გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება
სამრეწველო საქმიანობის ნებართვის სამართლებრივი ბირთვი „საქართველოს გარემოს დაცვის შესახებ“ კანონის მე-35 მუხლია: საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ეკოლოგიური, სოციალური და ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინების, აგრეთვე ადამიანის ჯანმრთელობის, ბუნებრივი გარემოს, კულტურულ და მატერიალურ ფასეულობათა დაცვის მიზნით საქართველოს ტერიტორიაზე საქმიანობის განხორციელებისათვის აუცილებელია გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება. გარემოზე შესაძლო ზემოქმედების გამოვლენისა და შესწავლის მიზნით გადაწყვეტილების გაცემამდე გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის შესაბამისად ხორციელდება გარემოზე ზემოქმედების შეფასების პროცედურა, ხოლო გადაწყვეტილების გაცემასთან დაკავშირებული საკითხები ამ კოდექსით განისაზღვრება. კანონის შესწორება წინასწარმეტყველებს კიდევ ერთ საფეხურსაც: „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვისადმი დაქვემდებარებული საქმიანობისთვის აუცილებელია ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვა, რომელიც ამოქმედდა 2026 წლის 1 სექტემბრიდან; ამ ნებართვისადმი დაქვემდებარებული საქმიანობები და გაცემასთან დაკავშირებული საკითხები სწორედ ამ კანონით განისაზღვრება. ამრიგად, სამრეწველო ობიექტისთვის გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება არის ის ადმინისტრაციული საფუძველი, რომლის გარეშეც საქმიანობის დაწყება კანონიერი არ არის, და მის წინ მიმდინარეობს ზემოქმედების შეფასება — დამოუკიდებელი ანალიტიკური ეტაპი, რომელიც გადაწყვეტილებას ფაქტობრივ საფუძველს აძლევს.
ზოგადი მოთხოვნები საქმიანობის განხორციელების პროცესში
კანონის მე-39 მუხლი საქმიანობის მიმდინარეობის რეჟიმს აყალიბებს. საქმიანობისას უნდა შესრულდეს ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვის მოთხოვნები, გათვალისწინებულ იქნეს გარემოს დაცვის, ბუნებრივი რესურსების რაციონალური გამოყენების, გარემოს აღდგენის ღონისძიებები და მათი განხორციელებისათვის საჭირო ფინანსური საშუალებები. საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია ჰქონდეს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებთან შეთანხმებული ტექნოგენური ავარიისა და ბუნებრივი კატასტროფის შედეგების თავიდან აცილებისა და პროფილაქტიკის ოპერატიული და სისტემატური ღონისძიებების, ავარიისა და კატასტროფის დროს მოქმედების გეგმები; შექმნას და მზადყოფნაში ჰყავდეს ავარიის სალიკვიდაციო ტექნიკური საშუალებებით უზრუნველყოფილი სამსახური და ყოველი მოსალოდნელი და მომხდარი ავარიისა და კატასტროფის შესახებ დროულად აცნობოს შესაბამის სახელმწიფო ორგანოებს და მოსახლეობას. ყურადღება მიაქციეთ, რომ გეგმები ოპერატიული და სისტემატური უნდა იყოს — ერთჯერადი დოკუმენტი საკმარისი არ არის, ისინი განახლებად მდგომარეობაში უნდა იმყოფებოდნენ. მოსახლეობის ინფორმირების ვალდებულება კი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც საწარმო დასახლებულ პუნქტთან ან მგრძნობიარე ეკოსისტემასთან მდებარეობს; ამ პირობების შესრულების სამართლებრივ რეჟიმს საქართველოს კანონმდებლობა არეგულირებს.
მოთხოვნები ექსპლუატაციაში გადაცემისას
კანონის მე-40 მუხლი სამეურნეო ობიექტების ექსპლუატაციაში გადაცემის წინაპირობებს განსაზღვრავს: დაუშვებელია სამეურნეო ობიექტების ექსპლუატაციაში შესვლა, თუ არ არის უზრუნველყოფილი საშიში ნარჩენების უტილიზაციის, გაუვნებელყოფის დანადგარების, გამწმენდი ნაგებობების, გარემოს მდგომარეობაზე კონტროლის საშუალებების გამართული მუშაობა და პროექტით გათვალისწინებული გარემოსდაცვითი ღონისძიებების განსახორციელებელი საშუალებების არსებობა. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ ობიექტი ვერ დაიწყებს მუშაობას მანამ, სანამ მისი გამწმენდი ინფრასტრუქტურა და მონიტორინგის საშუალებები რეალურად ფუნქციონირებს: ქაღალდზე არსებული, მაგრამ უმუშავე გამწმენდი ნაგებობა კანონის თვალში გამართულ მუშაობად არ ცნობილება. კანონი არ კმაყოფილდება დანადგარების არსებობის ფაქტით — მათი გამართული მუშაობა ითხოვს, რაც ნიშნავს, რომ ექსპლუატაციაში გადაცემის მომენტში ყველა გამწმენდი და კონტროლური სისტემა ექსპლუატაციურ რეჟიმში უნდა იყოს გადაყვანილი და შესაბამისი დოკუმენტაციით დადასტურებული. ამგვარად კანონი კომისირების ეტაპს ფორმალობიდან რეალურ ტექნიკურ შემოწმებად აქცევს.
