შავი ფილტვის დაავადების სარჩელი — რეალური გზა საქართველოში
შავი ფილტვის — მტვრით გამოწვეული პნევმოკონიოზის — დაავადება სამთო და ენერგეტიკული სექტორის მუშაკებს ეხება. პირველივე ნაბიჯად ცხადად უნდა ითქვას: საქართველოში ასეთი დაავადებისთვის ცალკე ფედერალური კომპენსაციური სქემა არ არსებობს — ასეთი სქემები სხვა ქვეყნების ინსტიტუტია. ქართული სამართლის რეალური გზა ჩვეულებრივი დელიქტური სარჩელია: მუხლი 992 — პირი, რომელიც სხვას მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით ზიანს მიაყენებს, ვალდებულია აუნაზღაუროს; და მუხლი 997 — დამსაქმებელი პასუხს აგებს მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებაზე სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას. შრომის უსაფრთხოების საკითხები სხვა კანონმდებლობით რეგულირდება; სამოქალაქო სარჩელი კი ზიანს მისი რეალური მასშტაბით ანაზღაურებს.
დამსაქმებლის პასუხისმგებლობა — მუხლი 997
მუხლი 997 ასე განსაზღვრავს: პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას — და პასუხისმგებლობა არ დგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე. მტვრიან წარმოებაში ეს კონსტრუქცია მაშინ მუშაობს, როცა ზიანი საწარმოო პროცესში ჩართული სხვა პირის — ხელმძღვანელის, ტექნიკური პერსონალის — მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით არის გამოწვეული: დაცვით საშუალებებზე უარი, ვენტილაციის წესების დარღვევა ან უსაფრთხოების ინსტრუქციების უგულებელყოფა. ზოგადი ბრალის წესი (მუხლი 992) კი იმ შემთხვევას ფარავს, როცა მტვრის წყაროს მართვა პირდაპირ არის საწარმოს ბრალით დაუცველი. ამ ორი ნორმის სწორი შერჩევა საქმის პირველი სტრატეგიული გადაწყვეტილებაა.
გახსოვდეთ ასევე: მუხლი 997-ის გამოყენებისას „მესამე პირის" ფიგურა ფართოა — სამსახურებრივი პროცესის შიგნით დაშავებული მუშაკიც ამ პირთა წრეში ჯდება, როცა ზიანს სხვა მუშაკის მოქმედება იწვევს. ამიტომ საქმის აგებისას მნიშვნელოვანია, პროცესში ვინ რომელ როლში იყო, და ეს განაწილება დოკუმენტურად — ბრიგადის შემადგენლობით, ინსტრუქციებით და ცვლის ჩანაწერებით — დგინდება.
არაქონებრივი ზიანი — მუხლი 413
პნევმოკონიოზი ხანგრძლივი და უკუმიჯამო დაავადებაა: სუნთქვის ქრონიკული შეზღუდვა, ცხოვრების ხარისხის დაქვეითება და ტკივილი მატერიალურ ხარჯებამდე არსებობს. მუხლი 413 განსაზღვრავს: არაქონებრივი ზიანისთვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით — და სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისთვის ვნების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია ასეთი მოთხოვნა. შავი ფილტვის დაავადების მსხვერპლი სწორედ ამ ნორმით თხოულობს ფიზიკური და მორალური ტანჯვის ანაზღაურებას, და ამ მოთხოვნის ოდენობის დასაბუთება ის ადგილია, სადაც სამედიცინო და სამართლებრივი არგუმენტაცია ერთმანეთს ხვდება.