ტყვიით მოწამვლის საქმეები — ქართული სამართლის ჩარჩო
ტყვიით მოწამვლა ყველაზე ხშირად საცხოვრებელ ან საწარმოო გარემოსთან არის დაკავშირებული: ძველი საღებავები, კონტამინირებული ნიადაგი ან ტექნოლოგიური პროცესები. პირველივე უნდა ითქვას ცხადად: საქართველოს სამართალში ტყვიის შესახებ აშშ-სტილის ცალკე კანონმდებლობა არ არსებობს — ასეთი ზიანი ანაზღაურდება სამოქალაქო კოდექსის ჩვეულებრივი დელიქტური წესებით. საფუძველი ორია: მუხლი 992 — პირი, რომელიც სხვას მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით ზიანს მიაყენებს, ვალდებულია აუნაზღაუროს; და მუხლი 1000 — ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხით გამოწვეული ზიანისთვის პასუხისმგებლობა. ტყვიის შემცველი გარემოს ზიანი სწორედ ამ ჩარჩოში ფასდება.
ნაგებობის მფლობელის პასუხისმგებლობა — მუხლი 1000
მუხლი 1000 განსაზღვრავს: თუ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე მასში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისგან, ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია აუნაზღაუროს დაზარალებულს ზიანი, თუკი ამ საფრთხის განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ასეთი ნივთიერებების მფლობელების მიმართ, როცა მათგან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს. გამონაკლისი დაუძლეველი ძალაა — გარდა ელექტროგადამცემი ხაზების ავარიისა და ნავთობის, გაზის, წყლის ან ნავთობპროდუქტების მიმწოდებელი მოწყობილობების დაზიანებებისა. ასე რომ, ტყვიის წყაროს შემცველი შენობის ან ტერიტორიის მფლობელი სწორედ ამ ნორმით პასუხობს.
ბავშვების შემთხვევაში ეს კონსტრუქცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ბავშვის ორგანიზმი ტყვიის ზემოქმედებაზე უფრო მგრძნობიარეა, და ზიანი ხშირად სწორედ საცხოვრებელი გარემოდან მოდის. მშობლისთვის ეს ნიშნავს, რომ მოთხოვნის მიმართულება იქნება იმ შენობის ან ტერიტორიის მფლობელი, სადაც ოჯახი ცხოვრობს ან იმყოფებოდა — და წყაროს დადგენა საქმის ცენტრალური საყრდენია.
შენობის ჩამოქცევა და გადავარდნილი საგნები — მუხლი 1004
ტყვიით დაბინძურებულ გარემოსთან ერთად ზიანი ხშირად შენობის ნაკლითაა გამოწვეულ. მუხლი 1004 განსაზღვრავს: შენობის მესაკუთრე ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც შენობის ჩამოქცევის ან ცალკეული ნაწილების ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა — გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი არ არის გამოწვეული შენობის არასათანადრო მოვლით ან შენობის ნაკლით. თუ ზიანი მიყენებულია შენობიდან საგნის გადაგდებით, გადავარდნით ან გადაღვრით, პასუხს აგებს პირი, რომელსაც დაკავებული აქვს სადგომი — გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი დადგა დაუძლეველი ძალის მოქმედებით ან დაზარალებულის ბრალით. ეს ორი წესი ტყვიის კვალის შემცველ შენობებთან დაკავშირებულ საქმეებში მფლობელის პასუხისმგებლობის მეორე საყრდენია.