სერვისის შესახებ
დომინანტურ მდგომარეობაში მყოფი ეკონომიკური აგენტის ქმედებები კონკურენციის შესახებ საქართველოს კანონის განსაკუთრებული კონტროლის ქვეშაა. წინამდებარე გვერდი განმარტავს, როგორ განისაზღვრება დომინანტური მდგომარეობა (მუხლი 5), რომელი ქმედებები ითვლება მის ბოროტად გამოყენებად (მუხლი 6), როგორ მიმდინარეობს საქმის მოკვლევა სააგენტოში (მუხლი 25) და რა ჯარიმები გათვალისწინებულია დარღვევისთვის (მუხლი 33). ეს ოთხი ნორმა ერთად აწყობს იმ სამართლებრივ მექანიზმს, რომელიც ბაზარზე ძალაუფლების მქონე მოთამაშის ქცევას ზღუდავს და დაზარალებულ მხარეებს დაცვის გზას აძლევს. მნიშვნელოვანია, რომ კანონი დომინაციას თავად არ კრძალავს — დასჯადი მხოლოდ ამ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებაა; სწორედ ამ ზღვარზე აწყობს საქმე მთელ ანალიზს.
დომინანტური მდგომარეობა და მისი კრიტერიუმები
მუხლი 5-ის მიხედვით, დომინანტური მდგომარეობა განისაზღვრება შესაბამის ბაზარზე ეკონომიკური აგენტის საბაზრო წილის, მისი კონკურენტების საბაზრო წილების, ბაზარზე შესვლისა და წარმოების გაფართოების ბარიერების, მყიდველის საბაზრო ძალაუფლების, ნედლეულის წყაროს ხელმისაწვდომობის, ვერტიკალური ინტეგრაციის ხარისხის, ქსელური ეფექტებისა და საბაზრო ძალაუფლების განმსაზღვრელი სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით. საბაზრო წილს და მის ძალაუფლებას სააგენტო ბაზრის ანალიზის მეთოდური მითითებების გამოყენებით განსაზღვრავს და ამ გაანგარიშებას სათანადო სამართლებრივი აქტით აფუძნებს. ეს განსაზღვრა ყოველ კონკრეტულ ბაზარზე ცალკე ხდება და დროთა განმავლობაში ცვალებადია. — ეს ნიშნავს, რომ დომინაციის დადგენა არა ინტუიციური, არამედ მეთოდოლოგიურად გაანგარიშებული პროცესია.
ბოროტად გამოყენების ფორმები
მუხლი 6 ადგენს: ერთი ან რამდენიმე ეკონომიკური აგენტის — ჯგუფური დომინანტური მდგომარეობის შემთხვევაშიც — მიერ დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენება დაუშვებელია. ბოროტად გამოყენებად შეიძლება ჩაითვალოს: შესყიდვის ან გაყიდვის არასამართლიანი ფასის ან სხვა არასამართლიანი სავაჭრო პირობების პირდაპირ ან არაპირდაპირ დადგენა; წარმოების, ბაზრის ან ტექნოლოგიური განვითარების მომხმარებლის ინტერესების საზიანოდ შეზღუდვა; გარკვეულ სავაჭრო პარტნიორებთან იდენტურ ტრანზაქციებზე განსხვავებული პირობების დაწესება, რითაც ისინი არაკონკურენტულ მდგომარეობაში აღმოჩნდებიან; აგრეთვე გარიგების დასადებად მხარისთვის ისეთი დამატებითი პირობის დაწესება, რომელიც არც საგნობრივად და არც კომერციულად არ არის დაკავშირებული გარიგების საგანთან. ეს ჩამონათვალი დახურული არ არის — კანონი „სხვა“ ფორმებსაც მოიცავს, ამიტომ თითოეული პრაქტიკა ცალკე უნდა შეფასდეს.
