შესაბამისობის აუდიტი ქართულ სამართალში: რომელი კანონი აწესრიგებს
აშშ-ის საბაზრო კანონმდებლობით ნაცნობი შიდა კონტროლის აუდიტის მოდელი არაქართულია და ქართულ გვერდს ვერ ატარებს. საქართველოში აუდიტის სამართლებრივ რეჟიმს ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს: ის წყვეტს, ვის ეკისრება ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი, რა სტანდარტით ტარდება აუდიტი და რა ხარისხის მართვის კონტროლი აწესრიგებს თვით აუდიტორს. ოთხი მუხლი, რომლებითაც ეს გვერდი აიწერება, ოთხ განსხვავებულ კუთხეს ანახლებს.
კომპანიისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ აუდიტთან დაკავშირებული გეგმები და ბიუჯეტი სწორედ ამ კანონის მოთხოვნებიდან უნდა იწყებოდეს, და არა უცხოური პრაქტიკის ანალოგიებიდან.
ვის ეკისრება ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი
მე-6 მუხლის მიხედვით, საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტები, პირველი და მეორე კატეგორიების საწარმოები და ჯგუფები ვალდებული არიან, უზრუნველყონ საკუთარი ფინანსური ანგარიშგების ან კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი კანონით დადგენილი წესით, თუ შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელი ნორმატიული აქტებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ეს მოთხოვნა ვრცელდება ჯგუფში შემავალ შვილობილ საწარმოზეც.
მესამე და მეოთხე კატეგორიების საწარმოები და არასამეწარმეო იურიდიული პირები ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებული არიან, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მარეგულირებელი ან საზედამხედველო ორგანოს ზედამხედველობისადმი დაქვემდებარებული საწარმოსთვის შუალედური ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ან სხვა მარწმუნებელ გარიგებაზე მოთხოვნას შესაბამისი სფეროს კანონმდებლობა ადგენს — ანუ სექტორული რეგულაცია ზოგად წესს ასწორებს შეიძლება.
რა სტანდარტით და ვის შეუძლია აუდიტის ჩატარება
მე-14 მუხლის მიხედვით, საქართველოში აუდიტი ტარდება აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად — ეს ის სტანდარტებია, რომლებსაც აუდიტისა და მარწმუნებელი მომსახურების საერთაშორისო საბჭო ან მისი უფლებამონაცვლე ორგანო იღებს. აუდიტის გარდა სხვა აუდიტორული მომსახურებისას — მიმოხილვა, სხვა მარწმუნებელი გარიგება, დაკავშირებული მომსახურება — გამოიყენება იმავე საბჭოს შესაბამისი სტანდარტები. სტანდარტების განახლებიდან 6 თვის ვადაში ისინი სამოქმედოდ შემოდის, აუდიტორს კი უფლება აქვს გამოიყენოს მათი მოქმედი ინგლისურენოვანი რედაქცია.
საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტის აუდიტს დამატებითი მოთხოვნები აქვს: ასეთი ემიტენტის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ჩატარების უფლებამოსილება მხოლოდ იმ აუდიტორულ ფირმას აქვს, რომელმაც გაიარა ხარისხის მართვის სისტემის შესაბამისი მონიტორინგი. ანუ აუდიტორის არჩევისას კომპანია არა მხოლოდ ფასს, არამედ ფირმის სტატუსსაც ამოწმებს.
აუდიტის წარმართვის წესი
მე-15 მუხლით აუდიტი შეიძლება ტარდებოდეს ვალდებულებით ან სუბიექტის ინიციატივით. საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტის, პირველი და მეორე კატეგორიების საწარმოებისა და ჯგუფების ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი ტარდება ყოველი საანგარიშგებო პერიოდისთვის. აუდიტორულ დასკვნას ხელმოწერით ადასტურებს გარიგების პარტნიორი ან აუდიტორული ფირმის უფლებამოსილი პირი, ფირმის შიდა პროცედურით კი გარიგების პარტნიორის იდენტიფიკაცია უნდა იყოს შესაძლებელი.
