შემზღვრველი პირობები მგზავრის მიმართ ძალაში არ არის, და მგზავრის დაცვა სრული რჩება.