საქმის მოკვლევა და ჯარიმები
მუხლი 25 საქმის მოკვლევის წესს აწესრიგებს: მოკვლევის დაწყების თაობაზე გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ სააგენტო არაუგვიანეს 6 თვისა იღებს შესაბამის გადაწყვეტილებას; საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით მოკვლევა შეიძლება გაგრძელდეს 18 თვემდე, ამის შესახებ მხარეებს ვადის ამოწურვამდე არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა ეცნობებათ. სააგენტოს უფლება აქვს მოითხოვოს ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, მხარე ახსნა-განმარტებისთვის იბარებს, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე — ადგილზე შეამოწმოს ეკონომიკური აგენტიც; შემოწმება დოკუმენტების გაცნობას, ასლების გადაღებას, განმარტებებს და დაშვებას მოიცავს, დაუშვებლობა კი ჯარიმით ისჯება. მხარეს შეუძლია პირობითი ვალდებულების აღებაც. საბოლოო გადაწყვეტილებამდე იმართება შემაჯამებელი სხდომა, და მხარეებს პოზიციების წარმოდგენისთვის არანაკლებ 25 სამუშაო დღე ეძლევათ. ჯარიმები მუხლი 33-ით არის დადგენილი და ისინი საფეხურებად არის აწყობილი: ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში ჯარიმა არ უნდა აღემატებოდეს წინა ფინანსური წლის ერთობლივი შემოსავლის 5%-ს; დარღვევის სამართლებრივი საფუძვლის აღმოუფხვრელობის ან განმეორების შემთხვევაში — 10%-ს; განსაზღვრული მოთხოვნის შეუსრულებლობისას კი დაირიცხება დღიური ჯარიმა, რომელიც თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე საშუალო დღიური ბრუნვის 5%-ს არ აღემატება, ხოლო იმ პირებისთვის, რომლებიც ეკონომიკურ აგენტად არ მიიჩნევიან — 500 ლარს დღეში. ცალკე წესი შეეხება კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინების ვალდებულების დარღვევას: ამ დროს ჯარიმა ერთობლივი შემოსავლის 5%-მდეა, ფიზიკურ პირს კი 10 000 ლარის ოდენობის ჯარიმა დაეკისრება.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ დგინდება დომინანტური მდგომარეობა?
საბაზრო წილისა და სხვა ფაქტორების — ბარიერებიდან ქსელურ ეფექტებამდე — კომპლექსური შეფასებით, სააგენტოს მიერ მიღებული მეთოდური მითითებების გამოყენებით (მუხლი 5).
შეიძლება თუ არა რამდენიმე აგენტის ერთობლივი დომინაცია?
დიახ — ჯგუფური დომინანტური მდგომარეობის შემთხვევაშიც ბოროტად გამოყენება დაუშვებელია (მუხლი 6).
რამდენ ხანს გრძელდება მოკვლევა?
არაუგვიანეს 6 თვისა იღება გადაწყვეტილება; მნიშვნელობისა და სირთულის მიხედვით მოკვლევა 18 თვემდე გრძელდება, ამის შესახებ მხარეებს წინასწარ ეცნობებათ (მუხლი 25).
რა ზომისაა ჯარიმა?
საფეხურებად: ბოროტად გამოყენებაზე — ერთობლივი შემოსავლის 5%-მდე, აღმოუფხვრელობა-განმეორებაზე — 10%-მდე; დღიური ჯარიმა ბრუნვის 5%-მდეა, არააგენტებისთვის — 500 ლარამდე დღეში (მუხლი 33).
როგორ არის დაცული მხარის პოზიცია მოკვლევისას?
გადაწყვეტილების პროექტი და საქმის მასალები წერილობით ეგზავნება მხარეებს და შემაჯამებელი სხდომა ტარდება — ეს კანონით დადგენილი საწყისი პროცედურული დაცვაა (მუხლი 25).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ შევაფასებთ, არის თუ არა თქვენი ბაზრის მოთამაშის ქმედება ბოროტად გამოყენების ფორმა, და მოვამზადებთ სააგენტოსთვის განცხადებას მტკიცებულებების სისტემით; მხარედ ყოფნის შემთხვევაში წარმოვადგენთ თქვენს პოზიციას მოკვლევისა და შემაჯამებელი სხდომის ეტაპზე და შევაფასებთ პირობითი ვალდებულების შეთავაზების შესაძლებლობას. მიმართეთ — ბაზარი კანონით დაცულია, და ამ დაცვის გამოყენება ზუსტ დროს, ზუსტ ფორმით, სათანადო მტკიცებულებებით და გამოცდილ მრჩეველთან ერთად იწყება.