შესაბამისობის აუდიტი ქართულ სამართალში: რომელი კანონი აწესრიგებს
აშშ-ის საბაზრო კანონმდებლობით ნაცნობი შიდა კონტროლის აუდიტის მოდელი არაქართულია და ქართულ გვერდს ვერ ატარებს. საქართველოში აუდიტის სამართლებრივ რეჟიმს ბუღალტრული აღრიცხვის, ანგარიშგებისა და აუდიტის შესახებ საქართველოს კანონი განსაზღვრავს: ის წყვეტს, ვის ეკისრება ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი, რა სტანდარტით ტარდება აუდიტი და რა ხარისხის მართვის კონტროლი აწესრიგებს თვით აუდიტორს. ოთხი მუხლი, რომლებითაც ეს გვერდი აიწერება, ოთხ განსხვავებულ კუთხეს ანახლებს.
კომპანიისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ აუდიტთან დაკავშირებული გეგმები და ბიუჯეტი სწორედ ამ კანონის მოთხოვნებიდან უნდა იწყებოდეს, და არა უცხოური პრაქტიკის ანალოგიებიდან.
ვის ეკისრება ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი
მე-6 მუხლის მიხედვით, საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტები, პირველი და მეორე კატეგორიების საწარმოები და ჯგუფები ვალდებული არიან, უზრუნველყონ საკუთარი ფინანსური ანგარიშგების ან კონსოლიდირებული ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი კანონით დადგენილი წესით, თუ შესაბამისი სფეროს მარეგულირებელი ნორმატიული აქტებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ეს მოთხოვნა ვრცელდება ჯგუფში შემავალ შვილობილ საწარმოზეც.
მესამე და მეოთხე კატეგორიების საწარმოები და არასამეწარმეო იურიდიული პირები ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ვალდებულებისაგან გათავისუფლებული არიან, თუ საქართველოს კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი. მარეგულირებელი ან საზედამხედველო ორგანოს ზედამხედველობისადმი დაქვემდებარებული საწარმოსთვის შუალედური ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ან სხვა მარწმუნებელ გარიგებაზე მოთხოვნას შესაბამისი სფეროს კანონმდებლობა ადგენს — ანუ სექტორული რეგულაცია ზოგად წესს ასწორებს შეიძლება.
რა სტანდარტით და ვის შეუძლია აუდიტის ჩატარება
მე-14 მუხლის მიხედვით, საქართველოში აუდიტი ტარდება აუდიტის საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად — ეს ის სტანდარტებია, რომლებსაც აუდიტისა და მარწმუნებელი მომსახურების საერთაშორისო საბჭო ან მისი უფლებამონაცვლე ორგანო იღებს. აუდიტის გარდა სხვა აუდიტორული მომსახურებისას — მიმოხილვა, სხვა მარწმუნებელი გარიგება, დაკავშირებული მომსახურება — გამოიყენება იმავე საბჭოს შესაბამისი სტანდარტები. სტანდარტების განახლებიდან 6 თვის ვადაში ისინი სამოქმედოდ შემოდის, აუდიტორს კი უფლება აქვს გამოიყენოს მათი მოქმედი ინგლისურენოვანი რედაქცია.
საჯარო ინტერესისათვის მნიშვნელოვანი ემიტენტის აუდიტს დამატებითი მოთხოვნები აქვს: ასეთი ემიტენტის ფინანსური ანგარიშგების აუდიტის ჩატარების უფლებამოსილება მხოლოდ იმ აუდიტორულ ფირმას აქვს, რომელმაც გაიარა ხარისხის მართვის სისტემის შესაბამისი მონიტორინგი. ანუ აუდიტორის არჩევისას კომპანია არა მხოლოდ ფასს, არამედ ფირმის სტატუსსაც ამოწმებს.