აუდიტორი ვალდებულია აუდიტის პროცესში შედგენილი და გამოყენებული დოკუმენტები, ელექტრონული თუ მატერიალური ფორმით, შეინახოს შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში. აუდიტორული დასკვნა არ უნდა მოიცავდეს რწმუნებას სუბიექტის სამომავლო სიცოცხლისუნარიანობის ან მმართველობითი ორგანოს საქმიანობის ეფექტიანად განხორციელების შესახებ, და თვით აუდიტორმა უნდა გამოიჩინოს პროფესიული სკეპტიციზმი — მიმანიშნებელი ფაქტების საფუძველზე ცნოს არსებითი სამართალდარღვევის, თაღლითობის ან შეცდომის დაშვების შესაძლებლობა.
ხარისხის მართვის სისტემა და ზედამხედველობა
მე-19 მუხლი აუდიტორს ავალდებულებს ჰქონდეს ხარისხის მართვის სისტემის სათანადო პოლიტიკა და პროცედურები ხარისხის მართვის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. მონიტორინგს ახორციელებს სამსახური, რისკზე დამყარებული მიდგომით ან განცხადების და საჩივრის საფუძველზე; ის ადეკვატური უნდა იყოს ფირმის საქმიანობის მოცულობისა და სირთულისა.
მონიტორინგის პერიოდულობა კანონით ზუსტად არის დაწესებული: ის განხორციელდება არაუმეტეს 6 წელიწადში ერთხელ ჩვეულებრივი აუდიტორისთვის, ხოლო არაუმეტეს 3 წელიწადში ერთხელ იმ აუდიტორისთვის, რომელიც საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტისა და პირველი კატეგორიის საწარმოს აუდიტს ატარებს. ფირმა, რომელიც გეგმავს ასეთ აუდიტს, მაგრამ ჯერ არ ატარებდა მას, ხელშეკრულების გაფორმებამდე მიმართავს სამსახურს; გადაწყვეტილება მიიღება მიმართვიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში.
მონიტორინგის შედეგები საჯაროა და გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში აისახება რეესტრში. საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტის აუდიტს ატარებელი ფირმა თითოეული ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 4 თვისა ვებგვერდზე გამოაქვეყნებს გამჭვირვალობის წლიურ ანგარიშს, რომელიც გამოქვეყნების დღიდან სულ მცირე 5 წლის განმავლობაში უნდა რჩებოდეს ხელმისაწვდომი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ აუდიტის ვალდებულებასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
აუდიტი ვალდებულია თუ ინიციატივით ტარდება?
ორივე შესაძლებელია. მე-15 მუხლით აუდიტი ტარდება ან მე-6 მუხლით დადგენილი წესით, ან სუბიექტის ინიციატივით; საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტისა და პირველ-მეორე კატეგორიის საწარმოებისთვის ის ყოველი საანგარიშგებო პერიოდისთვის ტარდება.
მესამე და მეოთხე კატეგორიის საწარმოს აუდიტი სჭირდება?
არა, ისინი გათავისუფლებული არიან აუდიტის ვალდებულებისგან, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. შესაბამისი სფეროს რეგულირებას ექვემდებარე საწარმოებისთვის შუალედური ანგარიშგების აუდიტზე მოთხოვნას სექტორული კანონმდებლობა ადგენს.
რამდენი ხნით ინახება აუდიტის დოკუმენტები?
შესაბამისი საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებიდან 6 წლის განმავლობაში — ელექტრონული ან მატერიალური ფორმით.
რამდენად ხშირად იმოწმება აუდიტორის ხარისხის მართვის სისტემა?
არაუმეტეს 6 წელიწადში ერთხელ, ხოლო საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტისა და პირველი კატეგორიის საწარმოს აუდიტს ატარებელი აუდიტორისთვის — არაუმეტეს 3 წელიწადში ერთხელ.
ვინ აწარმოებს გამჭვირვალობის წლიურ ანგარიშს?
საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტის აუდიტს ატარებელი აუდიტორული ფირმა, ფინანსური წლის დასრულებიდან არაუგვიანეს 4 თვისა, საკუთარ ვებგვერდზე, და ის სულ მცირე 5 წელი რჩება ხელმისაწვდომი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით აუდიტის ვალდებულების სწორად დაგეგმვაში: განვსაზღვრავთ, ეკისრება თუ არა თქვენ საწარმოს აუდიტი, შევაფასებთ აუდიტორული ფირმის შესაბამისობას და დაგეხმარებთ აუდიტის პროცესში დოკუმენტბრუნვის გამართვაში. მიმართეთ კონსულტაციისთვის საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებამდე — დაგვიანებული აუდიტი ჯარიმასთან ერთად რეპუტაციულ ფასად ცვივა.