სიახლეების სტატიების წაშლა — რა არის შესაძლებელი ქართული სამართლით
ინტერნეტში დარჩენილი მცდარი საინფორმაციო სტატია წლების განმავლობაში აზიანებს პირის რეპუტაციას, და მისი წაშლის მოთხოვნა გასაგები სურვილია. პირველივე უნდა ითქვას ცხადად: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში სიახლის სტატიის ავტომატური წაშლის ან დე-ინდექსაციის განსაკუთრებული სტატუტი არ არსებობს. არსებობს კი სამოქალაქო-სამართლებრივი მექანიზმები, რომლებიც შედეგს იმავე მიმართულებით მიიღწევა: პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (მუხლი 408), იმავე არხით უარყოფა და საბუთის შეცვლა (მუხლი 18) და მცდარი ფაქტების გავრცელების ანაზღაურება (მუხლი 993). პირადი მონაცემების შესახებ სპეციალური რეჟიმი სხვა კანონმდებლობას მიეკუთვნება და აქ ზოგადად აღიწერება.
პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა — მუხლი 408
მუხლი 408 განსაზღვრავს: იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მოვალდებულებელი გარემოება. რეპუტაციული ზიანის შემთხვევაში ეს წესი იმას ნიშნავს, რომ აღდგენა პირველ ადგილზეა: სანამ ფული ითხოვება, სამართალი იმავე სივრცეში უნდა აღდგეს — უარყოფით, სწორი ცნობით ან მცდარი მასალის გავლენის აღმოფხვრით. ეს ნორმა სწორედ ის საყრდენია, რომლითაც მცდარი პუბლიკაციის შედეგები ერთგვაროვნად ქრება და არა მხოლოდ ფულად ანაზღაურდება.
უარყოფა და მომთხოვნი — მუხლები 18 და 19
მუხლის 18-ის მესამე ნაწილი ორ კონკრეტულ ინსტრუმენტს იძლევა: თუ შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით; ხოლო თუ ამგვარ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს. საინფორმაციო სტატიის შემთხვევაში პირველი ინსტრუმენტი მუშაობს: უარყოფა იმავე გამოცემაში ხდება, და სწორედ ეს ქმნის საჯარო წონასწორობას მცდარ მასალასთან. მეოთხე ნაწილი კი საპასუხო ცნობების გამოქვეყნების უფლებას იძლევა.
მცდარი სტატია ხშირაც გარდაცვლილ პირს ეხება. მუხლი 19 განსაზღვრავს: მე-18 მუხლში აღნიშნული უფლებები შეუძლია გამოიყენოს იმ პირმაც, რომელიც თვითონ არ არის სახელის ან პირადი ღირსების უფლების მატარებელი, მაგრამ საამისოდ აქვს დაცვის ღირსი ინტერესი — მას შეუძლია სახელისა და ღირსების ისეთი დაცვის მოთხოვნა, რომელიც პიროვნების არსების განმსაზღვრელია და სიკვდილის შემდეგაც გრძელდება. ამასთან, მორალური ზიანის ქონებრივი ანაზღაურების მოთხოვნა სიკვდილის შემდეგ დაუშვებელია.
ფაქტის უსამართლობა და ვადები
მოთხოვნის საფუძველი მუხლი 993-ია: მცდარად ჩაითვლება ის ფაქტები, რომლებიც აშკარად არასწორია; გამონაკლისიც კანონშია — ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოიშობა ისეთი გამონათქვამებისას, რომლებიც ემსახურება კანონიერი საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვას. ვადა კი მუხლი 1008 განსაზღვრავს: სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ვალდებული პირის შესახებ. საინფორმაციო მასალის შემთხვევაში ეს მომენტი პუბლიკაციის აღმოჩენის წერტილია, და მისი დადგენა დოკუმენტური საკითხია.