პროდუქტის პასუხისმგებლობის სამართალი: მწარმოებლის დელიქტური პასუხისმგებლობა
წუნდებული პროდუქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცალკე თავითაა მოწესრიგებული, და ეს რეგულაცია მწარმოებლის პასუხისმგებლობას სახელშეკრულებო კავშირისგან დამოუკიდებლად აწესებს. ამ თავის ბირთვი შემდეგ წესშია: წუნდებული პროდუქტის მწარმოებელი პასუხს აგებს ამ პროდუქტით გამოწვეული ზიანისათვის, მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დაზარალებულთან. ეს ნიშნავს, რომ მომხმარებელს, რომელმაც ნივთი ვაჭრობის რგოლის შუა წევრისგან შეიძინა, მწარმოებლისგან პასუხისმგებლობის მოთხოვნა შეუძლია. ამავე დროს, დავა ვაჭართან სახელშეკრულებო გზითაც შეიძლება წარიდგინოს, და ამ გვერდზე საუბარია სწორედ დელიქტურ, მწარმოებლის მიმართ მიმართულ მოთხოვნებზე.
მწარმოებლის პასუხისმგებლობისგან განთავისუფლების საფუძვლები
კანონი ზუსტად აწერს იმ შემთხვევებს, როცა მწარმოებელი პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება. განთავისუფლება შესაძლებელია, როცა: მას ეს პროდუქტი არ გაუტანია სარეალიზაციოდ; საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ ნაკლი, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, პროდუქტს არ ჰქონდა სარეალიზაციოდ გატანისას; მწარმოებელს პროდუქტი არ უწარმოებია არც გასაყიდად ან სხვა კომერციული მიზნით, არც თავისი პროფესიული საქმიანობის ფარგლებში; პროდუქტს აქვს ნაკლი, რომელიც სარეალიზაციოდ მისი გატანისას შეესაბამებოდა იმ დროს მოქმედ ნორმებს; ან შეუძლებელი იყო ნაკლის აღმოჩენა მეცნიერებისა და ტექნიკის იმ დონის გათვალისწინებით, რომელიც სარეალიზაციოდ გატანის მომენტში არსებობდა.
დამატებითი წესებიც არსებობს: პროდუქტის ნაწილის მწარმოებლის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია, თუ ნაკლი გამოწვეულია იმ პროდუქტის კონსტრუქციით, რომლის შემადგენელიც გახდა ეს ნაწილი. მეორე მხრივ, მწარმოებლის პასუხისმგებლობა არ მცირდება, თუ ზიანი გამოწვეულია პროდუქტის ნაკლით და იმავდროულად მესამე პირის მოქმედებით. ხოლო მწარმოებლის ანაზღაურების ვალდებულება მცირდება ან გამოირიცხება, თუ ზიანის დადგომა გამოიწვია დაზარალებულის ან მის ნაცვლად პასუხისმგებელი პირის ბრალეულმა მოქმედებამ.
წუნდებული პროდუქტისა და პროდუქტის ცნება
მოთხოვნის აგება ცნებრივი სიზუსტით იწყება. პროდუქტი წუნდებულად მიიჩნევა, თუ იგი არ უზრუნველყოფს იმ საიმედოობას, რომელიც, ყველა გარემოების გათვალისწინებით, მოსალოდნელი იყო ამ პროდუქტისგან. ამასთან, პროდუქტი არ მიიჩნევა წუნდებულად მხოლოდ იმის გამო, რომ მოგვიანებით უფრო უკეთესი პროდუქტი იქნა ბრუნვაში შეტანილი. ეს წესი მნიშვნელოვანი დაცვაა: ტექნოლოგიური პროგრესი თავისთავად ხარვეზად არ ჩაითვლება.
პროდუქტის ცნებაც ფართოა: პროდუქტი არის ყველა მოძრავი ნივთი და ნივთთან დაკავშირებული მომსახურება, თუნდაც ეს ნივთი იყოს სხვა მოძრავი ან უძრავი ნივთის შემადგენელი ნაწილი. კოდექსის მიზნებისთვის ნივთი არ მოიცავს სურსათის პირველად პროდუქტს და ნადირობის შედეგად მოპოვებულ პროდუქტს, ხოლო პროდუქტი მოიცავს ბაზარზე განთავსებულ საქონელს მიუხედავად იმისა, განკუთვნილია თუ არა იგი უშუალოდ საბოლოო მომხმარებლისთვის.
დელიქტური მოთხოვნის ზოგადი საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლია: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. პროდუქტის პასუხისმგებლობის სფეროში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაზარალებულის ბრალის ინსტიტუტი: თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი მაშინაც გამოიყენება, როცა დაზარალებულის ბრალი მის უმოქმედობაში გამოიხატება, ანუ ზიანის თავიდან აცილებაში ან შემცირებაში.