ატმოსფერული ჰაერის დაცვის სტატუტური ბაზა გარემოს დაცვის შესახებ საქართველოს კანონშია: კანონი აწესრიგებს გარემოს მდგომარეობის მაჩვენებლების აღრიცხვას, მონიტორინგს, დაცვის ნორმებს და მათ დაწესების წესს. ბიზნესისთვის ეს ნიშნავს, რომ ჰაერის ხარისხთან დაკავშირებული მოთხოვნები ორ ფენად იშლება — ხარისხობრივი ნორმები გარემოსთვის და ემისიის ზღვრულად დასაშვები ნორმები კონკრეტული წყაროსთვის. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს სისტემა.
აღრიცხვა, ანგარიშგება და მონიტორინგი
გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი და რაოდენობრივი მაჩვენებლების აღრიცხვა, ანგარიშგება და შეფასება მოიცავს გარემოს მდგომარეობისა და ბუნებრივი რესურსების კადასტრების შედგენას, სტატისტიკას, ინვენტარიზაციას, პასპორტიზაციას და კარტოგრაფირებას. ამ სახელმწიფო აღრიცხვას თავისი კომპეტენციის ფარგლებში ხელმძღვანელობს და კოორდინაციას უწევს მინისტრთან და სხვა შესაბამის უწყებებთან ერთად ჯანმრთელობის დაცვის სფეროს სამინისტრო.
გარემოს მდგომარეობაზე დაკვირვების, ანუ მონიტორინგის, სისტემა დაკვირვებით მიღებული ინფორმაციის ანალიზისა და პროგნოზირების ერთობლიობას წარმოადგენს; მის საერთო კოორდინაციას მინისტრი ახორციელებს. მონიტორინგის შედეგები საზოგადოებრიობისთვის ხელმისაწვდომია — ეს ნიშნავს, რომ ჰაერის მდგომარეობის ოფიციალური მონაცემები იმავე საჯარო ბაზაზეა აგებული, რომელზედაც კომპანიის გარემოსდაცვითი პოზიცია ფასდება.
დაცვის ნორმების სისტემა
გარემოს დაცვის ნორმების დაწესების მიზანია დადგინდეს საქმიანობის გარემოზე ზემოქმედების ისეთი ნორმები, რომლებიც უზრუნველყოფენ გარემოს ეკოლოგიურ წონასწორობას. ამ მიზნით წესდება: გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები; გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიისა და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები; გარემოში ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები; ეკოლოგიური მოთხოვნები პროდუქციისადმი; და გარემოზე დატვირთვის ნორმები.
ხარისხობრივი ნორმების ჩამონათვალი კონკრეტულია: ატმოსფერულ ჰაერში, წყალსა და ნიადაგში ადამიანის ჯანმრთელობისა და ბუნებრივი გარემოსთვის მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციისა და მიკროორგანიზმების რაოდენობათა ზღვრულად დასაშვები ნორმები; ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველებისა და სხვაგვარი ფიზიკური ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები; და რადიაციული ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები. ეს ნორმები განისაზღვრება 5 წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც მინისტრთან შეთანხმებით შეიმუშავებს და ამტკიცებს ჯანმრთელობის დაცვის სფეროს სამინისტრო.
წყაროსთვის განსაზღვრული ემისიის ნორმები
გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიის და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები მუშავდება დაბინძურების ყოველი კონკრეტული წყაროსთვის მათი ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ადგილმდებარეობის ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით — იმგვარად, რომ ემისიური ნივთიერებებისა და მიკროორგანიზმების კონცენტრაციამ ადგილზე არ გადააჭარბოს ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეს.
ეს ნორმები განისაზღვრება ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც შეიმუშავებს და ამტკიცებს მინისტრი.
მონიტორინგისა და აღრიცხვის სისტემა კომპანიის ოპერაციულ სინამდვილესთან ასე უკავშირდება: საწარმოს გარშემო ჰაერის ფონური მდგომარეობა ოფიციალური დაკვირვების მონაცემებზეა აგებული, და ახალი წყაროს დაგეგმვისას სწორედ ეს ფონი უნდა გაითვალისწინოს ნორმის გაანგარიშებამ. ამასთან, ხუთწლიანი ციკლი ნიშნავს, რომ ერთხელ დადგენილი ნორმა დროის გასვლით არ რჩება უცვლელი — კომპანიამ განახლებული დებულებების თვალყურის დევნება და საკუთარი გაანგარიშებების მასთან შეჯერება სჭირდება, რადგან შესაბამისობა ყოველთვის მოქმედი ნორმის ჭრილში ფასდება.
