წყლის ხარისხის სტანდარტები ქართულ სამართალში
წყლის ხარისხის სტანდარტები საქართველოში გარემოს დაცვის შესახებ კანონის ნორმატიულ სისტემაში თავსდება: კანონი გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივ ნორმებს, მავნე ნივთიერებათა ემისიის ზღვრულად დასაშვებ ნორმებს და ნარჩენების მიმართ ეკოლოგიურ მოთხოვნებს განსაზღვრავს, და სწორედ ეს სამი კონტური ქმნის იმ სამართლებრივ ჩარჩოს, რომლითაც წყლის ობიექტების ხარისხი იცავა. თუ თქვენი საწარმო წყალს იყენებს ან მასში აბრუნებს გამოყენებულ წყალს, ამ სამი ნორმატიული ფენის ცოდნა აუცილებელია.
ხარისხობრივი ნორმები
კანონის მე-29 მუხლით გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმებია: ატმოსფერულ ჰაერში, წყალსა და ნიადაგში ადამიანის ჯანმრთელობისა და ბუნებრივი გარემოსთვის მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციისა და მიკროორგანიზმების რაოდენობათა ზღვრულად დასაშვები ნორმები; ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველებისა და სხვაგვარი ფიზიკური ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები; და რადიაციული ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები. ეს ნორმები განისაზღვრება 5 წელიწადში ერთხელ „გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმების შესახებ“ დებულებით, რომელსაც სამინისტროსთან შეთანხმებით შეიმუშავებს და ამტკიცებს ჯანმრთელობის მიმართულების სამინისტრო. წყლისთვის ეს კონცენტრაციების ზღვრების სისტემას ნიშნავს — სწორედ მათ მიმართ იზომება წყლის ობიექტის ფაქტობრივი მდგომარეობა.
ემისიის ზღვრულად დასაშვები ნორმები
კანონის მე-30 მუხლი ემისიის ნორმებს წყაროზე მიბმულად აწესრიგებს: გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიისა და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები მუშავდება დაბინძურების ყოველი კონკრეტული წყაროსთვის მისი ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ადგილმდებარეობის ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით იმგვარად, რომ ემისიური ნივთიერებების და მიკროორგანიზმების კონცენტრაციამ ადგილზე არ გადააჭარბოს ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეს. ეს ნიშნავს, რომ წყალჩაშვების მისაღები პარამეტრები ორმხრივად არის განსაზღვრული: ერთი მხრივ, წყაროს ტექნოლოგია და, მეორე მხრივ, ადგილის ფონური მდგომარეობა. ემისიის ნორმები განისაზღვრება ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც შეიმუშავებს და ამტკიცებს გარემოს დაცვის სამინისტრო.
ნარჩენები და წყლის ობიექტები
კანონის მე-34 მუხლი ნარჩენების მიმართ ეკოლოგიურ მოთხოვნებს ადგენს და წყლის ხარისხისთვის ფუნდამენტურ აკრძალვას შეიცავს: აკრძალულია ყოველგვარი ნარჩენების განთავსება ზღვაში და წყლის სხვა ობიექტებში. საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია უზრუნველყოს ნარჩენების პრევენცია, შეგროვება, აღდგენა და განთავსება გარემოსდაცვითი, სანიტარულ-ჰიგიენური და ეპიდემიოლოგიური ნორმებისა და წესების დაცვით; ნარჩენების განთავსება და დამარხვა ნებადართულია მხოლოდ სპეციალურად განსაზღვრულ ადგილებში, ხოლო რადიოაქტიური და სხვა სახიფათო ნარჩენებისთვის — საგანგებოდ განსაზღვრულ ადგილებში. წყლის ობიექტთან მდებარე საწარმოსთვის ეს ნორმები პირდაპირ ლოგისტიკასაც კი ეხება — სად და როგორ განთავსდება წარმოების ნარჩენები.
რას ნიშნავს ეს საწარმოსთვის
წყლის ხარისხის სტანდარტებთან შესაბამისობის ზოგადი ლოგიკა ასეთია: ჯერ განისაზღვრება ხარისხობრივი ნორმა — რა კონცენტრაციებია დასაშვები წყალში; შემდეგ ამ ნორმას მიებმება წყაროს ემისიის ნორმა — რამდენი და რომელი ნივთიერება შეიძლება ჩაიშვას კონკრეტული ობიექტიდან; და ბოლოს, ნარჩენების ნორმები კრძალავს წყლის ობიექტების გამოყენებას ნარჩენთა განსათავსებლად. ამ სამი ფენის ერთად წაკითხვა არის ის მინიმუმი, რაც წყლის მომხმარებელ საწარმოს სამართლებრივი რისკებისგან იცავს.
