საავტომობილო ტრანსპორტის რეგულაცია: რომელი კანონი მართავს სფეროს
საავტომობილო ტრანსპორტის სფერო საქართველოში ერთი მართვადი სამართლებრივი კორპუსით არის განსაზღვრული — „საავტომობილო ტრანსპორტის შესახებ“ საქართველოს კანონით. ეს გვერდი სწორედ ამ კანონს აღწერს, როგორც სფეროს მართვის, ნებართვების, ავტოსატრანსპორტო საშუალებებისა და მძღოლების მიმართ მოთხოვნების და გადაზიდვის უსაფრთხოების საერთო ჩარჩოს. სატრანსპორტო სფეროს ზოგადი მართვისა და გზით მოძრაობის წესების ცალკეული აქტები არსებობს, მაგრამ ქვემოთ მოყვანილი ანალიზი სწორედ საავტომობილო ტრანსპორტის კანონის ნორმებს ეყრდნობა.
კანონის მუხლი 1 განსაზღვრავს სფეროს ძირითად ცნებებს. საავტომობილო ტრანსპორტი ტრანსპორტის სისტემის ნაწილია და მოიცავს საავტომობილო ტრანსპორტირებას და მასთან დაკავშირებულ საქმიანობას. ავტოსატრანსპორტო საშუალება ძრავიანი სატრანსპორტო საშუალება ან მათი შეწყვილებული კომბინაციაა, რომელიც გამოიყენება გზაზე ტვირთის გადასაზიდად და მგზავრთა გადასაყვანად. გადამზიდველი მეწარმეა, რომელიც ავტოსატრანსპორტო საშუალებას ფლობს და სათანადო ნებართვის საფუძველზე ახორციელებს გადაყვანას ან გადაზიდვას. ავტობუსი ის ავტოსატრანსპორტო საშუალებაა, რომლის დასასხდომი ადგილების რაოდენობა მძღოლის ადგილის გარდა 8-ს აღემატება, M1 კატეგორიის საშუალება კი — რომლის დასასხდომი ადგილები 8-ს არ აღემატება; მინივენი M1 კატეგორიის საშუალებაა 5-ზე მეტი დასასხდომი ადგილით.
მართვის სისტემა: სამინისტრო, სააგენტო, მუნიციპალიტეტი
კანონის მუხლი 3 განსაზღვრავს საავტომობილო ტრანსპორტის ამოცანებს: მოსახლეობისა და ეროვნული მეურნეობის მოთხოვნილებათა დაკმაყოფილება გადაყვანა-გადაზიდვებზე, ფიზიკურ და იურიდიულ პირთათვის სატრანსპორტო-საექსპედიციო და სხვა მომსახურების გაწევა, გადაზიდვის პროცესში ტვირთის დაცვა და მდგრადი მობილობის პრინციპზე ორიენტაცია.
მართვის სტრუქტურა მუხლი 4-ით არის დადგენილი: სახელმწიფო პოლიტიკას სფეროში შეიმუშავებს და ახორციელებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო; მოქმედი საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტების მოთხოვნათა დაცვის სახელმწიფო ზედამხედველობასა და კონტროლს ახორციელებს სახმელეთო ტრანსპორტის სააგენტო. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში რეგულარული სამგზავრო გადაყვანის ორგანიზებასა და მართვას შესაბამისი მუნიციპალიტეტი ახორციელებს, ხოლო დედაქალაქში ან სხვა თვითმმართველ ქალაქში ტაქსით გადაყვანას — მერიის სტრუქტურული ერთეული ან მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირი. გამოიყოფა აგრეთვე კლასიკური ავტომობილის ცნებაც: მექანიკური სატრანსპორტო საშუალება, რომლის წლოვანება 30 წელს აღემატება.
ნებართვისადმი დაქვემდებარებული საქმიანობის სახეები
მუხლი 5-1 ადგენს ხუთ სახის საქმიანობას, რომელიც ნებართვას ექვემდებარება. ნებართვა არის სახმელეთო ტრანსპორტის სააგენტოს ან შესაბამისი მუნიციპალიტეტის უფლებამოსილი ორგანოს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის საფუძველზე პირისთვის მინიჭებული უფლება — გარკვეული ვადით, კანონით დადგენილი პირობების დაცვით განახორციელოს საქმიანობა:
- მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში რეგულარული სამგზავრო გადაყვანა;
- საქართველოს დედაქალაქში ან სხვა თვითმმართველ ქალაქში მსუბუქი ავტომობილით — ტაქსით (M1 კატეგორია) გადაყვანა;
- საავტომობილო სამგზავრო გადაყვანა;
- საერთაშორისო საავტომობილო სატვირთო გადაზიდვა;
- საქართველოს ტერიტორიიდან უცხო ქვეყნის გადამზიდველის მიერ განხორციელებული ერთჯერადი საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვა, დადგენილი კვოტის ზევით.
აქ მნიშვნელოვანი გარანტიაა ჩაშენებული: ნებართვის გაცემაზე უარის თქმა გასაცემი ნებართვების შეზღუდული რაოდენობის მოტივით დაუშვებელია, გარდა ორი შემთხვევისა — მუნიციპალური რეგულარული გადაყვანისა და ტაქსის ნებართვებისა. საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვის კონტექსტში კანონი განმარტავს კვოტასაც — საერთაშორისო ორგანიზაციის ან შეთანხმებით დადგენილ გადაყვანა-გადაზიდვათა შეზღუდულ რაოდენობას — და ავტორიზაციის ბლანკს, რომელიც უცხო ქვეყნის გადამზიდველს საქართველოს ტერიტორიაზე ოპერაციის განხორციელების ან ტრანზიტის უფლებას ანიჭებს.