საშიში ნივთიერებები და ნებართვითი რეჟიმი
საშიშ ნივთიერებებთან დაკავშირებული საქმიანობა საქართველოში გარემოს დაცვის შესახებ კანონის რამდენიმე ნორმაზეა აგებული: ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმებზე, ოზონის შრის დაცვასა და სპეციალურ ნებართვაზე და სახელმწიფო კონტროლის სისტემაზე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი წესი: კანონით დადგენილი შემთხვევების გარდა, საშიში ნივთიერებების შემცველ პროდუქციას საქართველოში მხოლოდ სპეციალური ნებართვით შემოაქვთ — და ეს ნორმა პირდაპირ ოზონის შრს შლად ქიმიურ ნივთიერებებს ეხება.
ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები
კანონის მე-31 მუხლით მინერალური სასუქების, მცენარეთა დაცვის, ზრდის სტიმულატორების და სხვა ქიმიური საშუალებების გარემოში გამოყენების ნორმები დგინდება იმგვარად, რომ საფრთხე არ შეექმნას ადამიანის ჯანმრთელობას, მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროს და ნიადაგს. ამ ნორმებს და ქიმიური საშუალებების ტრანსპორტირების, შენახვისა და გამოყენების წესებს 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და შესაბამისი დებულებით ამტკიცებს გარემოს დაცვის სამინისტრო ჯანმრთელობის მიმართულების სამინისტროსთან შეთანხმებით. ქიმიური ნივთიერებების ოპტიმალური გამოყენების, რისკის შემცირების, აღრიცხვისა და კონტროლის მიზნით კი დგას ქიმიურ ნივთიერებათა ერთიანი სახელმწიფო რეესტრი, რომლის შედგენის წესს საქართველოს კანონმდებლობა განსაზღვრავს. საწარმოსთვის ეს ნიშნავს, რომ მის მიერ გამოყენებული ნივთიერებების წრე ცნობილ და რეგისტრირებულ სივრცეში უნდა ჯდებოდეს.
ოზონის შრის დაცვა და სპეციალური ნებართვა
კანონის მე-52 მუხლი ოზონის შრის დაცვის სამივე ძირითედ ნორმას შეიცავს. პირველი: საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია შეამციროს ან შეწყვიტოს ისეთი ქიმიური საშუალებების წარმოება ან გამოყენება, რომლებიც ზეგავლენას ახდენენ და შლიან დედამიწის ოზონის შრეს. მეორე: ამ ქიმიურ ნივთიერებებს შემცველი პროდუქცია საქართველოში შემოაქვთ მხოლოდ სპეციალური ნებართვით — ეს არის ის ნებართვითი რეჟიმი, რომელიც ამ გვერდის საგნის ბირთვს წარმოადგენს. მესამე: ოზონის შრის დაცვის სამართლებრივ რეჟიმს საქართველოს იურისდიქციის ფარგლებში საქართველოს კანონმდებლობა აწესებს. იმპორტიორისთვის აქედან გამომდინარეობს მარტივი შემოწმების წესი: თუ პროდუქცია ოზონშემშლელ ნივთიერებებს შეიცავს, მისი შემოტანა სპეციალური ნებართვის გარეშე კანონდარღვევაა.
სახელმწიფო კონტროლი და ზიანის ვადა
კანონის მე-57 მუხლი სახელმწიფო კონტროლს აწესრიგებს: გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის სფეროში კონტროლს ახორციელებენ სამინისტრო, დეპარტამენტი, დაცული ტერიტორიების სააგენტო, ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტო და სახელმწიფო ტყის მართვის ორგანო. ინსპექტირება გეგმურ ან არაგეგმურ შემოწმებასა და დათვალიერებას მოიცავს; შემოწმება ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს საჭიროებს, რომლის გასაჩივრებაც შემოწმებას არ აჩერებს. პასუხისმგებლობის დაკისრება არ ათავისუფლებს გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისგან, ხოლო ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა 10 წელია უფლების წარმოშობის მომენტიდან — მაკონტროლებელი ორგანოს მიერ ზიანისა და ვალდებული პირის შეტყობისას.