აღრიცხვის სისტემის კიდევ ერთი პრაქტიკული მხარე ის არის, რომ ის სახელმწიფო დონეზეა ცენტრალიზებული: კადასტრები, სტატისტიკა და კარტოგრაფირება ერთ სურათად თავს იყრის, რომელზეც შემდგომ სექტორული გადაწყვეტილებები აგებულია. კომპანიისთვის ეს იმით არის მნიშვნელოვანი, რომ საკუთარი პოზიციის დასაბუთება საჯარო მონაცემების მეშვეობითაა შესაძლებელი, და იმითაც, რომ ამ მონაცემებთან შეუსაბამობა სწორედ ის აღმოჩნდება, რაზეც სახელმწიფო კონტროლის რეაგირება აგებულია.
საბოლოო ჯამში, ჰაერის ხარისხთან დაკავშირებული შესაბამისობა სამი კითხვის საშუალებით იშლება: რა ხარისხობრივი ნორმები მოქმედებს გარემოზე; რა ემისიის ნორმები განსაზღვრულა ჩემი წყაროსთვის ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ფონის გათვალისწინებით; და რა მონიტორინგის მონაცემები არსებობს ჩემს ადგილზე. ამ სამივეზე პასუხი ოფიციალურ საფუძვლებზეა შესაძლებელი, და მათი ერთად მოძიება სწორედ ის სამუშაოა, რომელიც შესაბამისობის დასკვნამდე მიგვიყვანს. კომპანიისთვის აქედან მოდის პრაქტიკული დასკვნა: ჰაერის ხარისხის შესაბამისობა არ არის მხოლოდ ზოგადი სტანდარტის დაცვა — ის ყოველთვის კონკრეტულ წყაროზეა მორგებული, და წყაროს ტექნოლოგიური ცვლილება ნორმების გადაანგარიშებას ითხოვს.ხარისხობრივი ნორმებისა და ემისიის ნორმების განმასხვავებელი ხაზი სწორედ ის არის, რომ პირველი გარემოს საერთო მდგომარეობას აწესრიგებს, მეორე კი კონკრეტულ წყაროს უშუალოდ უკავშირდება: ერთი და იმავე ტერიტორიაზე მოქმედ სხვადასხვა საწარმოსთვის ემისიის ნორმები განსხვავებული შეიძლება იყოს, რადგან ტექნოლოგიები და ფონური დაბინძურება განსხვავებულია. ამიტომ შესაბამისობის შეფასება ყოველთვის კონკრეტული წყაროს დოკუმენტაციით უნდა დაიწყოს.
ხშირად დასმული კითხვები
სად არის ჰაერის დაცვის საფუძველი?
გარემოს დაცვის შესახებ საქართველოს კანონში — აღრიცხვის, მონიტორინგისა და ნორმების დაწესების წესით.
რა არის ხარისხობრივი ნორმები?
მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციის, ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველებისა და რადიაციის ზღვრულად დასაშვები ნორმები.
რამდენად ხშირად განახლდება ნორმები?
ხარისხობრივი ნორმები და ემისიის ნორმები ხუთ წელიწადში ერთხელ განისაზღვრება.
წყაროსთვის როგორ ითვლება ნორმა?
ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით, რომ ადგილზე კონცენტრაცია საშვალო დონეს არ აღემატებოდეს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ბიზნესს ეხმარებიინ ჰაერის ხარისხის შესაბამისობის მოწესრიგებაში: ვაანალიზებთ თქვენი წყაროსთვის მოქმედ ნორმებს, ვამზადებთ გაანგარიშებებს და განცხადებებს, ვაფასებთ კომპლაიენსის რისკებს და ვწარმოადგენთ თქვენს ინტერესებს უწყებებთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევადგენთ თქვენი საწარმოს კონკრეტულ საჭიროებებზე მორგებულ გეგმას.