პროდუქტის პასუხისმგებლობის სამართალი: მწარმოებლის დელიქტური პასუხისმგებლობა
წუნდებული პროდუქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ცალკე თავითაა მოწესრიგებული, და ეს რეგულაცია მწარმოებლის პასუხისმგებლობას სახელშეკრულებო კავშირისგან დამოუკიდებლად აწესებს. ამ თავის ბირთვი შემდეგ წესშია: წუნდებული პროდუქტის მწარმოებელი პასუხს აგებს ამ პროდუქტით გამოწვეული ზიანისათვის, მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დაზარალებულთან. ეს ნიშნავს, რომ მომხმარებელს, რომელმაც ნივთი ვაჭრობის რგოლის შუა წევრისგან შეიძინა, მწარმოებლისგან პასუხისმგებლობის მოთხოვნა შეუძლია. ამავე დროს, დავა ვაჭართან სახელშეკრულებო გზითაც შეიძლება წარიდგინოს, და ამ გვერდზე საუბარია სწორედ დელიქტურ, მწარმოებლის მიმართ მიმართულ მოთხოვნებზე.
მწარმოებლის პასუხისმგებლობისგან განთავისუფლების საფუძვლები
კანონი ზუსტად აწერს იმ შემთხვევებს, როცა მწარმოებელი პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება. განთავისუფლება შესაძლებელია, როცა: მას ეს პროდუქტი არ გაუტანია სარეალიზაციოდ; საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ ნაკლი, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, პროდუქტს არ ჰქონდა სარეალიზაციოდ გატანისას; მწარმოებელს პროდუქტი არ უწარმოებია არც გასაყიდად ან სხვა კომერციული მიზნით, არც თავისი პროფესიული საქმიანობის ფარგლებში; პროდუქტს აქვს ნაკლი, რომელიც სარეალიზაციოდ მისი გატანისას შეესაბამებოდა იმ დროს მოქმედ ნორმებს; ან შეუძლებელი იყო ნაკლის აღმოჩენა მეცნიერებისა და ტექნიკის იმ დონის გათვალისწინებით, რომელიც სარეალიზაციოდ გატანის მომენტში არსებობდა.
დამატებითი წესებიც არსებობს: პროდუქტის ნაწილის მწარმოებლის პასუხისმგებლობა გამორიცხულია, თუ ნაკლი გამოწვეულია იმ პროდუქტის კონსტრუქციით, რომლის შემადგენელიც გახდა ეს ნაწილი. მეორე მხრივ, მწარმოებლის პასუხისმგებლობა არ მცირდება, თუ ზიანი გამოწვეულია პროდუქტის ნაკლით და იმავდროულად მესამე პირის მოქმედებით. ხოლო მწარმოებლის ანაზღაურების ვალდებულება მცირდება ან გამოირიცხება, თუ ზიანის დადგომა გამოიწვია დაზარალებულის ან მის ნაცვლად პასუხისმგებელი პირის ბრალეულმა მოქმედებამ.
წუნდებული პროდუქტისა და პროდუქტის ცნება
მოთხოვნის აგება ცნებრივი სიზუსტით იწყება. პროდუქტი წუნდებულად მიიჩნევა, თუ იგი არ უზრუნველყოფს იმ საიმედოობას, რომელიც, ყველა გარემოების გათვალისწინებით, მოსალოდნელი იყო ამ პროდუქტისგან. ამასთან, პროდუქტი არ მიიჩნევა წუნდებულად მხოლოდ იმის გამო, რომ მოგვიანებით უფრო უკეთესი პროდუქტი იქნა ბრუნვაში შეტანილი. ეს წესი მნიშვნელოვანი დაცვაა: ტექნოლოგიური პროგრესი თავისთავად ხარვეზად არ ჩაითვლება.
