რისკის შემცირების სტრატეგიული პასუხები
რისკის შემცირება ქართულ სამართალში ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შესახებ კანონის რისკზე დაყრდნობითი პროპორციულობით იხსნება: მაღალი რისკის გაძლიერება, დაბალი რისკის გამარტივება, გათავისუფლება მკაცრად შეზღუდულ შემთხვევებში და ოპერაციული შეჩერება საგანგებო მდგომარეობაში — რამდენიმე განსხვავებული სტრატეგიული პასუხი. ამასთანავე, საერთაშორისო ნებაყოფლობითი ჩარჩოების დამუშავების კატეგორიები არაქართული სახელმძღვანელო ცნებებია; გვერდს ატარებს ქართული სტატუტური პროპორციულობის რეჟიმი.
პასუხი მაღალ რისკზე — გაძლიერებული ღონისძიებები
გამოვლენილი რისკების შესაბამისად, მომეტებული რისკის დონისთვის მიკუთვნებული კლიენტის მიმართ ანგარიშვალდებული პირი, საწყის პრევენციულ ღონისძიებებთან ერთად, განახორციელებს დამატებით ღონისძიებებს: იღებს კლიენტის ან ბენეფიციარი მესაკუთრის ქონებისა და საქმიანობის შესახებ დამატებით ინფორმაციას, ზრდის საიდენტიფიკაციო მონაცემების განახლების სიხშირეს, ითხოვს დამატებით ცნობებს მომზადებულ, დადებულ, შესრულებულ და მოსალოდნელ გარიგებათა მიზნებსა და საფუძვლებზე, იღებს ხელმძღვანელობის ნებართვას ურთიერთობის დამყარებაზე ან გაგრძელებაზე, მიიღებს გონივრულ ზომებს კლიენტის ქონების, ფულადი სახსრებისა და კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის წარმომავლობის დასადგენად და განახორციელებს გაძლიერებულ მონიტორინგს — ზრდის რისკების მართვის ღონისძიებათა რაოდენობას ან სიხშირეს და ავლენს გარიგებათა ერთობლიობას, რომელიც შესწავლას საჭიროებს. საჭიროების შემთხვევაში ამას ემატება სხვა, ეფექტიანი ღონისძიებებიც.
რესურსების განაწილება — გამარტივებული ღონისძიებები
ნაკლები რისკის დონისთვის მიკუთვნებული კლიენტის მიმართ ანგარიშვალდებული პირი უფლებამოსილია გამარტივებული პრევენციული ღონისძიებები განახორციელოს: კლიენტის ან ბენეფიციარი მესაკუთრის ვერიფიკაცია ურთიერთობის დამყარების შემდეგ, საიდენტიფიკაციო მონაცემების განახლების სიხშირის შემცირება, გარიგებების შესწავლის სიხშირისა და მოცულობის შემცირება გონივრული თანხობრივი ზღვრის ფარგლებში და საქმიანი ურთიერთობის ან გარიგებათა სახეობებიდან გამომდინარე მიზნისა და განზრახული ხასიათის დადგენა. ამასთანავე, გამარტივების გონივრულობა საკმარისი ინფორმაციით უნდა დასაბუთდეს, და დაუშვებელია გამარტივებული ღონისძიებების განხორციელება ფულის გათეთრების ან ტერორიზმის დაფინანსების მომეტებული რისკის მახასიათებლების არსებობისას — ეს აკრძალვა სტრატეგიის ჯანსაღი ციკლის პირობაა.
თავიდან აცილება — დაბალი რისკის მომსახურება
კანონი ითვალისწინებს გათავისუფლების ინსტიტუტსაც: ანგარიშვალდებული პირი სამსახურის უფროსის კანონქვემდებარე აქტით, მკაცრად შეზღუდულ შემთხვევებში შეიძლება გათავისუფლდეს ცალკეული მოთხოვნების შესრულებისგან ისეთი მომსახურების გაწევისას, რომელიც დაბალ რისკებს შეიცავს. გამონაკლისი უნდა იყოს სათანადოდ დასაბუთებული, განსაზღვრავდეს გარემოებათა ამომწურავ ჩამონათვალს და ვრცელდებოდეს ანგარიშვალდებულ პირთა კონკრეტულ ჯგუფზე ან საქმიანობაზე. მაგალითად, ფინანსური ინსტიტუტი შეიძლება გათავისუფლდეს ცალკეული მოთხოვნებისგან ელექტრონული ფულის ინსტრუმენტით გადახდების გაწევისას, თუ ინსტრუმენტი მხოლოდ საქონლისა და მომსახურების საფასურის გადახდისთვის გამოიყენება, მასზე დროის ნებისმიერ მომენტში 500 ლარს აღემატებული ელექტრონული ფული არ ინახება, თვეში გადარიცხვების ჯამური ოდენობა 500 ლარს არ აღემატება, ანონიმური ჩარიცხვა დაუშვებელია და გამომშვები მონიტორინგს აწარმოებს საეჭვო გარიგების გამოსავლენად; მხოლოდ საქართველოში გამოსაყენებელი ინსტრუმენტისთვის ზღვარი 1 500 ლარამდე გაიზარდოს, ხოლო 150 ლარზე მეტი ნაღდი ფულის გატანის ან დაბრუნების შესაძლებლობა გამონაკლისს აქრობს.