პრაქტიკული რეკომენდაციები და იმპორტიორის სია
საშიშ ნივთიერებებთან მომუშავე საწარმოსთვის სამი ნაბიჯი მნიშვნელოვანია. პირველი — ნივთიერებების ინვენტარიზაცია და მათი შესაბამისობა ერთიან სახელმწიფო რეესტრთან. მეორე — გამოყენების, ტრანსპორტირებისა და შენახვის მოქმედი წესების გამოკითხვა, რომლებიც ყოველ ხუთ წელიწადში განახლდება. მესამე — იმპორტირებადი პროდუქციის შემოწმება ოზონშემშლელი კომპონენტების თვალსაზრისით, რადგან სპეციალური ნებართვა სწორედ ამ შემთხვევაშია საჭირო.
საშიშ ნივთიერებებთან დაკავშირებული პრაქტიკული სამუშაოები სამივე ნორმატიულ ფენაზე ვრცელდება. ინვენტარიზაციის ეტაპზე დგინდება, რომელ ნივთიერებებს იყენებს საწარმო და რომელნი არიან აღრიცხული ერთიან სახელმწიფო რეესტრში. წესების ეტაპზე გადამოწმდება ტრანსპორტირების, შენახვისა და გამოყენების მიმდინარე მოთხოვნები. იმპორტის ეტაპზე კი გადამწყვეტია ოზონშემშლელი კომპონენტების არსებობა: ასეთი პროდუქცია საზღვარგარეთ მხოლოდ სპეციალური ნებართვით გამოდის.
ცალკე უნდა აღინიშნოს პასუხისმგებლობის პერსპექტივა: წარმოების ან იმპორტის წესების დარღვევა სანქციასთან ერთად გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებასაც ბადებს, და მოთხოვნის ვადა 10 წელია. ეს ნიშნავს, რომ დღევანდელი ოპერაციის შედეგი მრავალწლიან პერსპექტივაშიც შეიძლება სადავო გახდეს, და დოკუმენტაციის შენახვა სწორედ ამ ვადით უნდა იყოს დაგეგმილი.
და ბოლო: ერთიან სახელმწიფო რეესტრთან მუშაობა ორმხრივია — საწარმო არა მხოლოდ იყენებს რეესტრის მონაცემებს, არამედ საკუთარი ნივთიერებების აღრიცხვაშიც მონაწილეობს, და ამ ურთიერთობის სისწორე შემდგომ ყველა გამოყენებაზე აისახება.
ხუთწლიანი განახლების ციკლი იმასაც ნიშნავს, რომ საწარმოს შიდა ინსტრუქციები დროდადრო უახლესდება: გუშინ დასაშვები პარამეტრი დღეს შეიძლება ახალი დებულებით იყოს შეცვლილი. ამიტომ შესაბამისობის პროგრამა წესების განახლების კალენდარსაც უნდა მოიცავდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვაჯამებთ საშიშ ნივთიერებებთან დაკავშირებულ ხშირად დასმულ კითხვებს.
როდის არის საჭირო სპეციალური ნებართვა?
ოზონის შრეს შლადი ქიმიური ნივთიერებების შემცველი პროდუქციის საქართველოში შემოტანა მხოლოდ სპეციალური ნებართვით შეიძლება; ასეთი ნივთიერებების წარმოება ან გამოყენება კი შესამცირებელი ან შესაწყვეტია.
სად არის ქიმიური ნივთიერებების აღრიცხვა?
ქიმიურ ნივთიერებათა ერთიან სახელმწიფო რეესტრში, რომლის შედგენის წესს კანონმდებლობა განსაზღვრავს; რეესტრი ოპტიმალური გამოყენების, რისკის შემცირების, აღრიცხვისა და კონტროლის მიზნით დგას.
რამდენად ხშირად განახლდება წესები?
ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები და ტრანსპორტირების, შენახვისა და გამოყენების წესები გარემოს დაცვის სამინისტრო 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და დებულებით ამტკიცებს.
რა ვადა აქვს ზიანის მოთხოვნას?
10 წელი მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტიდან — მაკონტროლებელი ორგანოს მიერ ზიანისა და ვალდებული პირის შეტყობისას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ ქიმიური ნივთიერებების რეგისტრაციის საკითხებში, სპეციალური ნებართვის მიღების პროცედურაში, წესების შესაბამისობის შეფასებაში და საკონტროლო ორგანოებთან ურთიერთობაში. ყოველი რეკომენდაცია კანონის ზემოაღნიშნულ მუხლებს ეყრდნობა.