პროდუქტის ცნებაც ფართოა: პროდუქტი არის ყველა მოძრავი ნივთი და ნივთთან დაკავშირებული მომსახურება, თუნდაც ეს ნივთი იყოს სხვა მოძრავი ან უძრავი ნივთის შემადგენელი ნაწილი. კოდექსის მიზნებისთვის ნივთი არ მოიცავს სურსათის პირველად პროდუქტს და ნადირობის შედეგად მოპოვებულ პროდუქტს, ხოლო პროდუქტი მოიცავს ბაზარზე განთავსებულ საქონელს მიუხედავად იმისა, განკუთვნილია თუ არა იგი უშუალოდ საბოლოო მომხმარებლისთვის.
დელიქტური მოთხოვნის ზოგადი საფუძველი სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლია: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. პროდუქტის პასუხისმგებლობის სფეროში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაზარალებულის ბრალის ინსტიტუტი: თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი მაშინაც გამოიყენება, როცა დაზარალებულის ბრალი მის უმოქმედობაში გამოიხატება, ანუ ზიანის თავიდან აცილებაში ან შემცირებაში.
სამედიცინო დაწესებულების მიერ მიყენებული ზიანი
სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას, მათ შორის ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგის დროს, პირის ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანი საერთო საფუძვლებზე ანაზღაურდება, და ზიანის მიმყენებელი პასუხისმგებლობისგან თავისუფლდება, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის. პროდუქტის პასუხისმგებლობის კონტექსტში ეს ნორმა მნიშვნელოვანია მაშინ, როცა დავა სამედიცინო მოწყობილობასთან ან პრეპარატთან არის დაკავშირებული: მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის დავაში დამატებითი წესები შეიძლება ჩაერთოს.
ანაზღაურება და ხანდაზმულობა
მოთხოვნის შინაარსი სრულად აგებული უნდა იყოს: სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. დროის კონტროლიც გადამწყვეტია: დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.
ხშირად დასმული კითხვები
შემიძლია თუ არა მწარმოებლისგან ზიანის მოთხოვნა, თუ მასთან ხელშეკრულება არ მაქვს?
დიახ. წუნდებული პროდუქტის მწარმოებელი პასუხს აგებს ამ პროდუქტით გამოწვეული ზიანისათვის, მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დაზარალებულთან.
როდის თავისუფლდება მწარმოებელი პასუხისმგებლობისგან?
განთავისუფლება შესაძლებელია, მაგალითად, როცა პროდუქტი არ გაუტანია სარეალიზაციოდ, როცა ნაკლი პროდუქტს გატანისას არ ჰქონია, როცა იგი არ უწარმოებია კომერციული ან პროფესიული მიზნით, როცა ნაკლი მაშინდელ ნორმებს შეესაბამებოდა, ან როცა ნაკლის აღმოჩენა მეცნიერებისა და ტექნიკის იმდროინდელი დონით შეუძლებელი იყო.
როდის არის პროდუქტი წუნდებული?
პროდუქტი წუნდებულად მიიჩნევა, თუ იგი არ უზრუნველყოფს იმ საიმედოობას, რომელიც, ყველა გარემოების გათვალისწინებით, მოსალოდნელი იყო ამ პროდუქტისგან. მხოლოდ უკეთესი პროდუქტის გამოჩენა წუნდებულობას არ ნიშნავს.
როგორ ზემოქმედებს ჩემი ბრალი ანაზღაურებაზე?
თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, ანაზღაურების ვალდებულება და მოცულობა იმაზეა დამოკიდებული, უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ბრალი უმოქმედობაშიც შეიძლება გამოიხატოს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი პროდუქტით მიყენებული ზიანის სარჩელებს დელიქტური რეჟიმის სისრულეში აგებს: ვადგენთ მწარმოებელს და განთავისუფლების საფუძვლების არსებობას, ვაფასებთ ნაკლისა და ზიანს შორის მიზეზობრიობას, ვინდივიდუალიზებთ ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს და ვაკეთებთ ბრალის განაწილების ანალიზს. მიმართეთ ჩვენს სპეციალისტებს, რომ წუნდებული პროდუქტისგან მიყენებული ზიანი სრულყოფილად დასაბუთებული მოთხოვნით ანაზღაურდეს.