რას არეგულირებს სარკინიგზო ტრანსპორტის სამართალი
სარკინიგზო ტრანსპორტის ფუნქციონირება წესრიგდება საქართველოს კონსტიტუციით, საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით, სარკინიგზო ტრანსპორტის კოდექსითა და საქართველოს სხვა ნორმატიული აქტებით. ეს ნორმატიული იერარქია განსაზღვრავს, რომ მგზავრის გადაყვანასა და ტვირთის გადაზიდვასთან დაკავშირებული ყველა ურთიერთობა ჯერ კონსტიტუციასა და ხელშეკრულებებს უნდა შეესაბამებოდეს, შემდეგ კი კოდექსს. სამხედრო სარკინიგზო გადაყვანა-გადაზიდვის ორგანიზება წესრიგდება შესაბამისი ცალკე ნორმატიული აქტებით. ეს წესი კოდექსის მე-3 მუხლითაა დადგენილი.
ვინ მართავს სარკინიგზო ტრანსპორტს და ვინ ახორციელებს ზედამხედველობას
სარკინიგზო ტრანსპორტის მართვა ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ხარჯთაღრიცხვას, გეგმებს და წმინდა მოგების განაწილების წესს ამტკიცებს რკინიგზის პარტნიორთა კრება. სახელმწიფო პოლიტიკას ამ სფეროში ახორციელებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო, ხოლო სფეროს რეგულირებასა და ზედამხედველობას — სააგენტო, კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილებათა ფარგლებში. უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად სააგენტო ახორციელებს ტექნიკურ რეგულირებას და თავისი ფუნქციებისთვის საჭირო დოკუმენტსა თუ ინფორმაციას გამოითხოვს.
მხარეთა უფლება-მოვალეობანი გადაყვანა-გადაზიდვისას
რკინიგზა ვალდებულია განახორციელოს მგზავრთა გადაყვანა და ბარგის, ტვირთ-ბარგისა და ტვირთის გადაზიდვა საზოგადოებრივი მომსახურების ხელშეკრულების არსებობისას, თუ მგზავრი ან ტვირთგამგზავნი იცავს კოდექსისა და გადაზიდვის წესების მოთხოვნებს, გადაყვანა-გადაზიდვა შესაძლებელია არსებული პერსონალითა და საშუალებებით, მას ხელს არ უშლის გარემოებები, რომლებსაც რკინიგზა თავიდან ვერ აიცილებს, და წარდგენილი ტვირთი არ არის აკრძალულ ნუსხაში. გადაზიდვის დაწყებამდე შემკვეთს უფლება აქვს მოითხოვოს ინფორმაცია სატრანსპორტო საშუალებებისა და ექსპლუატაციის პირობების შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ დადონ ხელშეკრულება დამატებითი მომსახურების შესახებ. მომსახურების შესახებ საჭირო და უტყუარი ინფორმაცია ცხადდება ქართულ ენაზე, საჭიროების შემთხვევაში კი შეიძლება დამატებით გამოქვეყნდეს სხვა ენაზეც.
ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობისათვის მხარეებს ეკისრებათ პასუხისმგებლობა კოდექსით, სხვა ნორმატიული აქტებითა და ხელშეკრულებით განსაზღვრული წესით. მხარეები პასუხს აგებენ მხოლოდ მათ მიერ ჩადენილი ან მათი მიზეზით გამოწვეული სამართალდარღვევებისათვის. სამართალდარღვევით გამოწვეულ ზიანთან ერთად დამრღვევი მხარე ვალდებულია გადაიხადოს გადაყვანისა და გადაზიდვის საფასურიც. მნიშვნელოვანია, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს ან ათავისუფლებს მათ კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას, ბათილია, რაც ნიშნავს, რომ პასუხისმგებლობის წინასწარი შეზღუდვა ხელშეკრულებით კანონიერ ძალას არ იძენს.