საგანგებო რეაგირება — გარიგების შეჩერება
საგანგებო ინსტრუმენტიც კანონითაა განსაზღვრული: ფულის გათეთრების, ტერორიზმის დაფინანსების ან სხვა დანაშაულის თაობაზე დასაბუთებული ვარაუდის გაჩენისას სამსახურის უფროსი უფლებამოსილია — გარიგების თანხის ოდენობის მიუხედავად — ანგარიშვალდებულ პირს წერილობით მისცეს მითითება არაუმეტეს 72 საათის განმავლობაში შესაბამისი გარიგების, აგრეთვე ამ გარიგებასთან ან/და ამ გარიგების მონაწილე პირთან დაკავშირებული სხვა გარიგების მომზადების, დადების ან შესრულების შეჩერების შესახებ. სამსახურის ხელთ არსებული ინფორმაცია დაუყოვნებლივ გადაეცემა საქართველოს გენერალურ პროკურატურას, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ან/და საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურს.
გადაუდებელი აუცილებლობისას მითითება ზეპირად ან ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებითაც შეიძლება მოცემული იქნას; ფაქტზე წერილობითი ოქმი დგება, ხოლო წერილობითი მითითება ანგარიშვალდებულ პირს მომდევნო 24 საათის განმავლობაში გადაეცემა — მის არმიღებლობაში ანგარიშვალდებული პირი ვადის გასვლის შემდეგ გარიგების განახლების უფლებას იბრუნებს. ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია დადასტუროს მითითების მიღება და დაუყოვნებლივ განახორციელოს მის შესასრულებლად აუცილებელი ღონისძიებები. 72-საათიანი ვადა ითვლება დასვენებისა და უქმე დღეების გარეშე, მითითების მიღების მომენტიდან. მითითება ვადაზე ადრეც შეიძლება გაუქმდეს — თუ ვარაუდი არ დადასტურდა ან გამოძიების ინტერესებიდან გამომდინარე უცილობელი ორგანოს წერილობითი თხოვნის საფუძველზე; გადაწყვეტილებას სამსახურის უფროსი ან მის მიერ უფლებამოსილი პირი იღებს და ანგარიშვალდებულ პირს დროულად ეცნობება. სხვა იურისდიქციის ფინანსური დაზვერვის სამსახურის თხოვნის საფუძველზეც შეიძლება ანგარიშვალდებულ პირს მსგავსი მითითება მოეცეს. სტრატეგიული სურათი ასეთია: პროპორციულობა მშვიდობის დროს, სიმკაცრე — საფრთხის დროს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რა შედგება გაძლიერებული ღონისძიებები?
დამატებითი ინფორმაცია ქონებასა და საქმიანობაზე, განახლების სიხშირის ზრდა, ხელმძღვანელობის ნებართვა, წარმომავლობის დადგენა და გაძლიერებული მონიტორინგი.
როდის დაიშვება გამარტივება?
ნაკლები რისკის დონეზე მიკუთვნებული კლიენტის მიმართ, საკმარისი ინფორმაციით დასაბუთებით; მომეტებული რისკის ნიშნების არსებობაში გამარტივება აკრძალულია.
რა არის დაბალი რისკის მომსახურების გამონაკლისი?
მკაცრად შეზღუდულ შემთხვევებში სამსახურის უფროსის აქტით დაშვებული გათავისუფლება ცალკეული მოთხოვნებისგან — მაგალითად, ელექტრონული ფულის ინსტრუმენტების შემთხვევაში.
რამდენი ხნით შეიძლება გარიგების შეჩერება?
არაუმეტეს 72 სათით — დასვენებისა და უქმე დღეების გარეშე; გადაუდებელი ზეპირი მითითება წერილობით ფორმდება და 24 საათში გადაეცემა.
აქვს თუ არა მნიშვნელობა გარიგების თანხას?
არა — მითითება გარიგების თანხის ოდენობის მიუხედავად შეიძლება მოცემული იქნას და მას დაკავშირებული სხვა გარიგებებიც არ გასცდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ რისკის დონეების მატრიცის აწყობაში, გაძლიერებული და გამარტივებული ღონისძიებების პროცედურების დაწერაში, გათავისუფლების საფუძვლების შეფასებასა და შეჩერების მითითებებთან რეაგირების მომზადებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაწყობთ თქვენი საწარმოსთვის პროპორციულ და სრულად კანონიერ რისკის შემცირების სტრატეგიას.