პროფესიული პასუხისმგებლობის დაზღვევის სამართლებრივი ბუნება
პროფესიული პასუხისმგებლობის დაზღვევა საქართველოში სამოქალაქო კოდექსის დაზღვევის თავით იწერება: ხელშეკრულების ცნება, დავის დაცვის ხარჯების დაფარვა, სავალდებულო ფორმატი, კანონით დაშვებული სავალდებულო დაზღვევის შესაძლებლობა და სადაზღვევო თანხის გაანგარიშების წესები — ხუთივე მუხლი საკუთარ, განსხვავებულ კუთხეს ატარებს. ქართული მატარებელი სწორედ სამოქალაქო კოდექსის ეს თავია, ხოლო ცალკეული პროფესიებისთვის სავალდებულო დაზღვევის სექტორული მოთხოვნები — მაგალითად, აუდიტორისთვის — სპეციალური კანონმდებლობით განისაზღვრება. ამიტომ პოლისის შეფასება ორ დონეზე მიმდინარეობს: ჯერ სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ჩარჩო გადამოწმდება, შემდეგ კი — სპეციალური კანონის მოთხოვნები და ხელშეკრულების კონკრეტული პირობები.
ხელშეკრულების ცნება და დავის დაცვა
სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაზღვევის ხელშეკრულებით მზღვეველი მოვალეა გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ ვალდებულებისგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე დაზღვევის პერიოდში წარმოშობილი პასუხისმგებლობის გამო. ეს განმარტება პროფესიონალის შემთხვევაში ზუსტად მუშაობს: აუდიტორს, არქიტექტორს, იურისტს ან კონსულტანტს მესამე პირის წინაშე პასუხისმგებლობა მისი პროფესიული შეცდომის გამო წარმოეშობა, და დაზღვევა სწორედ ამ ვალდებულებას ფარავს. აქ გადამწყვეტი დეტალი დაზღვევის პერიოდია: პასუხისმგებლობა სწორედ ამ პერიოდში უნდა იყოს წარმოშობილი, რაც პოლისის დროითი ზღვრების ყურადღებით შერჩევას ითხოვს.
დაფარვა სასამართლო და არასასამართლო ხარჯებსაც მოიცავს: დაზღვევა აღნიშნულ ხარჯებსაც მოიცავს, რომლებიც მესამე პირის მოთხოვნისგან დასაცავად იქნა გაწეული, თუ, საქმის გარემოებიდან გამომდინარე, აუცილებელია ასეთი ხარჯების გაწევა. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ მესამე პირის მიერ წარმოებული დავის დაცვის ხარჯებიც დაზღვევით იფარება: სასამართლო ხარჯები, წარმომადგენლობითი საფასური და სხვა აუცილებელი გასავლები პოლისის ფარგლებში რჩება — დაცვა და ანაზღაურება ერთად მუშაობენ.
სავალდებულო ფორმატი
კანონი ითვალისწინებს სავალდებულო დაზღვევის სპეციალურ რეჟიმსაც: კანონით შეიძლება გათვალისწინებული იყოს სავალდებულო დაზღვევა, რომლის მიმართაც დაზღვევის თავის წესები გამოიყენება, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას სავალდებულო დაზღვევის შესახებ; გადაზღვევასთან დაკავშირებული ურთიერთობები კი კანონმდებლობით დადგენილი წესით წესრიგდება. სავალდებულო დაზღვევისას მესამე პირის პოზიცია განსხვავებულია: თუ მზღვეველი მთლიანად ან ნაწილობრივ თავისუფალია დამზღვევის წინაშე მოვალეობისგან, მისი პასუხისმგებლობა მესამე პირის წინაშე მაინც ძალაშია კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში; და თუ მზღვეველი აკმაყოფილებს მესამე პირის მოთხოვნას, ეს მოთხოვნა დამზღვევის მიმართ მზღვეველზე გადადის. სწორედ ეს მექანიზმი ხდის პროფესიული დაზღვევის პოლისს მესამე პირისთვის რეალურ გარანტიად: დაზარალებული მზღვეველს მიმართავს მზღვეველ-დამზღვევლის შიდა ურთიერთობებზე დამოუკიდებლად.