რკინიგზის პასუხისმგებლობა ტვირთის დაკარგვის, დაზიანებისა და დანაკლისისთვის
გადასაზიდად ტვირთის მიღებიდან მის გაცემამდე რკინიგზას ეკისრება ქონებრივი პასუხისმგებლობა ტვირთის დაუცველობისათვის, თუ ვერ დაამტკიცებს, რომ ზიანი გამოწვეულია ტვირთგამგზავნის ან ტვირთმიმღების მიზეზით, ტვირთის ბუნებრივი თვისებებით, ტარის ნაკლოვანებებით ან დადგენილ ნორმებზე მეტი ტენიანობით. რკინიგზა თავისუფლდება პასუხისმგებლობისგან აგრეთვე მაშინ, თუ ტვირთი მიტანილა გამართული ჩამკეტ-საპლომბი მოწყობილობებით ან დანაკლისი არ აღემატება ბუნებრივი დანაკარგის ნორმას. თუ ტვირთი ტვირთმიმღებს არ გადაეცემა ადგილზე მიტანის ვადის გასვლიდან 30 დღის განმავლობაში, ის დაკარგულად მიიჩნევა; ვადის გასვლის შემდეგ მიტანილ ტვირთს ტვირთმიმღები მაინც შეიძლება მიიღოს, თუ რკინიგზას დაუბრუნებს მიღებულ ანაზღაურებას. თუ ტვირთმიმღები უარს განაცხადებს მიღებაზე ან არ განკარგავს მას შეტყობინების მიღებიდან 4 დღე-ღამის განმავლობაში, რკინიგზას უფლება აქვს მოახდინოს მისი რეალიზაცია. ზიანი ანაზღაურებადია დაკარგული ტვირთის ღირებულების ოდენობით, დაზიანებისას — ღირებულების შემცირების ოდენობით, ხოლო გამოცხადებული ფასეულობის შემთხვევაში — გამოცხადებული ფასეულობის შესაბამისად. ანაზღაურებასთან ერთად რკინიგზა პროპორციულად უბრუნებს გადაზიდვის საფასურსაც. იმავე წესი ვრცელდება ბარგსა და ტვირთ-ბარგზე.
პრეტენზიის და სარჩელის წარდგენის წესი და ვადები
ადგილობრივი გადაზიდვისას რკინიგზას პრეტენზია შეიძლება წარედგინოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილ ვადებში, საერთაშორისო გადაზიდვისას კი — საერთაშორისო სარკინიგზო სატვირთო მიმოსვლის შესახებ შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში. დაზიანებისას ვადა ითვლება ტვირთის გაცემის დღიდან, ტვირთის დაკარგვისას — მიტანის ვადის გასვლიდან 10 დღის შემდეგ, ბარგის დაკარგვისას — 30 დღის შემდეგ, ხოლო განაცხადის შეუსრულებლობისას — საფასურის გადახდიდან 5 დღის შემდეგ. რკინიგზა ვალდებულია პრეტენზია განიხილოს და შედეგები წერილობით შეატყობინოს მიღების დღიდან 2 თვის განმავლობაში, ხოლო პრეტენზიის ცნობის შემთხვევაში — ცნობის დღიდან 2 კვირის ვადაში აუნაზღაუროს ზიანი. არასრული დოკუმენტებით წარმოდგენილი პრეტენზია განმცხადებელს უბრუნდება განხილვის გარეშე, 10 დღის ვადაში. სარჩელი რკინიგზის მიმართ შეიძლება წარდგენილ იქნეს სასამართლოში, თუ რკინიგზამ პრეტენზია სრულად ან ნაწილობრივ უარყო ან მის მიღებიდან 2 თვის განმავლობაში პასუხი არ გასცა. სარჩელის წარდგენის ვადები დგინდება საქართველოს კანონმდებლობით.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის ითვლება ტვირთი დაკარგულად?
თუ ტვირთი არ გადაეცემა მიტანის ვადის გასვლიდან 30 დღის განმავლობაში, ის დაკარგულად მიიჩნევა და წარმოიშობა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.
რამდენ ხანში უნდა უპასუხოს რკინიგზა პრეტენზიას?
პრეტენზიის მიღების დღიდან 2 თვის განმავლობაში რკინიგზა ვალდებულია წერილობით შეატყობინოს განხილვის შედეგები, ხოლო ცნობის შემთხვევაში — ცნობის დღიდან 2 კვირის ვადაში აუნაზღაუროს ზიანი.
შესაძლებელია თუ არა ხელშეკრულებით პასუხისმგებლობის შეზღუდვა?
არა. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება, რომელიც ზღუდავს ან ათავისუფლებს მათ კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას, ბათილია.
როდის შემიძლია სასამართლოს მიმართო?
სასამართლოში მიმართვა შესაძლებელია, თუ რკინიგზამ პრეტენზია უარყო ან 2 თვის განმავლობაში პასუხი არ გასცა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ ვეხმარებით ტვირთგამგზავნებს, ტვირთმიმღებებსა და მგზავრებს სარკინიგზო გადაზიდვის დავებში: ვაფასებთ სიტუაციას, ვგეგმავთ პრეტენზიის წარდგენას დადგენილ ვადებში და მოვამზადებთ სარჩელს. მიმართეთ ჩვენს გუნდს კვალიფიციური დახმარებისთვის.