მოთხოვნები ლიკვიდაციისას
კანონის მე-41 მუხლი სამეურნეო ობიექტის ნაწილობრივი ან სრული ლიკვიდაციისას საქმიანობის სუბიექტს ავალდებულებს დაიცვას ამ კანონით და საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა მოთხოვნები. ლიკვიდაცია გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით საქმიანობის დასრულების საბოლოო ეტაპია: ამ დროს წყდება ნარჩენების, დაბინძურებული ნიადაგის, აღდგენითი ღონისძიებების ბედი. ექსპლუატაციაში გადაცემისა და ლიკვიდაციის მოთხოვნები ერთად ქმნიან ობიექტის სიცოცხლის ციკლის ეკოლოგიურ ჩარჩოს: გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება და ზემოქმედების შეფასება ობიექტის დაგეგმვის ეტაპზე ჯდება, მე-39 მუხლის ზოგადი მოთხოვნები — მთელი ექსპლუატაციის პერიოდში, მე-40 მუხლი — გაშვების მომენტში, მე-41 მუხლი კი გათიშვისას. სამივე ეტაპისთვის დამახასიათებელია ერთი პრინციპი: გარემოსდაცვითი ღონისძიებები არ არის ფორმალური დანართი ეკონომიკურ პროექტთან — მათი განხორციელების საშუალებები და ფინანსური უზრუნველყოფა სავალდებულო პირობად არის დასახელებული, ხოლო ავარიული მზადყოფნა საქმიანობის განუყოფელ ნაწილად; ერთი ეტაპის დარღვევა მთელ ციკლს აუქმებს სამართლებრივი თვალსაზრისით.
ხშირად დასმული კითხვები
სამრეწველო საქმიანობის ნებართვებზე ყველაზე ხშირად გადაწყვეტილების საფუძველი, ავარიული მზადყოფნა და ექსპლუატაციაში გადაცემის პირობები იკითხება.
რა არის გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება?
საქმიანობის განხორციელებისთვის აუცილებელი ადმინისტრაციული საფუძველი; მის წინ მიმდინარეობს გარემოზე ზემოქმედების შეფასების პროცედურა გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის შესაბამისად.
რა ვალდებულებები აქვს სუბიექტს საქმიანობისას?
ავარიების პროფილაქტიკის შეთანხმებული გეგმები, სალიკვიდაციო სამსახური, მოსახლეობის დროული ინფორმირება და გარემოს აღდგენის ღონისძიებების ფინანსური უზრუნველყოფა.
როდის არის აკრძალული ექსპლუატაციაში გადაცემა?
თუ გამწმენდი დანადგარები, საშიში ნარჩენების უტილიზაციის საშუალებები ან კონტროლის სისტემები გამართულად არ მუშაობს და პროექტით გათვალისწინებული ღონისძიებების საშუალებები არ არსებობს.
რა ვრცელდება ლიკვიდაციაზე?
კანონით დადგენილი გარემოსდაცვითი მოთხოვნები ობიექტის ნაწილობრივ ან სრულ ლიკვიდაციასაც აწესრიგებს — საქმიანობის შეწყვეტა სუბიექტს ამ მოთხოვნებისგან არ ათავისუფლებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მუშაობს სამრეწველო პროექტების შემმუშავებლებთან: ვამზადებთ გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებისა და ზემოქმედების შეფასების დოკუმენტაციას, ვაანალიზებთ ავარიული მზადყოფნის მოთხოვნებს და ვაფასებთ ექსპლუატაციაში გადაცემისა და ლიკვიდაციის პირობებს.
თუ სამრეწველო ობიექტის გაშვებას გეგმავთ ან გარემოსდაცვითი მოთხოვნების შესრულებაზე კითხვა გაქვთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ თქვენს პროექტს კანონმდებლობის საფუძველზე.