წყლის ხარისხთან დაკავშირებული შესაბამისობის სამუშაოები ლოგიკურ თანმიმდევრობას მიჰყვება. პირველ ეტაპზე განისაზღვრება, რომელი წყლის ობიექტია შესაბამისი და მისთვის დადგენილი ხარისხობრივი ნორმები — ეს საწყისი წერტილია. მეორე ეტაპზე შეფასდება საწარმოს წყალჩაშვების შემადგენლობა და მოცულობა და მათი შესაბამისობა ემისიის ზღვრულ ნორმებთან, რომლებიც კონკრეტულ წყაროზეა მიბმული. მესამე ეტაპზე გადამოწმდება ნარჩენების მართვის პრაქტიკა — გენერირებული ნარჩენები არავითარ შემთხვევაში არ უნდა მოხვდეს წყლის ობიექტში.
დამატებითი სიფრთხილის საგანია ფონური დაბინძურების ცვალებადობა: ემისიის ნორმა წყაროს ადგილმდებარეობის ფონს ითვალისწინებს, და თუ მდინარეში ან ტბაში ფონი სხვა წყაროების გამო შეიცვალა, თქვენი ობიექტისთვის დასაშვები ზღვარიც შესაძლოა განსხვავდებოდეს ძველი გაანგარიშებისგან. ამიტომ ფონის მონიტორინგი საწარმოს საკუთარი ინტერესია — ის იმის საშუალებასაც იძლევა, დროულად გამოითხოვოთ ნორმის გადახედვა.
დამატებით, წყლის ობიექტთან საზღვრის დოკუმენტირებაც მნიშვნელოვანია: სადავო სიტუაციებში სწორედ საზღვრის აღწერა წყვეტს, რომელი წყაროს ზემოქმედება განიხილება და ვის ეკისრება შესაბამისი ვალდებულება.
გამოცდილება მეტყველებს, რომ საწარმოები ყველაზე ხშირად ზუსტად მეორე ეტაპზე შეცდებიან: ემისიის ნორმების განახლება ხუთ წელიწადში ერთხელ ხდება, და განახლებული დებულება ძველ პარამეტრებს ცვლის. ამიტომ შესაბამისობის შეფასება ერთჯერად აქტად კი არა, პერიოდულ პროცედურად უნდა იყოს მოწყობილი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ წყლის ხარისხის სტანდარტებთან დაკავშირებით ხშირად დასმულ კითხვებს.
რა არის ხარისხობრივი ნორმები?
წყალში მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციისა და მიკროორგანიზმების რაოდენობის ზღვრულად დასაშვები ნორმები, რომლებიც 5 წელიწადში ერთხელ განისაზღვრება შესაბამისი დებულებით.
როგორ იდგება ემისიის ნორმა?
დაბინძურების კონკრეტული წყაროსთვის, ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით, ისე რომ ადგილზე კონცენტრაცია ზღვრულ დონეს არ გადააჭარბოს.
შეიძლება თუ არა ნარჩენების განთავსება წყალში?
არა. ყოველგვარი ნარჩენების განთავსება ზღვაში და წყლის სხვა ობიექტებში აკრძალულია; განთავსება შესაძლებელია მხოლოდ სპეციალურად განსაზღვრულ ადგილებში.
ვინ ამტკიცებს ნორმებს?
ხარისხობრივ ნორმებს — ჯანმრთელობის მიმართულების სამინისტრო გარემოს დაცვის სამინისტროსთან შეთანხმებით; ემისიის ნორმებს — გარემოს დაცვის სამინისტრო, ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ თქვენი საწარმოსთვის მოქმედი ნორმატიული ჩარჩოს გამოკითხვაში, წყალჩაშვების პარამეტრების გაანგარიშებაში და ნარჩენების მართვის გეგმის წყლის ობიექტებთან თავსებადობაში. ყოველი დასკვნა ეყრდნობა კანონის ზემოაღნიშნული მუხლების ზუსტ ტექსტს.